چالشهای روانی و تربیتی والدین تکفرزند؛ بررسی آسیبها و راهکارها
خبررسان- گروه جامعه: تمایل روزافزون برخی خانوادهها به داشتن تنها یک فرزند در سالهای اخیر دیده میشود؛ انتخابی که اگرچه با دلایل چون کاهش هزینههای زندگی و امکان تمرکز بیشتر بر کودک همراه است، اما نگرانیهایی در خصوص استقلال، مهارتهای اجتماعی و وابستگی عاطفی فرزند به دنبال دارد. در همین راستا با الناز امریان، کارشناس ارشد روانشناسی بالینی گفتگویی انجام شده تا ابعاد مختلف این پدیده مورد بررسی قرار گیرد. خلاصه این مصاحبه در ادامه آمده است.
آیا تکفرزندی لزوماً باعث تنهایی یا مشکلات اجتماعی کودک میشود؟
امریان: کودکان تکفرزند اگرچه برادری یا خواهری ندارند، اما ضروری نیست که دچار تنهایی اجتماعی شوند. این موضوع تا حد زیادی به روش و رفتار والدین در تربیت بستگی دارد. با این حال، امکان دارد کودک در محیطی نسبتاً ایزوله بزرگ شود و در نتیجه برقرار ارتباط با دیگران برایش دشوارتر گردد.
وی افزود: کودکان دارای خواهر و برادر معمولاً بخشی از مسائل و رازهای خود را با یکدیگر به اشتراک میگذارند، اما با رواج تکفرزندی، والدین ممکن است به تنها مرجع حمایتی و مشاوره کودک تبدیل شوند.
این روانشناس بالینی بیان کرد: این موضوع مانند یک شمشیر دو لبه عمل میکند. از یک سو، کیفیت ارتباط والدین با فرزند ارتقا یافته و آنها زمان و توجه بیشتری را صرف تربیت میکنند، اما از سوی دیگر ممکن است بر استقلال کودک تأثیر منفی بگذارد و او را به کسی تبدیل کند که وابستگی عاطفی شدید به خانواده دارد.
امریان ادامه داد: این وابستگی میتواند در روابط عاطفی آینده و محیط کاری فرد تاثیرگذار باشد. کودک ممکن است فکر کند رفتار خانواده با او در تمام جامعه تکرار میشود، اما با ورود به جامعه با واقعیتهای متفاوت روبرو میشود که میتواند choc آوری باشد.
والدین تکفرزند معمولاً با چه چالشهای روانی و تربیتی مواجهاند؟
امریان: از سوی دیگر، والدین ممکن است انتظارات و آرزوهای خود را بر تنها فرزند خود تحمیل کنند و بخواهند کودک مسیرهای پیشکشیده شده توسط آنها را طی نماید. این امر میتواند فرصت شکلگیری خلاقیت، علایق و اهداف مستقل کودک را سلب کند و او را به تکرار انتظارات والدین وادارد.
وی افزود: این مسئله میتواند از دلایل بروز افرادی در جامعه باشد که هدف و جهت مشخصی در زندگی ندارند.
آیا وابستگی عاطفی والدین به تنها فرزند بیشتر میشود؟
امریان: در تکفرزندی، تمرکز و توجه والدین به طور کامل بر یک کودک متمرکز میشود که میتواند وابستگی را تشدید نماید. حتی ممکن است والدین در تصمیمهای مهم زندگی فرزند، مانند ازدواج یا تحصیل در شهر دیگر، ناشی از همین وابستگی، مخالفت کنند.
آیا توجه و امکانات بیشتر لزوماً به تربیت بهتر کودک منجر میشود؟
امریان: لزوماً اینچنین نیست. در گذشته نیز با امکانات کمتر، کودکان رشد میکردند. همه چیز به امکانات مادی وابسته نیست و بخش حیاتی مسئله، هنر و روش فرزندپروری است.
وی افزود: البته منظور این نیست که امکانات بیتاثیر هستند. اگر کودک در محیطی غنی و محفز رشد کند، زمینههای بهتری برای توسعه او فراهم میشود، اما نباید همه چیز برای کودک بینقص و کامل باشد. در فرزندپروری، خانوادهها باید به کودک اجازه دهند گاهی ناکامی را نیز تجربه کند، چرا که تجربه شکست میتواند در زندگی آینده او موثر بوده و بچههای تابآورتر تربیت نماید.
مهمترین آسیب احتمالی تربیت تکفرزند چیست؟
امریان: یکی از مهمترین آسیبهای بالقوه این است که کودک در محیطی ایزوله و تحت توجه بیش از حد بزرگ شود. این شرایط میتواند زمینهساز کمالگرایی، وابستگیپذیری یا احساس ناکافی بودن در کودک باشد.
این روانشناس بالینی در پایان تأکید کرد: از طرف دیگر، در برخی افراد تکفرزند ممکن است احساس شکل گیرد که دیگران به آنها نیاز دارند. همچنین طرحوارهی ایثار میتواند در این افراد پررنگ باشد؛ یعنی فرد احساس میکند باید خود را برای والدین فدای کند و به دلیل تنها بودن آنها، خواستهها و نیازهای شخصی را فدای رضایت والدین نماید.