سکته چشمی؛ همهچیز در مورد انسداد عروق چشم

سکته چشمی اصطلاحی است که برای توصیف از دست دادن بینایی ناشی از مسدود شدن جریان خون به چشم به کار میرود. عوامل گوناگونی در بروز این بیماری دخالت دارند. برخی از این عوامل مستقیماً بر روی شبکهی چشم (لایه بافتی در پشت چشم که تصاویر را به سیگنالهای عصبی تبدیل میکند) تأثیر میگذارند و برخی دیگر عصب بینایی (مسیری که اطلاعات عصبی را به مغز میرساند) را هدف قرار میدهند. اگرچه از دست دادن ناگهانی بینایی ترسناک است، اما سکته چشمی قابل درمان است و مداخلههای سریع پزشکی معمولاً از آسیبهای دائمی جلوگیری میکند یا شدت آن را کاهش میدهد. برای شناختن انواع، علائم، روشهای تشخیص و درمان سکته چشمی تا پایان این مقاله با ما بمانید.
سکته چشمی چیست؟
سکته چشمی وضعیتی است که ناشی از اختلال در جریان خون به شبکهی چشم شکل میگیرد. این انسداد میتواند ناشی از موجودات جامد مانند پلاک یا عفونت باشد که از جای دیگری از بدن (مانند قلب) به شبکهی چشم منتقل شده باشند (آمبولی)، یا ناشی از غلیظ شدن خون یا تشکیل خثره (ترومبوز) باشد، یا به دلیل نشت مایع یا افزایش فشار درون چشمی (گلوکوم) رخ دهد. حدود یک تا دو نفر از هر صد هزار نفر دچار سکته چشمی میشوند.
🔗 بیشتر بخوانید: دیسفوریا: علائم، عوامل و راههای مقابله با حس ملال از زندگی
انواع سکته چشمی
سکته چشمی با انسداد رگهای خونی تغذیهکننده در پشت چشم رخ میدهد. با توجه به مکانیزم انسداد، نوع رگ خونی درگیر و ناحیه چشم تحت تأثیر، این بیماری به چهار نوع رایج تقسیم میشود:
- انسداد شریان شبکهی (RAO): یک یا چند شریان حامل خون اکسیژنی به سمت شبکهی چشم مسدود میشود.
- انسداد ورید شبکهی (RVO): وریدهای کوچک در محل دفع خون از شبکهی چشم انسداد مییابند.
- نوروپاتی ایسکمیک چشمی شریانی (AION): کاهش جریان خون به عصب بینایی که بیشتر رگهای متوسط تا بزرگ را درگیر میکند و غالباً ناشی از آرتریت سلولهای غولپیکر است.
- نوروپاتی ایسکمیک چشمی غیرشریانی (NAION): کاهش جریان خون به عصب بینایی که معمولاً رگهای کوچکتر را هدف قرار میدهد و بدون التهاب است.
علت سکته چشمی
سکته چشمی زمانی رخ میدهد که جریان خون به بخش پشتی چشم دچار اختلال شده و اکسیژن به بافتها نرسد. در مواردی که کمبود اکسیژن منجر به مرگ سلولی در مغز شود، در چشم نیز میتواند باعث تخریب بافت شبکهی یا عصب بینایی شده و انتقال سیگنالهای عصبی به مغز را متوقف کند.
🔗 بیشتر بخوانید: سیکسپک بدون تجهیز: دستیابی به شکم ششتکه با ۳ مرحله و ۱۳ نکته کلیدی
۱. انسداد رگهای شبکهی
این حالت ناشی از انسداد فیزیکی شریان و ورید شبکهی است. احتمالاً انسداد شریان ناشی از خثره خون یا ذرات کوچک کلسترول است که دیواره رگ را.Parse کردهاند. انسداد ورید اغلب ناشی از سفتی ناشی از اتروسکلروز رگهای مجاور است.
