توکسوپلاسموز؛ شناخت کامل عفونت مشترک بین گربه و انسان

اگر عاشق نگهداری گربه هستید، احتمالا نام بیماری توکسوپلاسموز برایتان آشناست. این عفونت انگیلی است که عامل آن انگل توکسوپلاسما گاندی نام دارد. مهمترین راه انتقال به انسان، تماس با مدفوع گربه آلوده است، اما روشهای دیگر ابتلا، علائم و نحوه درمان چگونه هستند؟ برای دانستن تمام جزئیات تا پایان مطلب با ما بمانید.
توکسوپلاسموز چیست؟
توکسوپلاسموز یک بیماری عفونی ناشی از انگل توکسوپلاسما گاندی (Toxoplasma gondii) محسوب میشود. این تکسلولی در روده گربه تکثیر مییابد و از طریق مدفوع خارج میشود. انسان میتواند از طریق تماس مستقیم یا غیرمستقیم با مدفوع آلوده، یا خوردن گوشت نیمپز دچار عفونت گردد. اکثریت افراد مبتلا هیچ علائمی نشان نمیدهند، اما وقتی سیستم ایمنی واکنش نشان میدهد، انگل در قالب کیست در بافتها پنهان میشود و میتواند پس از مدتی دوباره فعال شده و بیماری ایجاد کند.
🔗 بیشتر بخوانید: میهمانی دانشجویان علوم پزشکی در پیام نور برای دروس عمومی مصوب شد
راههای مختلف انتقال توکسوپلاسموز
معمولاً عفونت از طریق تماس با اشیاء آلوده به انگل رخ میدهد، از جملہ:
- تمیز کردن کثیفه گربه;
- باغبانی در خاکی که گربه در آن مدفوع کرده;
- نوشیدن آب نجوشیده یا تصفیهنشده;
- مصرف میوه و سبزیجات نشسته;
- خوردن گوشت نیمپز یا گوشتی که به درستی در یخچال نگهداری نشده است.
میزان شیوع توکسوپلاسموز
برآوردها نشان میدهد حدود یکسوم جمعیت جهان به این انگل آلوده هستند، هرچند بیشتر آنها بیعلائم میمانند.
🔗 بیشتر بخوانید: ۱۲ راه درمان بی حالی و کسالت + راهنمای قدمبهگام_آفتاب وطن
علائم توکسوپلاسموز
از آنجا که انگل در بدن پنهان میماند، علائم میتوانند در آغاز عفونت یا دیرتر بروز کنند. برخی افراد پس از ورود اولیه انگل علائمی شبیه آنفولانزا تجربه میکنند، اما در بیشتر موارد سیستم ایمنی عفونت اولیه را بدون ایجاد علامت مهار میکند. در فاز کیست، علائمی وجود ندارد و حتی با فعالسازی مجدد نیز ممکن است بیعلائم بماند. با این حال، اگر سیستم ایمنی ضعیف باشد، علائم عفونت اولیه یا مجدد ظاهر میشوند. علائم همچنین بسته به نوع عفونت (جدید، مجدد، یا مادرزادی) و عضو مقصد متفاوت است.
۱. علائم توکسوپلاسموز چشمی
این نوع در یک یا هر دو چشم رخ میدهد و در نوجوانان و افراد مبتلا از تولد رایجتر است. به ندرت در مواجهه اول با انگل علائم چشمی ایجاد میشود و شامل موارد متنوعی میشود.
🔗 بیشتر بخوانید: بوتاکس زیر بغل: روش درمان تعریق بیش از حد، مزایا و معایب
۲. علائم توکسوپلاسموز حاد
توکسوپلاسموز حاد در واکنش به عفونت اولیه شکل میگیرد و علائمی شبیه آنفولانزا را به همراه دارد، از جمله:
- تب;
- خستگی;
- درد عضلانی;
- درد یا ورم گرههای لنفاوی در گردن یا زیربغل;
- گلودرد;
- بزرگ شدن کبد و طحال;
- توکسوپلاسموز چشمی.
۳. علائم توکسوپلاسموز بازگشتی (بازفعالسازی)
در افراد با ایمنی ضعیف (مانند مبتلاان به ایدز، سرطان، یا مصرفکنندگان داروهای سرکوبکننده ایمنی)، انگل میتواند دوباره فعال شود. این حالت معمولاً با علائم عصبی مرکزی همراه است، از جمله:
- سردرد;
- گیجی;
- تشنج;
- تب;
- فلج صورت;
- تغییر دید;
- بیحسی;
- ضعف یا از دست دادن مهارت حرکتی;
- آنسفالی توکسوپلاسمی;
- کما.
۴. علائم توکسوپلاسموز مادرزادی
انتقال از مادر باردار به جنین میتواند عوارض جدی داشته باشد. برخی نوزادان در تولد بیعلائمند، اما علائم پس از مدتی نمایان میشوند، از جمله:
- یرقان;
- جوش;
- بزرگ شدن کبد و طحال;
- کاهش بینایی، درد چشم یا حساسیت به نور;
- تجمع کلسیم در مغز;
- انباشت مایع در مغز (هیدروسفالی);
- کوچک یا بزرگ بودن بدنی سر (میکروسیفالی یا ماکروسیفالی);
- تشنج;
- تغذیه ضعیف;
- ورم گره لنفاوی;
- وزن پایین در تولد;
- تأخیر در رشد حرکتی;
- اختلال یادگیری;
- توکسوپلاسموز چشمی;
- کاهش شنوایی;
- ناتوانی ذهنی.
