پیسی (ویتیلیگو): انواع، علائم، علل و روشهای درمان
پیسی یکی از بیماریهای پوستی است که در آن رنگدانه پوست از بین میرود. این بیماری معمولاً روی دستها، پیشانی، پاها و صورت آغاز میشود. اگرچه پیسی به درمان اجباری نیاز ندارد، اما برای کسانی که نمیخواهند رنگ پوستشان تغییر کند، راهکارهای درمانی مختلفی وجود دارد. میدانید پیسی چرا پیش میآید و علائم و روش درمان آن چیست؟ برای کسب اطلاعات بیشتر در این باره تا انتهای مقاله با ما بمانید.
پیسی چیست؟
ملانوسیتها سلولهای پوستی هستند که ملانین یا همان رنگدانه پوست را تولید میکنند. پیسی، برص یا ویتیلیگو (vitiligo) نوعی بیماری پوستی است که زمانی رخ میدهد که سیستم ایمنی ملانوسیتها را تخریب کند. به زبان ساده، پیسی باعث میشود پوست رنگ یا رنگدانه خود را از دست بدهد. در اثر این بیماری، پوست روشنتر از رنگ طبیعیاش میشود یا به رنگ سفید در میآید. اگر ناحیه بیرنگشده کمتر از ۱ سانتیمتر باشد ماکول و اگر بیشتر از ۱ سانتیمتر باشد، لکه نامیده میشود. همچنین اگر نواحی مودار بدن دچار پیسی شوند، موی آن تکهها به رنگ سفید یا نقرهای در میآیند. حدود ۱ درصد افراد در سراسر دنیا دچار بیماری پیسی هستند.
🔗 بیشتر بخوانید: بیماری بوسه (مونونوکلئوز)؛ علائم، علل، روشهای تشخیص و درمان
افراد در معرض پیسی
پیسی در هر نژاد و جنسی شکل میگیرد، اما در افرادی با رنگ پوست تیره مشخصتر است. اگرچه پیسی در هر سنی میتواند آغاز شود، اما ماکولها و لکهها معمولاً قبل از ۳۰ سالگی ظاهر میشوند. همچنین افراد مبتلا به بیماریهای خاص مربوط به سیستم ایمنی بیشتر در معرض ابتلا به پیسی هستند، از جمله:
نحوه آغاز پیسی
پیسی پوست معمولاً با ماکولها یا لکههای سفید کوچک آغاز میشود که با گذشت زمان در تمام بدن گسترش مییابند. این بیماری معمولاً از دستها، پیشانی، پاها و صورت آغاز میشود، اما ممکن است به هر بخشی از بدن از جمله غشای مخاطی (لایه مرطوب دهان، بینی، دستگاه تناسلی و مقعد)، چشمها و گوش داخلی نیز گسترش یابد.
🔗 بیشتر بخوانید: چه زمانی باید به دندانپزشک مراجعه کرد؟ + ۱۰ نشانه خطرناک
گاهی اوقات لکههای بزرگ به رشد خود ادامه میدهند، اما معمولاً این لکهها سالها در یک مکان ثابت میمانند. محل ماکولهای کوچکتر با گذشت زمان تغییر میکند، زیرا نواحی خاصی از پوست رنگدانه خود را از دست میدهند و مجدد به دست میآورند.
انواع پیسی
به طور کلی پیسی به ۲ نوع قطعهای (سگمنتال) و غیرقطعهای (نانسگمنتال) تقسیم میشود.
🔗 بیشتر بخوانید: ۱۶ توصیه برای کاهش اثرات منفی طلاق روی فرزندان
۱. پیسی غیرقطعهای
لکهها در هر دو طرف بدن وجود دارند و شدت گسترش آنها کندتر از نوع دیگر است. این لکهها معمولاً مساوی و متقارن در هر دو طرف بدن ظاهر میشوند و بیشتر در قسمتهای در معرض آفتاب بدن همانند دستها، صورت و گردن وجود دارند. این نوع از پیسی به انواع مختلفی تقسیم میشود:
- کلی: شایعترین نوع پیسی است که ماکولها در نقاط گوناگون بدن ظاهر میشوند.
- مخاطی: پیسی مخاطی بر غشای مخاطی دهان یا ناحیه تناسلی تأثیر میگذارد.
- مربوط به طور: ویتیلیگوی صورت نوعی نادر از این عارضه است که ماکولها در ناحیه کوچکی گسترش مییابند و طی یک تا دو سال با الگوی خاصی گسترش نمییابند.
