لسیتین چیست؟ فواید، عوارض و روش نگهداری آن

مکمل لسیتین برای تقویت حافظه و سلامت مغز

لسیتین سویا چیست؟

اگر برچسب‌های مواد غذایی را بخوانید، حتماً ماده‌ای به‌نام «لسیتین سویا» به چشمتان می‌خورد. این ماده یکی از پرمصرف‌ترین افزودنی‌های غذایی موجود در بازار است.

لسیتین سویا تنها مقادیر کمی از پروتئین سویا را در خود دارد و به همین دلیل محققان معتقدند در بیشتر افرادی که به سویا حساسیت دارند، واکنش‌های آلرژیک ایجاد نمی‌کند. به عبارت دیگر، آلرژن‌های سویا در بخش پروتئینی آن یافت می‌شوند که تقریباً به‌طور کامل در فرایند تولید حذف شده‌اند.

با این حال افرادی که حساسیت شدیدتری به سویا دارند، ممکن است به لسیتین سویا نیز حساسیت نشان دهند و باید در مصرف غذاهای حاوی این ماده احتیاط بیشتری داشته باشند.

لسیتین برای چه مواردی مفید است؟

۱. زوال عقل یا اختلال شناختی

محققان در مجموعه‌ای از پژوهش‌ها، اثرات لسیتین بر بیماری آلزایمر، زوال عقل، پارکینسون و مشکلات حافظه را بررسی کرده‌اند. طبق این پژوهش‌ها، این ماده ممکن است تأثیر مثبتی بر مشکلات حافظه داشته باشد، اما نتایج مربوط به درمان زوال عقل هنوز نامشخص است.

در تحقیق دیگری مشخص شد که کولین ممکن است تا حدودی برای اختلالات ناشی از آسیب به مغز مفید باشد. با توجه به اینکه کولین بخشی از فسفاتیدیل‌کولین است که خود جزوی از لسیتین محسوب می‌شود، بررسی‌های بیشتری در این زمینه ضروری به نظر می‌رسد.

۲. کلسترول بالا

برخی متخصصان معتقدند لسیتین بر سیستم قلبی‌عروقی اثرات ضدالتهابی و محافظتی دارد. طبق پژوهشی کوچک در این حوزه، مصرف روزانه ۵۰۰ میلی‌گرم لسیتین سویا به‌مدت دو ماه، باعث کاهش کلسترول کل و کلسترول LDL (لیپوپروتئین‌های کم‌چگالی) می‌شود.

در پژوهشی دیگر که در سال ۲۰۱۰ انجام گرفت، دانشمندان مقادیر کلسترول کل و LDL را پس از تجویز لسیتین سویا برای بیماران مبتلا به هیپرکلسترولمی ارزیابی کردند. ۳۰ داوطلب روزانه مکمل ۵۰۰ میلی‌گرمی لسیتین سویا مصرف کردند و نتایج بسیار شگفت‌انگیز بود. پس از مصرف مکمل، محققان با نتایج زیر روبرو شدند:

  • کاهش ۴۱ درصدی کلسترول کل پس از یک ماه مصرف؛
  • کاهش ۴۲ درصدی کلسترول کل پس از دو ماه مصرف؛
  • کاهش ۴۲ درصدی کلسترول LDL پس از یک ماه مصرف؛
  • کاهش ۵۶ درصدی کلسترول LDL پس از دو ماه مصرف.

بر اساس نتایج این پژوهش، لسیتین سویا ممکن است به‌عنوان مکمل غذایی مفیدی برای درمان هیپرکلسترولمی مورد استفاده قرار گیرد.

۳. ماستیت

ماستیت التهاب بافت سینه است که ممکن است زنان در دوره شیردهی دچار آن شوند. گرفتگی مجاری شیر می‌تواند منجر به ورم پستان گردد. بر اساس برخی تحقیقات، لسیتین ممکن است در درمان یا پیشگیری از مسدودشدن مجاری شیر موثر باشد. البته برای تعیین دوز دقیق و اطمینان از اثربخشی، نیاز به تحقیقات بیشتری است. همچنین قبل از مصرف لسیتین یا هر مکمل دیگری در دوران شیردهی، مشورت با متخصص الزامی است.