عوارض و خطرات توکسوپلاسموز
هر کسی میتواند مبتلا شود، اما بیشتر افراد علائمی ندارند و بدن به طور ناخودآگاه با انگل مبارزه میکند. این بیماری برای زنان باردار و افراد با ایمنی ضعیف (ایدز، سرطان، داروهای سرکوب ایمنی) خطرناکتر است. عفونت میتواند به اعضایی نظیر:
- قلب;
- کبد;
- پانکراس;
- روده بزرگ;
- بیضه
آسیب بزند.
توکسوپلاسموز در دوران بارداری
اگر زن در بارداری یا کمی پیش از آن دچار عفونت شود، انگل میتواند از طریق جفت به جنین برسد. این امر خطر سقط، مردهزایی و نقصهای جدی جنینی را بالا میبرد. عوارض تولد با توکسوپلاسموز شامل مشکلات بینایی، کوری، تأخیر رشد و اختلال یادگیری است.
توکسوپلاسموز و نقص ایمنی
در افراد مبتلا به ایدز، سرطان یا مصرفکنندگان داروهای سرکوبکننده ایمنی، سیستم ایمنی قادر به کنترل عفونت نیست. عفونت جدید یا بازفعالسازی میتواند عوارض وخیمی ایجاد کند. انگل در کیستهای بدن بمانده و با ضعف ایمنی دوباره فعال شده و اندامها را آسیب میرساند که میتواند مرگبار باشد.
تشخیص توکسوپلاسموز
پزشک با معاینه فیزیکی و پرسش از علائم، و با انجام آزمایشهای آزمایشگاهی تشخیص میدهد. آزمایش خون برای شناسایی آنتیبادی علیه انگل رایج است. جواب مثبت نشاندهنده عفونت فعال فعلی است. همچنین آزمایش مولکولی (PCR) برای شناسایی DNA انگل قابل استفاده است. در بارداری ممکن است آمینوسنتز و سونوگرافی درخواست شود.
درمان توکسوپلاسموز
این بیماری با ترکیبی از داروهای ضدانگی و آنتیبیوتیک درمان میشود که تکثیر انگل را متوقف میکنند. برای کاهش عوارض داروهای ضدانگی، فولینیک اسید تجویز میگردد. در افراد بیعلیمه یا با ایمنی سالم معمولاً درمان لازم نیست. درمان تنها در فاز فعال انگل موثر است و کیستها را از بین نمیبرد.
داروهای رایج تجویز شده
- پیریمیتامین;
- سولفادیازین;
- آتوواکون;
- اسپیرامایسین;
- تریمتوپریم-سولفامتوکسازول;
- کلینداماسین;
- لوکوورین.
مدت دوره درمان
معمولاً دوره درمان ۲ تا ۶ هفته طول میکشد، هرچند علائم ممکن است در چند روز اول بهبود یابد. بهبود کامل آسیبهای مغزی میتواند ۳ هفته تا ۶ ماه زمان ببرد.
پیشگیری از توکسوپلاسموز

آمادهسازی صحیح غذا و شستن دستها مهمترین تدابیر پیشگیری هستند. همچنین موارد زیر را رعایت کنید:
- گوشت را قبل از پختن بهخوبی منجمد کرده و بهصورت کامل بپزید;
- میوه و سبزیجات را پیش از مصرف بهدقت بشویید یا پوست بگیرید;
- تخته برش، پیشخوان و ظروف را با آب و صابون بهخوبی بشویید;
- شیر غیرپاستوریزه مصرف نکنید;
- غذاهای دریایی خام یا نیمپز نخورید;
- آب تصفیهنشده ننوشید;
- در کار با خاک و ماسه دستکش بپوشید و پس از اتمام دستها را بشویید;
- گوشت خام یا نیمپز به گربه ندهید;
- محیط زندگی گربه را روزانه تمیز کنید (با دستکش و شستن دست پس از آن);
- گربه را تنها در محیط داخلی نگه دارید.
اگر باردارید یا ایمنی ضعیفی دارید، نکات زیر را در نظر بگیرید:
- در صورت امکان خودتان کثیفه گربه را تعویض نکنید;
- اگر مجبور هستید، دستکش بپوشید و بلافاصله دستها را با آب و صابون بشویید;
- از’adopt کردن گربه جدید یا گربه ولگرد خودداری کنید.
سوالات متداول
۱. آیا توکسوپلاسموز بهطور کامل از بین میرود؟
خیر. به دلیل تشکیل کیست، درمان کامل امکانپذیر نیست. داروها عفونت فعال را کنترل میکنند اما کیستها باقی میمانند. در افراد با ایمنی سالم کیستها معمولاً مجدد فعال نمیشوند، اما در ایمنی ضعیف یا عفونت مادرزادی میتوانند بازفعالسازی شده و بیماری ایجاد کنند.
۲. در صورت ابتلا چگونه از خود مراقبت کنم؟
به علائم خود دقت کنید. اگر کودک شما مبتلا به توکسوپلاسموز مادرزادی است، با پزشک اطفال مشورت کنید و برنامه درمان مناسب را آغاز نمایید.
۳. چگونه متوجه شوم گربهام توکسوپلاسموز دارد؟
برخلاف انسان، گربهها معمولاً علائمی نشان نمیدهند. در صورت شک، با دامپزشک مشورت کنید.
۴. اگر باردار باشم یا ایمنی ضعیفی داشته باشم با گربهام چه کنم؟
نیازی به دور کردن گربه از خانه نیست. با رعایت نکات بهداشتی و ایمنی میتوانید ریسک عفونت را به حداقل برسانید.
نظر شما
شما چقدر با توکسوپلاسموز آشنایی دارید؟ آیا تا به حال به این بیماری مبتلا شدهاید؟ تجربه و نظر خود را در بخش دیدگاهها برای ما بنویسید و این مطلب را در شبکههای اجتماعی با دوستانتان به اشتراک بگذارید.