انسداد ممکن است تنها چند ثانیه تا چند دقیقه دوام بیاورد و خودبهخود رفع شود. اگر انسداد به صورت خودکار رفع نشود، احتمالاً دائمی خواهد بود. از سوی دیگر، بیماریهای قلبی-عروقی و مغزی نیز میتوانند زمینهساز انسداد رگهای شبکهی باشند. عوامل متنوعی که میتوانند منجر به این انسداد شوند عبارتند از:
🔗 بیشتر بخوانید: تعبیر خواب آموزش شنا؛ مدیریت روان و آمادگی برای تغییر_آفتاب وطن
انسداد شبکهی بیشتر در افراد بالای ۵۰ سال رخ میدهد و مردان بیشتر از زنان در معرض آن هستند. در افراد جوانتر، این حالت معمولاً با اختلالات خثرهسازی خون (ترومبوفیلی) همراه است. گلوکوم نیز عامل دیگری است که بویژه منجر به انسداد ورید شبکهی میشود.
۲. نوروپاتی ایسکمیک چشمی
نوروپاتی ایسکمیک چشمی از دلایل سکته چشمی است. نوع شریانی بیشتر در اثر آرتریت سلولهای غولپیکر بروز مییابد، در حالی که نوع غیرشریانی معمولاً ناشی از مجموعه عواملی است که عصب بینایی را آسیب میرسانند.
– علت نوروپاتی ایسکمیک چشمی شریانی
این نوع بیشتر با آرتریت سلولهای غولپیکر (آرتریت تemporal) همراه است. این بیماری التهابی رگهای خونی است که بیشتر بر روی شریانهای اطراف گردن تأثیر میگذارد، اما میتواند تا قفسه سینه هم گسترش یابد. علل نادر دیگر عبارتند از لوپوس و پریآرتریت ندوزا. التهاب سلولهای غولپیکر رگهای متوسط و بزرگ را درگیر کرده، ورم و انسداد جریان خون ایجاد میکند. وقتی رگهای تغذیهکننده عصب بینایی دچار شوند، AION رخ میدهد. عواملی چون عفونتهای شدید باکتریایی یا ویروسی و بیماریهای خودایمنی میتوانند در بروز GCA نقش داشته باشند. ابتلا به این بیماری در زنان رایجتر است.
نوروپاتی ایسکمیک چشمی غیرشریانی
این نوع ناشی از اختلال در عبور خون از عصب بینایی است که به التهاب مربوط نمیشود. این اختلال میتواند با کاهش یا قطع جریان خون به عصب بینایی همراه باشد. برخلاف نوع شریانی، در اینجا رگهای کوچکتر درگیر میشوند.
عوامل دیگری نیز میتوانند در بروز NAION دخیل باشند، از جمله:
- دیابت؛
- سیگار کشیدن؛
- فشار خون بالا؛
- کلسترول بالا؛
- مصرف داروهایی مانند مهارکننده فسفودی استراژ-۵.
حداقل ۷۳ درصد از بیماران NAION کاهش فشار خون شبانه دارند. علل رایج دیگر شامل هیپوولمی و مراحل پایانی بیماریهای کلیوی است که ریسک را سه برابر میکنند. شکل دیسک نوری (منطقه گرد در پشت چشم که شبکهی را به عصب بینایی وصل میکند) نیز تأثیر دارد؛ کپ (cup) کوچک یا نابود شده عامل مهمی است. این بیماری بیشتر در افراد بالای ۵۰ سال و در نژاد سفیدپوستان دیده میشود.
علائم سکته چشمی
سکته چشمی با کمترین اخطار یا حتی بدون اخطار، از دست دادن بینایی آغاز میشود. اغلب افراد صبح پس از بیدار شدن متوجه از دست رفتن بینایی یک چشم میشوند یا بدتر شدن بینایی در طول چند ساعت یا روز را تجربه میکنند. درد در سکته چشمی نادیر است. برخی افراد یک نقطه کور یا ناحیه تاریک در نیمه بالایی یا پایینی میدان دید خود را شناسایی میکنند. این ممکن است منجر به از دست دادن بینایی محیطی، تضاد بینایی یا حساسیت به نور شود.
۱. علائم انسداد رگهای شبکهی
با توجه به اینکه کدام شریان چشم مسدود شده، علائم و تأثیر بر بینایی محیطی متفاوت است. انواع انسداد شبکهی علائم متفاوتی دارند، از جمله:
- انسداد شریان مرکزی شبکهی (CRAO): درگیری شریان اصلی حامل خون اکسیژنی به سمت شبکهی. معمولاً با از دست دادن ناگهانی و شدید بینایی در یک چشم و بدون درد ظاهر میشود.