۴. علائم یائسگی

محققان در یک مطالعه، از دوز بالا (۱۲۰۰ میلی‌گرم در روز) یا دوز پایین (۶۰۰ میلی‌گرم در روز) لسیتین سویا یا دارونما به‌مدت ۸ هفته برای افرادی که به‌تازگی یائسه شده بودند، استفاده کردند. طبق گزارش‌ها، گروهی که دوز بالا را دریافت کرده بودند، دچار افزایش سطح انرژی، کاهش فشار خون دیاستولیک و کاهش شاخص عروقی قلبی–مچ پایی (CAVI) شده بودند. البته برای تأیید این نتایج، بررسی‌های گسترده‌تری ضروری است.

۵. پوکی استخوان

بر اساس پژوهش‌ها، سویا و ترکیبات حاوی سویا از جمله لسیتین سویا، مانند تقویت‌کننده استخوان عمل کرده و از پوکی استخوان پیشگیری می‌کنند. بر اساس بررسی‌های علمی، زنان مسن آسیایی کمتر از زنان قفقازی دچار شکستگی لگن می‌شوند و مصرف محصولات سویا در میان آسیایی‌ها بسیار رایج‌تر است.

محققان معتقدند محصولات مبتنی بر سویا، میزان تحلیل و شکستگی استخوان‌ها را کاهش می‌دهند. این امر ممکن است ناشی از اثرات استروژنی سویا باشد، چرا که کمبود استروژن ناشی از یائسگی باعث تسریع تحلیل استخوان در زنان مسن می‌شود.

۶. کولیت روده

فسفاتیدیل‌کولین ممکن است روده بزرگ را در برابر باکتری‌های مضر و التهاب محافظت کند. با بررسی تعدادی از افراد مبتلا به کولیت اولسراتیو (نوعی بیماری التهابی روده) مشخص شد که این افراد مقادیر کمی فسفاتیدیل‌کولین داشتند. بر اساس مجموعه‌ای از پژوهش‌ها، فسفاتیدیل‌کولین موجود در لسیتین باعث بهبود حالت افراد مبتلا به کولیت اولسراتیو شده است.

در پژوهشی دیگر، محققان شرکت‌کنندگان را به سه گروه تقسیم کردند و مقادیر ۰٫۸ گرم، ۱٫۶ گرم و ۳٫۲ گرم از مکمل حاوی بیش از ۹۴ درصد لسیتین سویا غلیظ‌شده با فسفاتیدیل‌کولین را به‌مدت ۱۲ هفته به آن‌ها دادند. بهبودهایی در شاخص فعالیت بیماری کولیت مشاهده شد، به‌ویژه در گروهی که مکمل ۳٫۲ گرمی مصرف کرده بودند. البته برای تأیید قطعی این نتایج، به تحقیقات بیشتری نیاز است.

عوارض لسیتین

به طور کلی مکمل‌های لسیتین بی‌خطر تلقی می‌شوند، با این حال ممکن است واکنش آلرژیک به این ماده ایجاد شود. قبل از مصرف این ماده یا هر مکمل دیگری با متخصص مشورت کنید، به‌خصوص اگر داروی خاصی مصرف می‌کنید یا آلرژی خاصی دارید.

عوارض جانبی رایج

  • ناراحتی شکمی؛
  • سردرد.

عوارض جانبی شدید

  • استفراغ.

اگر پس از مصرف لسیتین این علائم را در خود مشاهده کردید، در اسرع وقت به پزشک مراجعه کنید.