- تریکوم: این نوع لکهای با مرکز سفید یا بیرنگ، ناحیهای با رنگ روشنتر و یک ناحیه با رنگ طبیعی پوست تشکیل میدهد.
- سراسری: نوع نادری از بیماری پیسی است که در آن بیش از ۸۰ درصد پوست فاقد رنگدانه میشود.
- کانونی: لکهها کوچکترند و فقط در چند قسمت بدن تشکیل میشوند. این لکهها ۱ تا ۲ سال با همان اندازه باقی میمانند.
۲. پیسی قطعهای
فقط در یک طرف بدن یا یک ناحیه همانند دستها یا صورت ظاهر میشود. سپس از ۶ تا ۱۲ ماه پایدارتر میشود و بینظمی آن کمتر است. این نوع از پیسی در افراد جوانتر شیوع بیشتری دارد. راهکارهای سنتی درمان پیسی همانند نوردرمانی و استروئید موضعی برای این نوع از پیسی موثر نیستند.
علت پیسی
از دست رفتن رنگدانه پوست (ملانین) باعث بیماری پیسی میشود. علت این اتفاق ناشناخته است. بر پایه تحقیقات، بیماری پیسی ممکن است نتیجه این موارد باشد:
- بیماری خودایمنی: سیستم ایمنی سلولهای سالم بدن (ملانوسیتها) را با عوامل خارجی همانند باکتری اشتباه میگیرد و ممکن است به آنها صدمه بزند. در این حالت، سیستم ایمنی واکنشهای فراوانی نشان میدهد، آنتیبادیها افزایش مییابند و به ملانوسیتها حمله میکنند.
- تغییرات ژنتیکی: جهش یا تحول ژنتیکی در محتوای دیانای (DNA) ممکن است بر ملانوسیتها تأثیر بگذارد. بیش از ۳۰ جهش ژنتیکی وجود دارد که ممکن است ریسک پیسی را افزایش دهند.
- استرس: اگر استرس احساسی یا جسمی مداومی داشته باشید، بهخصوص پس از صدمه، احتمالاً مقدار رنگ سلولهای ملانوسیت تغییر کند.
- محرکهای محیطی: عواملی همانند تماس با پرتوهای فرابنفش و سموم شیمیایی نیز ممکن است بر سلولهای ملانوسیت تأثیر بگذارند.
علائم پیسی
- لکههای پوستی یا غشای مخاطی که رنگی ندارند و ممکن است سفید یا روشنتر از رنگ طبیعی پوست باشند؛
- سفید شدن مو و ابرو و مژه؛
- تکههایی از مو بهشکل لکه که به رنگ نقرهای، خاکستری یا سفید در میآیند.
علائم ممکن است خفیف باشند و تنها ناحیه کوچکی از بدن را درگیر کنند یا شدید باشند و ناحیه بزرگی از پوست را در بر بگیرند. برخی افراد مبتلا به پیسی قبل از آغاز بیرنگشدن پوست، دچار خارش پوستی میشوند.
علائم بیماری ممکن است در هر جایی از بدن ظاهر شود، از جمله:
- دستها؛
- پاها؛
- سوراخهای بینی؛
- بازوها؛
- صورت؛
- غشای مخاطی (درون دهان، لبها و بینی)؛
- ناحیه تناسلی.
عوارض پیسی
هرچند پیسی بیشتر یک وضعیت ظاهری است، ممکن است عوارضی در پی داشته باشد، از جمله:
- پوست حساس: ماکولها و لکهها فاقد ملانین هستند و این موضوع ممکن است نواحی دچار پوست شما را به آفتاب حساستر کند. به همین علت پوست شما بهجای برنزهشدن میسوزد.
- ناهنجاریهای چشمی: افراد مبتلا به پیسی ممکن است ناهنجاریهایی در شبکیه و تفاوتهای رنگی در عنبیه داشته باشند. در برخی موارد، ممکن است التهاب شبکیه یا عنبیه شکل بگیرد اما معمولاً بر بینایی تأثیر نمیگذارد.
- امکان ابتلا به بیماریهای خودایمنی: ممکن است ریسک ابتلا به بیماریهای خودایمنی در افراد مبتلا به پیسی بیشتر باشد که این موضوع بر کارکرد سیستم ایمنی تأثیر میگذارد. برخی از بیماریهای خودایمنی شایع کمکاری تیروئید، دیابت و کمخونی هستند.