- انسداد ورید مرکزی شبکهی (CRVO): انسداد ورید اصلی دفعکننده خون بیاکسیژن از شبکهی. معمولاً با از دست دادن ناگهانی و بیدرد بینایی بروز مییابد.
- انسداد شریان شاخهای شبکهی (BRAO): درگیری رگهای کوچکتر منشعب از شریان مرکزی. ممکن است با از دست دادن بینایی محیطی یا بخشی از بینایی مرکزی همراه باشد.
- انسداد ورید شاخهای شبکهی (BRVO): درگیری رگهای کوچکتر منشعب از ورید مرکزی. میتواند باعث کاهش بینایی، از دست دادن بینایی محیطی، اضطراب بینایی یا تشکیل نقاط کور شود.
۲. علائم نوروپاتی ایسکمیک چشمی
علائم این نوروپاتی بسته به نوع شریانی یا غیرشریانی متفاوت است:
- نوروپاتی ایسکمیک چشمی شریانی (AION): نتیجه آن از دست دادن کامل بینایی یک چشم معمولاً در عرض چند ساعت است. این وضعیت نیازمند درمان فوری است؛ در صورت عدم درمان میتواند بر چشم دیگر تأثیر بگذارد و در طول یک تا دو هفته منجر به کوربینی دوطرفه شود. میتواند با علائمی چون تب، خستگی، درد فک، حساسیت پوست سر، درد عضلانی و کاهش ناخواسته وزن همراه باشد.
- نوروپاتی ایسکمیک چشمی غیرشریانی (NAION): معمولاً با از دست دادن بیدرد بینایی در عرض چند ساعت تا چند روز ظاهر میشود که طیف وسیعی از تار دید تا کوربینی را پوشش میدهد. در بیشتر موارد، از دست دادن بینایی در قسمت پایینی میدان دید رخ میدهد. بینایی رنگی نیز ممکن است با کاهش بینایی دچار افت شود.
تشخیص سکته چشمی

اگر پزشک به سکته چشمی شک کند، آزمایشهای اولیه چشم شامل سنجش بینایی، بررسی فشار درون چشمی و بازبینی شبکهی انجام میشود. بر اساس نتایج، نحوه از دست دادن بینایی، سوابق پزشکی و عوامل ریسک، ممکن است آزمایشهای تکمیلی بیشتری انجام شوند که بیشتر در تشخیص انسداد رگهای شبکهی نقش دارند، از جمله:
- آزمایش میدان دید: بیمار در یک دستگاه به صفحه نگاه کرده و با دیدن نور دکمه را فشار میدهد.
- افتالموسکوپی: بازبینی ساختار درونی چشم با دستگاه افتالموسکوپ.
- تونومتری: روش غیر تهاجمی برای اندازهگیری فشار درونی چشم که تشخیص گلوکوم را آسانتر میکند.
- توموگرافی انسجام نوری (OCT): عکسبرداری غیر تهاجمی با استفاده از امواج نوری برای اسکن شبکهی و عصب بینایی و ثبت تصاویر با جزئیات بالا.
- آنژیوگرافی فلورسئین: در این روش رنگ فلورسئین به ورید بازو تزریق شده و با جریان یافتن به سمت ساختار عروقی چشم، آن را نمایان میکند.
ممکن است برای تعیین علتهای زمینهساز، آزمایشهای خونی و فشار خون تجویز شوند که برای تشخیص دیابت، بیماریهای قلبی-عروقی، اختلالات خثرهسازی و فرآیندهای التهابی مفید هستند. چشمپزشک ممکن است برای مدیریت بهتر از متخصص داخلی و مغز و اعصاب کمک بگیرد.
تشخیص نوروپاتی ایسکمیک عصب بینایی
انسداد شبکهی یک انسداد فیزیکی رگ خونی است و تشخیص آن سادهتر است. اگرچه افتالوسکوپی و OCT میتوانند به تشخیص آسیب عصب بینایی کمک کنند، اما تشخیص نوروپاتی ایسکمیک چشمی نیازمند آزمایشهای بیشتری است.
