سالمندی در دههٔ آینده بزرگترین چالش تأمین اجتماعی ایران و ضرورت اصلاحات ساختاری

سالمندی در دههٔ آینده بزرگترین چالش تأمین اجتماعی ایران و ضرورت اصلاحات ساختاری, سومین نشست از سلسله جلسات نظام نوین تأمین اجتماعی، چیستی، چرایی و چگونگی با حضور ابراهیم صادقیفر رئیس موسسه کار و تأمین اجتماعی، حسین مشیری سرپرست موسسه عالی پژوهش تأمین اجتماعی، محمدعلی همتی معاون درمان سازمان تأمین اجتماعی و جمعی از مدیران، کارشناسان و پژوهشگران حوزه تأمین اجتماعی برگزار گردید.

ده محور اصلی ناترازی تأمین اجتماعی صادقیفر در آغاز سخنان خود به عدم انعطافپذیری سازمان تأمین اجتماعی در جذب ورودیهای جدید اشاره کرد و راهکارهای رفع ناترازی مالی را تشریح نمود. وی با اعلام اینکه شاخص پشتیبانی تأمین اجتماعی اکنون به ۳.۸ نفر رسیده است، مسائل این حوزه را در ده محور دستهبندی کرد ۱. چالش جمعیت و سالمندی نخستین محور مربوط به ساختار جمعیتی است.

سالمندی به عنوان یکی از مولفههای اصلی ناترازی، در کنار مسائل بازار کار، قواعد بیمه، تعهد و حکمرانی، فشار قابلتوجهی بر صندوقها وارد میکند. ۲. منطق اقتصادی صندوقها این محور بر تحلیل عملکرد صندوق متمرکز است؛ از جمله تعداد بیمهپردازان، سطح دستمزد، نرخ حقبیمه، اشتغال رسمی، تعهدات دولت و بازده سرمایهگذاری. ۳. شواهد و آمار پوشش بیمه تأمین اجتماعی در حال حاضر ۷۰ درصد جمعیت را پوشش داده است.

تعداد بیمهشدگان فعال ۱۸.۳ میلیون نفر و مستمریبگیران ۷.۸ میلیون نفر برآورد شده و نسبت پشتیبانی ۱ به ۳.۵ محاسبه میشود. ۴. ریشهیابی علل ناترازی پنج حلقه اصلی ناترازی شناسایی شدهاند سالمندی، افزایش امید به زندگی، دوره طولانی مستمریبگیری، بازار کار و اشتغال غیررسمی، بیثباتی دستمزد و بهرهوری و قواعد بیمهای. ۵. لایه اجتماعی و مالکیت صندوق صندوق باید متعلق به نسل شاغل امروز، مستمریبگیران کنونی و نسلهای آینده باشد.

اعتماد و مشارکت پایدار، بهصورت بنگاهمحور، پیشنیاز تداوم صندوق است. ۶. تغییر زاویه دید از صندوق به نظام اصلاح دیدگاه از مدیریت صندوقمحور به نظام تأمین اجتماعی، همراه با توسعه سازوکارهای حمایتی مکمل و برقراری عدالت بیننسلی، ضروری است. ۷. از آسیبشناسی به اصلاحات پایدار اصلاح پایدار متکی بر چهار اصل است اصلاحات پارامتریک، حکمرانی، ساختاری و بازتعریف رابطه بیمه و سیاست اجتماعی. ۸.

سناریوهای آینده صندوقها سه مسیر پیشرو وجود دارد ادامه وضع موجود، اصلاحات محدود پارامتریک، و اصلاح جامع و مرحلهبندی شده که در آن اصلاحات مالی، حکمرانی و اجتماعی همزمان پیش میروند. ۹. اقدامات اولویتدار ارائه تصویر واحد و قابل اتکا، تدوین سناریوهای بلندمدت و پایش مستمر اجرای اصلاحات، سه اولویت عملیاتی محسوب میشوند. ۱۰. پایداری صندوق به معنای پایداری جامعه صادقفر تأکید کرد صندوق پایدار، جامعه پایدار است.

آمادگی تأمین اجتماعی برای آینده؛ ده چالش استراتژیک حسین مشیری با پرسش این که تأمین اجتماعی تا چه حد برای آینده آماده است، ده چالش کلان را فهرست کرد چالش اول سالمندی جمعیت و افزایش بار هزینهها در آینده نزدیک. چالش دوم دگرگونی رابطه سنتی کارفرما-کارگر و ضرورت اتصال حمایت اجتماعی به فرد نه شغل. چالش سوم چرخه زندگی و ریسکهای اجتماعی در حال تحول. چالش چهارم لزوم سرمایهگذاری بر جوانان.

چالش پنجم انقلاب فناوری؛ فرصت یا تهدید؟ حکمرانی داده پیشنیاز آینده دیجیتال است. چالش ششم انتظارات مردم از تأمین اجتماعی بهعنوان قرارداد اجتماعی. چالش هفتم نابرابری، تهدیدی برای همبستگی اجتماعی. چالش هشتم بحرانها و شوکهای اقتصادی غیرقابل پیشبینی. چالش نهم تغییرات اقلیمی، فراتر از یک مسئله زیستمحیطی. چالش دهم پایداری مالی، شرط لازم تحقق تمام آرزوهای آینده.

مشیری بر ضرورت تحول سازمانهای بیمهای از حالت واکنشگر به آیندهنگر تأکید کرد و گفت تغییر نه در یک موضوع، بلکه در همه مسائل مهم است. تأمین اجتماعی باید دادهمحور باشد، اما انسانی باقی بماند.

سه بحران کلان کشور آب، صندوقها و سالمندی محمدعلی همتی در جمعبندی نشست، با اشاره به آغاز اصلاحات پارامتریک در سالهای اخیر، اعلام کرد در حال حاضر کشور با سه بحران آب، صندوقهای بیمهای و سالمندی روبروست و سالمندی در دههٔ آینده بزرگترین بحران کشور خواهد بود. وی پیشبینی کرد هزینههای سالمندی در سالهای آینده ۵ تا ۷ برابر افزایش یابد و چالش صندوقها تداوم خواهد داشت، چرا که با پیر شدن سن صندوقها مشکلات پدیدار میشود.

همتی همچنین به محدودیتهای نظامهای مبتنی بر دو اصل DB (مزایای مشخص) و DC (مشارکتهای مشخص) اشاره کرد و لزوم اصلاحات جامع را ضروری دانست.