اعمال و آداب شب عید فطر بر اساس روایات

آداب و اعمال مستحب شب عید فطر

شب عید فطر از منظر اسلام شبانی بسیار پربرکت است؛ روایات دینی اهمیت آن را کم‌تر از شب قدر نمی‌دانند و به احیای آن با عبادت، دعا و استغفار ترغیب می‌کنند. در ادامه خلاصه‌ای از اعمال مستحب این شب بر اساس احادیث معصومین (ع) آورده شده است.

عمل اول: غسل

غسل در لحظه غروب آفتاب در شب عید فطر مستحب است.

عمل دوم: احیای شب با نماز، دعا و استغفار در مسجد بیتوته

استحباب دارد این شب را در مسجد بیتوته بگذراند و به عبادت، نماز، دعا و استغفار مشغول بماند، همان‌طور که امام سجاد (ع) اینگونه عمل می‌کردند.

عمل سوم: اذکار بعد از نمازهای مغرب، عشا، صبح و عید

امام صادق (ع) فرموده‌اند: پس از ادای نمازهای مذکور، این اذکار را بخوانید:

اللَّهُ أَكْبَرُ اللَّهُ أَكْبَرُ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَ اللَّهُ أَكْبَرُ اللَّهُ أَكْبَرُ

«خدا بزرگتر است، خدا بزرگتر است، معبودی جز خدا نیست، خدا بزرگتر است، خدا بزرگتر است.»

وَلِلَّهِ الْحَمْدُ الْحَمْدُ لِلَّهِ عَلَى مَا هَدَانَا وَ لَهُ الشُّكْرُ عَلَى مَا أَوْلَانَا

«و حمد مختص خداست، حمد آن خداست که ما را هدایت کرد، و شکر او را بر آنچه به ما نعمت داد.»

عمل چهارم: دعای بعد از نماز مغرب و نافلش

به روایتی از امام صادق (ع) بعد از نماز مغرب و نافلش، دست‌ها را به سوی آسمان بلند کرده و بگویید:

يَا ذَا الْمَنِّ وَ الطَّوْلِ يَا ذَا الْجُودِ، يَا مُصْطَفَى مُحَمَّدٍ وَ نَاصِرَهُ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ اغْفِرْ لِي كُلَّ ذَنْبٍ أَحْصَيْتَهُ وَ هُوَ عِنْدَكَ فِي كِتَابٍ مُبِينٍ

«ای صاحب نعمت و کرم، ای ذو جود، ای مصطفی محمد و یار او، بر محمد و آل محمد صلوات بفرست و هر گناهی که شمارده‌ای و در کتاب آشکار است را برای من بپذیر.»

سپس به سجده بروید و صد بار بگویید: أَتُوبُ إِلَى اللَّهِ (بازگشتم به سوی خدا). سپس هر حاجتی داشته باشید از خدا بخواهید.

عمل پنجم: زیارت امام حسین (ع)

زیارت امام حسین (ع) در این شب فضیلت عظیمی دارد. امام صادق (ع) روایی کرده‌اند: هر کس در یکی از سه شب (عید فطر، عید قربان، نیمه شعبان) قبر امام حسین (ع) را زیارت کند، گناهان پیشین و آتی‌اش آمرزیده می‌شود.

آداب ورود به حرم مطهر شامل استئذان، سلام‌های مخصوص، نماز دو رکعت، تقبیل قبر و وداع است که در متون مفصل به تفصیل آمده‌اند.

عمل ششم: ده رکعت نماز شب آخر ماه رمضان

در شب آخر ماه رمضان (که شب عید فطر است) ده رکعت نماز به صورت دو رکعت بخوانید. در هر رکعت یک بار سوره حمد و ده بار سوره توحید بخوانید و در هر رکوع و سجده ده بار بگویید:

سُبْحَانَ اللَّهِ وَ الْحَمْدُ لِلَّهِ وَ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَ اللَّهُ أَكْبَرُ

پس از اتمام نماز، هزار بار استغفار کنید، سپس سجده کنید و در حال سجده این دعا را بخوانید:

يَا حَيُّ يَا قَيُّومُ يَا ذَا الْجَلَالِ وَ الْإِكْرَامِ يَا رَحْمَانَ الدُّنْيَا وَ الْآخِرَةِ وَ رَحِيمَهُمَا يَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِينَ يَا إِلَهَ الْأَوَّلِينَ وَ الْآخِرِينَ اغْفِرْ لِي ذُنُوبِي وَ تَقَبَّلْ صَوْمِي وَ صَلَاتِي وَ قِيَامِي

عمل هفتم: ذکر شب جمعه (ده بار)

این ذکر که در شب جمعه نیز مستحب است، ده بار تکرار کنید:

يَا دَائِمَ الْفَضْلِ عَلَى الْبَرِيَّةِ يَا بَاسِطَ الْيَدَيْنِ بِالْعَطِيَّةِ يَا صَاحِبَ الْمَوَاهِبِ السَّنِيَّةِ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ خَيْرِ الْوَرَى سَجِيَّةً وَ اغْفِرْ لَنَا يَا ذَا الْعُلَا فِي هَذِهِ الْعَشِيَّةِ

عمل هشتم: دو رکعت نماز مخصوص شب عید

در رکعت اول بعد از سوره حمد، هزار بار سوره توحید بخوانید. در رکعت دوم بعد از سوره حمد، یک بار سوره توحید بخوانید. بعد از سلام، سجده کنید و صد بار بگویید: أَتُوبُ إِلَى اللَّهِ. سپس بگویید:

يَا ذَا الْمَنِّ وَ الْجُودِ يَا ذَا الْمَنِّ وَ الطَّوْلِ يَا مُصْطَفَى مُحَمَّدٍ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ وَ افْعَلْ بِي كَذَا وَ كَذَا

به جای «کذا و کذا» حاجت خود را ذکر کنید. در روایات آمده که امام علی (ع) این نماز را به همین صورت می‌ادا می‌کردند و فرمودند: به حق خدا، هر کس این نماز را بجا آورد، هر حاجتی از خدا بخواهد برآورده می‌شود و گناهان زیادی آمرزیده می‌شود.

شیخ طوسی و سید بن‌طاووس دعای نورانی پس از این نماز را نقل کرده‌اند که با تکرار اسامی حسنه آغاز می‌شود.