- تغییرات احساسی: برخی افراد مبتلا به پیسی به خاطر ظاهر خود خجالت میکشند و دچار افت عزتنفس میشوند که ممکن است منجر به اضطراب یا افسردگی شود. به همین علت، این افراد تمایل دارند از دیگران جدا شوند و از محیطهای اجتماعی پرهیز کنند. در این شرایط باید از روانشناس پشتیبانی گرفت.
- التهاب و خشکی پوست؛
- از دست دادن پوست.
تشخیص پیسی
معمولاً پزشک با دیدن ظاهر فرد بیماری پیسی را بهراحتی تشخیص میدهد. ممکن است پزشک از لامپی مخصوص برای معاینه پوست استفاده کند. این لامپ نور فرابنفش (UV) دارد و سطح پوست را درخشان میکند تا پزشک تفاوت پیسی با دیگر بیماریها را تشخیص دهد. علاوه بر این، ممکن است پزشک از سابقه بیماری و سابقه خانوادگی شما بپرسد و برای بررسی بیشتر از لکهها نمونهبرداری کند. آزمایش خون هم برای تشخیص بیماریهای مرتبط همانند دیابت و کمخونی استفاده میشود.
بیماریهای شبیه پیسی
بیماریهای دیگری هم وجود دارند که باعث تغییر پوست و از دست رفتن رنگدانه میشوند، از جمله:
- لوسمی شیمیایی: تماس با مواد شیمیایی صنعتی میتواند به سلولهای پوستی صدمه بزند و خطوط یا لکههای سفید پوستی را ایجاد کند.
- نوعی عفونت سطحی قارچی پوست (tinea versicolor): این عفونت مخمری میتواند لکههایی تشکیل دهد که در پوست روشن به رنگ تیره و در پوست تیره به رنگ روشن دیده میشوند.
- زالی یا آلبینیسم: نوعی بیماری ژنتیکی که بدن مقدار بسیار کمی از ملانین در پوست، مو یا چشم دارد.
- پیتریازیس آلبا: نوعی بیماری که با نواحی قرمز یا فلسمانند پوست آغاز میشود و به لکههای روشنتر فلسمانند تبدیل میشود.
درمان پیسی
از آنجا که این بیماری به بدن صدمه نمیزند و تنها جنبه زیبایی دارد، درمانی برای بیماری پیسی الزامی نیست. اگر پیسی گسترش داشته باشد یا علائم آن بر روحیه شما تأثیر منفی میگذارد، میتوانید از روشی درمانی برای یکدست کردن رنگ پوست یا از بین بردن رنگدانههای باقیمانده استفاده کنید. راهکارهای مختلفی برای بهبود علائم پیسی وجود دارند، از جمله:
- دارودرمانی؛
- نوردرمانی؛
- از بین بردن رنگدانه؛
- جراحی؛
- مشاوره.
۱. دارودرمانی
داروی خاصی برای توقف بیماری پیسی وجود ندارد، اما داروهای خاصی وجود دارند که میتوانند روند از دست دادن رنگدانه را کند کنند و باعث رشد مجدد ملانوسیت و برگشت رنگ پوست شوند، از جمله:
- کورتیکواستروئیدها؛
- مهارکنندههای موضعی مسیر جانوس کیناز؛
- مهارکنندههای کلسینورین؛
- کلسیپوترین.
۲. نوردرمانی
نوردرمانی یا فوتوتراپی روشی است که برگشت رنگ پوست را تسهیل میکند. پزشک از جعبههای نوری فرابنفش نوع بی (B) یا لیزرهای پزشکی استفاده میکند و آن را به مدت کوتاهی مستقیماً روی پوست شما قرار میدهد. برای رسیدن به نتیجه مورد نظر باید چندین جلسه نوردرمانی داشته باشید.
ترکیب داروهای פסورالن خوراکی و نور فرابنفش آ (A) نواحی بزرگ پیسی را درمان میکند. این درمان برای افرادی موثر است که سر، گردن، تنه، بالای بازو و ران آنها دچار است.
۳. رنگزدایی
این روش رنگ طبیعی پوست را از بین میبرد تا با نواحی دچار پیسی هماهنگ شود. در این روش از داروی مونوبنزن استفاده میشود. میتوان دارو را به لکههای رنگدار پوست زد تا همرنگ نواحی دچار پیسی شوند.
۴. جراحی
جراحی هم یکی از گزینههای درمانی است، از جمله:
- پیوند پوست: پوست بخشی از بدن برای پوشاندن قسمت دیگر برداشته میشود. باقیماندن جای زخم، عفونت یا نارسایی در تشکیل رنگ از عوارض احتمالی این روشهاست. این روش جراحی «مینی گرفت» یا جراحی کوچک هم نامیده میشود.
