علم فیزیک تایید میکند دشمنِ دشمنِ شما، واقعاً دوست شماست
تعداد زیادی از مردم این جمله معروف را شنیده‌اند که «دشمنِ دشمن من، دوست من است». این مفهوم را نخستین بار فریتس هایدِر (Fritz Heider)، روان‌شناس اتریشی، در دهه ۱۹۴۰ در نظریه اعتدال اجتماعی مطرح کرد. دانشمندان سال‌ها در پذیرش این نظریه دچار مشکل بودند. اما اکنون گروهی از پژوهشگران دانشگاه نورت‌وسترن با بهره‌گیری از فیزیک آماری نشان داده‌اند که این نظریه در واقع صحت دارد.
نظریه اعتدال اجتماعی هایدِر توضیح می‌دهد که انسان‌ها ذاتاً می‌کوشند تا در محافل اجتماعی به هماهنگی برسند. بر طبق این نظریه، چهار اصل وجود دارد که باعث تعادل روابط می‌شود:
🔗 بیشتر بخوانید: هفت‌گانه افزایش کارایی خنک‌سازی؛ محققان از آب جوش برای تراشه‌ها بهره بردند
- دشمنِ یک دشمن، یک دوست است؛
- دوستِ یک دوست، یک دوست است؛
- دوستِ یک دشمن، یک دشمن است؛
- دشمنِ یک دوست، یک دشمن است.
مطالعات زیادی تلاش کرده‌اند تا این نظریه را با بهره‌گیری از علم شبکه و ریاضیات ثابت کنند. اما این تلاش‌ها بی‌نتیجه مانده‌اند، زیرا شبکه‌ها با روابط کاملاً متعادل فاصله دارند. سوال این است که آیا شبکه‌های اجتماعی از یک مدل شبکه متعادل‌تر پیروی می‌کنند یا خیر. بسیاری از مدل‌های شبکه ساده‌تر از آن هستند که بتوانند پیچیدگی‌های روابط اجتماعی را در خود جای دهند. از این رو، نتایج آن‌ها با واقعیت ناسازگار است.
پژوهشگران دانشگاه نورت‌وسترن در مطالعه خود با ادغام دو بینش کلیدی، سرانجام پس از ۸۰ سال، صحت نظریه اعتدال اجتماعی هایدِر را مشخص کردند. اول اینکه همه یکدیگر را نمی‌شناسند؛ دوم، برخی افراد در روابط خود مثبت‌تر از دیگران هستند. پژوهشگران این دو مسئله را از پیش می‌دانستند، اما نمی‌توانستند آن‌ها را به‌صورت همزمان در مدل‌های خود به‌کار گیرند.
🔗 بیشتر بخوانید: ۱۰ مدل از بهترین هدفون گیمینگ تا ۲ میلیون_آفتاب وطن
نظریه اعتدال اجتماعی چه می‌گوید؟
نظریه اعتدال اجتماعی هایدِر از گروه‌های سه‌نفره بهره می‌گیرد تا این فکر را توضیح دهد که انسان‌ها به‌دنبال روابط راحت و هماهنگ هستند. در روابط متعادل، همه یکدیگر را دوست دارند. یا اگر یک نفر از دو نفر دیگر بدش می‌آید، آن دو با یکدیگر دوست هستند. روابط وقتی نامتعادل می‌شود که هر سه نفر از هم بدشان می‌آید، یا یک نفر دو نفر را که همدیگر را دوست ندارند دوست دارد. چنین روابطی منبع تنش و اضطراب خواهد بود.
این توضیحات با آنچه در جوامع می‌بینیم بسیار سازگارند. در دنیای امروز قطب‌بندی‌های شدیدی وجود دارد که خود را به‌صورت قطب‌های سیاسی نشان می‌دهند. اگر همه افرادی که شما دوست‌شان دارید، همه افرادی را که دوست‌شان ندارید دوست نداشته باشند، نتیجه دو حزب سیاسی خواهد بود که از یکدیگر متنفرند.
🔗 بیشتر بخوانید: مهلت مجدد ثبت‌نام آزمون کارشناسی ارشد پزشکی ۱۴۰۵ از ۴ مهر آغاز می‌شود
بهره‌گیری از محدودیت‌ها در مدل‌های شبکه
در یک مدل شبکه، هر فرد یک گره و رابطه او با فرد دیگر یک لبه است که می‌تواند یک کیفیت خاص داشته باشد. دانشمندان پیش‌تر روابط دوستی یا دشمنی را در شبکه‌ها به‌صورت تصادفی آشکار می‌کردند. چنین مدل‌هایی از شبکه نمی‌توانند واقعیت جوامع را به درستی نشان دهند.
پژوهشگران نورت‌وسترن، ایشتوان کوواک (István Kovács) و بینگ‌جیه هائو (Bingjie Hao)، از رویکرد تصادفی بهره نگرفتند. برای اینکه تعامل‌ها تصادفی باشند، هر گره (فرد) باید شانسی برابر برای روبرو شدن با گره‌های دیگر داشته باشد. اما در زندگی واقعی این‌گونه نیست؛ برای مثال امکان‌پذیر نیست شما هرگز دوستِ دوست خود را نبینید.
کوواک و هائو مدل خود را به‌گونه‌ای ساختند که احتمال مثبت یا منفی بودن روابط کل شبکه، بر پایه مثبت یا منفی بودن روابط حاضر تعیین می‌شود. این روابط همچنان تصادفی هستند، اما تصادفی بودن آن‌ها محدوده‌ای دارد که مطابق توضیحات نظریه هایدِر تعیین می‌شود. آن‌ها همچنین این مسئله را در نظر گرفتند که برخی از افراد در روابط خود دوستانه‌تر هستند؛ یعنی احتمال مثبت بودن روابط آن‌ها بالاتر است.
آن‌ها مدل خود را روی داده‌های نظرات وب‌سایت Slashdot، روابط نمایندگان مجلس آمریکا، تعامل‌های تجرار بیت‌کوین، و نظرات محصولات وب‌سایت Epinions اجرا کردند. این مدل توانست این شبکه‌ها را به موفقیت مدلسازی کند. در نتیجه، شبکه‌های اجتماعی با نظریه اعتدال هایدِر سازگارند. پژوهشگران می‌گویند این مدل مشخص میکند که حتی می‌توان این نظریه را به گروه‌های چهارنفره یا بیشتر تعمیم داد.