۱. تشخیص نوروپاتی ایسکمیک چشمی شریانی
اگر پزشک به AION شک کند، ممکن است آزمایش نرخ رسوب اریتروسیت (ESR) و پروتئین واکنشی C (CRP) را درخواست نماید. این آزمایشها التهاب سیستمی را بررسی میکنند. علائم آرتریت سلولهای غولپیکر مانند قفلی فک، تب، سختی عضله و حساسیت پوست سر نیز ارزیابی میشوند. ممکن است برای تایید، بیوپسی از شریان تemporal انجام شود. ضخامت و بافت شریان با نمونه سالم مقایسه میگردد.
۲. تشخیص نوروپاتی ایسکمیک چشمی غیرشریانی
NAION فاقد التهاب است، لذا آزمایش ESR و CRP برای تشخیص آن کارآمد نیستند. علت اصلی، کوچک بودن یا عدم وجود کپ عصب بینایی است که با افتالموسکوپی قابل تشخیص است. پزشک ممکن است برای حذف عوامل دیگر اقدام کند، از جمله:
- مالتیپل اسکلروزیس؛
- نوروسفلیس؛
- سارکوئیدوز چشمی؛
- جدایی شبکهی؛
- انسداد رگهای شبکهی؛
- از دست دادن موقت بینایی در یک چشم که هشداردهنده هموریژی مغزی است.
درمان سکته چشمی
سکته چشمی قابل درمان است، اما سرعت اقدام حیاتی است. هدف درمان، بازگرداندن بینایی یا به حداقل رساندن افت بینایی میباشد. برای حفظ بینایی پس از سکته چشمی، هر دقیقه مهم است. اگر پزشک بتواند انسداد شریان مرکزی را در عرض ۹۰ تا ۱۰۰ دقیقه رفع کند و جریان خون را بازگرداند، ممکن است از آسیب دائمی جلوگیری شود. اما پس از ۴ ساعت، احتمال آسیب عینی به شدت بالا میرود.
درمان انسداد رگهای شبکهی
بینایی بسیاری از بیماران انسداد رگهای شبکهی حتی بدون درمان بهبود مییابد، هرچند این بهبود نادراً کامل یا نرمال است. در لحظه تشکیل انسداد، روش مشخصی برای رفع آن وجود ندارد. پزشک ممکن است از راهکارهای مختلفی استفاده کند، از جمله:
- ماساژ چشمی: پزشک با انگشت چشم را ماساژ میدهد تا خثره رفع شود.
- ترکیب کربن دیاکسید-اکسیژن: تنفس این ترکیب میتواند جریان خون به شبکهی را افزایش دهد و عروق را باز کند.
- پاراسنتز: استفاده از سوزن ظریف برای خارج کردن قطرات کوچک، که فشار را کاهش داده و جریان خون را افزایش میدهد.
- لیزردرمانی: برای بستن رگهای خونی با نشت.
- دارو: داروهای خثرهشکن و کاهشدهنده فشار خون چشمی به کار میروند.
پزشک ممکن است برای بهبود جریان خون به شبکهی، داروهای کورتیکواستروئید مانند تریامسینولون استونید را درون چشمی تزریق کند تا عروق آرام شده و ورم التهابی کاهش یابد. در موارد شدید از داروهای کاشتنی کورتیکواستروئید مانند دگزامتاژن استفاده میشود. این دارو به صورت رسوب در نزدیکی محل انسداد تزریق میگردد.
برای پیشگیری از انسداد در چشم دیگر، آسپیرین و رقیقکنندههای خون دیگر مانند وارفارین تجویز میشوند. اگر انسداد ناشی از پلاک در دیواره شریان باشد، داروهای ضدفشار و کاهشدهنده کلسترول توصیه میگردند. ممکن است از درمان ضدعامل رشد اندوتلیال عروقی (anti-VEGF) نیز استفاده شود تا از تشکیل رگهای جدید در ورید مسدود جلوگیری نماید. این دارو به پشت چشم تزریق شده و از پیشروی گلوکوم و از دست دادن بینایی جلوگیری میکند.