موارد احتیاطی

  • واکنش آلرژیک شدید: اگر به لسیتین، مواد تشکیل‌دهنده یا منابع آن (مانند تخم‌مرغ، سویا، ماهی) آلرژی دارید، از مصرف آن خودداری کنید.
  • بارداری: لسیتین به کولین تجزیه می‌شود. مقدار ایمن کولین در دوران بارداری ۴۵۰ میلی‌گرم در روز است. اگر باردار هستید، از مصرف بیش از این مقدار پرهیز کنید.
  • شیردهی: مقدار ایمن کولین در دوران شیردهی ۵۵۰ میلی‌گرم در روز است. اگرچه بر اساس برخی تحقیقات لسیتین ممکن است انسداد مجاری شیر را درمان یا پیشگیری کند، اما قبل از مصرف هر مکملی با متخصص مشورت کنید.
  • کودکان: تحقیقات محدودی درباره ایمنی لسیتین برای کودکان انجام شده است، به همین دلیل بهتر است کودکان از مصرف آن خودداری کنند.

منابع لسیتین

زرده تخم‌مرغ یکی از غنی‌ترین منابع لسیتین است و هر زرده بزرگ حدود ۲۵۰ میلی‌گرم لسیتین دارد. در واقع این واژه از کلمه یونانی «لکیتوس» به‌معنای «زرده تخم‌مرغ» گرفته شده است. سایر منابع خوراکی لسیتین عبارت‌اند از:

  • سویا و روغن سویا؛
  • روغن ذرت؛
  • دانه آفتابگردان؛
  • روغن کانولا؛
  • جوانه گندم؛
  • بادام‌زمینی؛
  • ماهی؛
  • گوشت اندام.

مقدار مصرف

همیشه قبل از مصرف مکمل با متخصص مشورت کنید تا مطمئن شوید که مکمل و دوز آن برای نیازهای فردی شما مناسب است. بر اساس پژوهش‌های انجام‌شده، برای هرکدام از شرایط زیر مقادیر زیر پیشنهاد شده است:

  • کلسترول بالا: روزانه ۵۰۰ میلی‌گرم به‌مدت دو ماه؛
  • ورم پستان (ماستیت): روزانه ۶۰۰ میلی‌گرم؛
  • علائم یائسگی: روزانه ۶۰۰ تا ۱۲۰۰ میلی‌گرم؛
  • کولیت اولسراتیو: ۰٫۸، ۱٫۶ و ۳٫۲ گرم از مکمل حاوی بیش از ۹۴ درصد لسیتین سویا به‌مدت ۱۲ هفته.

هرگز بیش از دوز پیشنهادی روی برچسب محصول مصرف نکنید.

تداخل دارویی

  • داروهای کاهش‌دهنده فشار خون: مسدودکننده‌های بتا مانند کارودیلول، پروپرانولول، متوپرولول، سوتالول، اتنولول، تیمولول و لابتالول و دیورتیک‌هایی مانند بومتانید، کلروتیازید، تریامترن، اپلرنون، فوروسماید و هیدروکلروتیازید.
  • داروهای کاهش‌دهنده کلسترول: مانند لومیتاپید، آتورواستاتین، نیاسین، کلستیرامین، اولوکوماب، فنوفیبرات، ازتیمیب و سیمواستاتین.

نحوه نگهداری

دستورالعمل‌های نگهداری برای محصولات مختلف متفاوت است. دستورالعمل‌های روی برچسب محصول را با دقت بخوانید. مکمل‌ها را در جای خشک و خنک و دور از دسترس کودکان و حیوانات خانگی نگهداری کنید. پس از یک سال یا طبق زمان مشخص‌شده روی برچسب محصول، آن را دور بریزید.

سؤالات رایج

– لسیتین از کجا تهیه کنیم؟

از فروشگاه‌های محلی می‌توانید لسیتین تهیه کنید. برای اطمینان از کیفیت، آن را از مراکز معتبر و دارای مجوز تهیه کنید.

– قیمت لسیتین چقدر است؟

قیمت لسیتین بسته به نوع و برند آن متفاوت است.

– قرص لسیتین چیست؟

قرص لسیتین یکی از شکل‌های مختلف مکمل‌های لسیتین است. مکمل‌ها در شکل‌های گوناگونی مانند پودر، قرص و کپسول موجودند.