- پیوند تاول: در این پیوند از مکش برای تشکیل آبسه روی پوست استفاده میشود و از تکه بالای تاول برای پیوند به ناحیه دچار پیسی استفاده میشود.
- پیوند ملانوسیت: پزشک نمونههایی از پوست سالم را برمیدارد، ملانوسیتهای آن را کشت میدهد و به ناحیه بدون رنگ بدن تزریق میکند.
در برخی شرایط پزشک جراحی را توصیه نمیکند، از جمله:
- هنگامی که بیماری پیسی به سرعت گسترش مییابد؛
- ریسک بالا تشکیل جای زخم؛
- تشکیل اسکارهای برجسته و بزرگتر از زخم.
۵. مشاوره
مراجعه به مشاور یا روانشناس برای بهبود عزتنفس و تسلط بر اضطراب یا افسردگی ناشی از تغییرات پوست برخی افراد مبتلا به پیسی مناسب است. پیسی ممکن است باعث پریشانی روانی شود و بر ظاهر افراد و روابط اجتماعی آنها تأثیر بگذارد. در این صورت ممکن است پزشک از شما بخواهد به مشاور مراجعه کنید.
پیشگیری از پیسی
از آنجا که پیسی دلایل مختلفی دارد، روشی برای جلوگیری از پیشرفت پیسی وجود ندارد. با این حال میتوانید با چند روش ریسک گسترش پیسی را کاهش دهید، از جمله:
سؤالات رایج
۱. آیا پیسی ژنتیکی است؟
بله. ۳۰ درصد از موارد پیسی ژنتیکی هستند و ممکن است این بیماری را از والدینتان به ارث ببرید.
۲. آیا پیسی درد دارد؟
خیر. پیسی دردناک نیست، اما ممکن است باعث آفتابسوختگی دردناک در نواحی روشنتر پوست شود. به همین علت بهتر است از ضدآفتاب قویتر و لباسهای مناسب استفاده کنید.
۳. آیا با درمان پیسی رنگ طبیعی پوست برمیگردد؟
بله. رنگ پوست طبیعی در ۱۰ تا ۲۰ درصد افراد مبتلا به پیسی برمیگردد. این اتفاق چند شرط دارد، از جمله:
- تشخیص قبل از ۲۰ سالگی؛
- نداشتن распростран سریع بیماری در ۶ ماه یا کمتر؛
- وجود علائم اصلی در صورت.
در برخی شرایط احتمال برگشت رنگدانه کمتر است، از جمله:
- ظهور علائم پیسی پس از ۲۰ سالگی؛
- وجود علائم در لبها، اندامها و دستها.
۴. آیا میتوان پیسی را پنهان کرد؟
اگر لکههای روی پوستتان برای شما ناخوشایند هستند، با چند روش میتوانید آنها را پنهان کنید از جمله:
- از ضدآفتاب با اس.پی.اف (SPF) ۳۰ یا بیشتر استفاده کنید. این ضدآفتاب میتواند تفاوت رنگ بین پوست طبیعی و ناحیه دچار را کم کند.
- از مواد آرایشی برای پوشاندن ناحیه بیرنگ استفاده کنید.
- موهای سفید شده را رنگ کنید.
- از تتو در ناحیه دچار پیسی استفاده کنید.
۵. آیا بیماری پیسی واگیردار است؟
خیر. پیسی مسری نیست و از فردی به فرد دیگر منتقل نمیشود.
۶. آیا پیبالدیسم و پیسی یکی است؟
خیر. هر دو بیماری مربوط به لکههای سفید یا روشن روی پوست یا مو هستند، اما پیبالدیسم زمانی است که بخشی از پوست ملانوسیت یا سلولهای تولیدکننده ملانین را ندارد و فرد با این بیماری به دنیا میآید. پیسی زمانی اتفاق میافتد که بدن شما ملانوسیت دارد، اما این ملانوسیتها تخریب میشوند. پیسی در طول عمر اتفاق میافتد.
شما بگویید
شما چه مقدار با پیسی آشنایی دارید؟ آیا در اطرافتان فردی به این عارضه مبتلا شده است؟ در صورت تمایل میتوانید تجربه و نظرتان را در بخش ارسال دیدگاه برایمان بنویسید و این نوشته را از طریق شبکههای اجتماعی با دوستانتان به اشتراک بگذارید.