درمان نوروپاتی ایسکمیک چشمی شریانی

این بیماری نیازمند درمان تهاجمی است تا از کوربینی کامل چشم پیشگیری شود. وقتی بینایی از بین میرود، معمولاً به طور کامل باز نمیگردد. اولین درمان، استفاده از کورتیکواستروئیدهای سیستمی به صورت خوراکی یا ورید است. پریدنیزون روزانه به مدت چند هفته تا چند ماه تجویز میشود و برای پیشگیری از عوارض جدی به مرور زمان کم میشود.
در موارد شدید AION، ممکن است در ۳ روز اول متیلپریدنیزولون ورید نیاز باشد که سپس با پریدنیزون خوراکی ادامه مییابد. برخی پزشکان نگران مصرف طولانیمدت پریدنیزون هستند و با افزودن داروی سرکوبکننده ایمنی متوترکسات، دوز پریدنیزون را کاهش میدهند. آسترما یک کورتیکواستروئید دیگر است که به صورت اسپری به کار میرود.
درمان نوروپاتی ایسکمیک چشمی غیرشریانی
درمان NAION نیز همانند تشخیص آن چالشبرانگیز است. با این حال، اگر بدون درمان رها شود، میتواند منجر به از دست دادن بینایی شود. برای پیشگیری از آسیب چشم دیگر، باید علل زمینهسازمانند دیابت، فشار خون بالا یا پایین شناسایی و کنترل گردند.
تزریق درون چشمی در موارد بسیار نادری انجام میشود، چرا که کورتیکواستروئید میتواند به عصب چشمی آسیب برساند. آنتیبادیهای مونوکلونال ضدرگزایی نیز در درمان NAION موثر نیستند. از بین بردن سختی غلاف عصب بینایی (OPSD) یکی از روشهای جراحی است که فشار بر عصب بینایی را کاهش داده و انتقال سیگنالهای عصبی را بهبود میبخشد. این روش اولویتاً برای کاهش بینایی ناشی از فشار درون قحفی بالا (مانند مننژیت یا تumeur مغزی) به کار میرود، اما برای بیماران با آسیب عصب چشمی کارآمد نیست.
پیشگیری از سکته چشمی
سکته چشمی معمولاً ناشی از عوامل زمینهساز است. لذا تلاش کنید سلامت کلی بدن خود را حفظ نمایید. اقدامات مفید شامل موارد زیر میباشد:
سوالات رایج
۱. آیا سکته چشمی همانند سکته مغزی است؟
خیر. آسیب ناشی از سکته چشمی تنها بینایی شما را محدود میکند، در حالی که سکته مغزی میتواند منجر به ضعف، افت حافظه، اختلال گفتمان، مشکل تغذیه، خستگی و موارد دیگر گردد.
۲. آیا سکته چشمی میتواند منجر به سکته مغزی شود؟
به صورت مستقیم خیر. سکته چشمی میتواند ریسک سکته مغزی را افزایش دهد، اما مستقیماً باعث سکته مغزی نمیشود.
۳. خطرات سکته چشمی چقدر جدی است؟
سکته چشمی میتواند کل یا بخشی از بینایی چشم درگیر را از بین ببرد، اما زندگی شما را تهدید نمیکند. اگر بدون درمان بماند، میتواند منجر به کوربینی شود.
۴. آیا کووید ۱۹ میتواند باعث سکته چشمی شود؟
بله. سکته چشمی میتواند پس از ابتلا به ویروس کرونا بروز کند. کووید ۱۹ با خثرهسازی خون مرتبط است. خثره در شریان شبکهی میتواند جریان خون را مسدود کرده و منجر به انسداد شریان شبکهی گردد.
۵. پس از سکته چشمی باید چه کرد؟
به سرعت به پزشک مراجعه کنید و توصیههای او را دنبال نمایید.
شما بگویید
شما چقدر با سکته چشمی و روشهای درمان آن آشنایی دارید؟ آیا به این مبتلا شدهاید؟ در صورت تمایل، میتوانید تجربیات و نظرات خود را در بخش نظرات برای ما بنویسید و این مطلب را از طریق شبکههای اجتماعی با دوستانتان به اشتراک بگذارید.