عوارض جانبی و نحوه مصرف استامینوفن؛ راهنمای کامل برای استفاده ایمن

راهنمای ایمن مصرف استامینوفن و عوارض جانبی

بسیاری از ما با استامینوفن آشنا هستیم و شاید بارها آن را مصرف کرده باشیم. اما آیا روش صحیح مصرف این دارو را می‌دانیم و از تمام نکات احتیاطی آگاه هستیم؟ استامینوفن مانند سایر داروها عوارض جانبی و تداخلات دارویی دارد و مصرف بیش از حد آن می‌تواند خطرناک یا حتی مرگبار باشد. اگر به سلامت خود و خانواده‌تان اهمیت می‌دهید و می‌خواهید اطلاعات بیشتری درباره استامینوفن داشته باشید، تا پایان این مقاله با ما بمانید تا شما را با نحوه مصرف صحیح، اشکال دارویی مختلف، موارد احتیاطی و عوارض جانبی این داروی رایج آشنا کنیم.

استامینوفن چیست؟

استامینوفن دارویی است که برای تسکین درد و hạ sốt به کار می‌رود. از این دارو برای کاهش دردهای خفیف تا متوسط و دردهای متوسط تا شدید مرتبط با موادمخدر یا برای hạ sốت استفاده می‌شود. مشکلات رایجی که با استفاده از استامینوفن رفع می‌شوند عبارتند از: سردرد، دردهای عضلانی، آرتروز، کمر درد، دندان درد، سرماخوردگی و تب.

معمولاً استامینوفن به صورت خوراکی مصرف می‌شود، اما گاهی نیز به شکل تزریق وریدی به کار می‌رود.

استامینوفن در تعداد زیادی از داروهای ترکیبی بدون نسخه (مانند Actifed، ژل‌های مایع Alka-Seltzer Plus، Cepacol و…) و داروهای ترکیبی تجویزی (مانند Butalbital، Endocet، Fioricet و…) نیز وجود دارد.

مواردی که باید پیش از مصرف استامینوفن در نظر داشته باشید

اگر به استامینوفن حساسیت یا آلرژی دارید یا مبتلا به بیماری کبدی شدید هستید، نباید این دارو را مصرف کنید. اگر سابقه بیماری کبد الکلی یا سیروز کبد (alcoholic liver disease یا cirrhosis) داشته‌اید، بدون مشورت پزشک استامینوفن مصرف نکنید، زیرا بدن شما در این حالت توانایی متابولیز کردن این دارو را ندارد.

بی‌خطر بودن مصرف استامینوفن در دوران بارداری باید توسط پزشک تعیین شود. بنابراین اگر باردار هستید، بدون پیشنهاد پزشک خود استامینوفن مصرف نکنید.

استامینوفن می‌تواند در شیر مادر ترشح یابد. به همین دلیل، مادران شیرده باید قبل از مصرف این دارو با پزشک خود مشورت کنند.

کودکان زیر ۲ سال نباید بدون نظر و تجویز پزشک این دارو را مصرف کنند.

نحوه مصرف استامینوفن چگونه است؟

در مصرف استامینوفن باید چه مواردی را در نظر داشته باشیم

استامینوفن را دقیقاً طبق دستورالعمل موجود در بسته‌بندی یا مطابق تجویز پزشک مصرف کنید. از این دارو در دوزهای بیشتر یا کمتر از مقدار تجویز شده یا برای دوره‌ای طولانی‌تر از مدت پیشنهادی استفاده نکنید.

از دوز پیشنهادی بیشتر مصرف نکنید، زیرا مصرف بیش از حد استامینوفن می‌تواند به کبد صدمه بزند و حتی منجر به مرگ شود. در صورت ابتلا به بیماری شدید کبدی از این دارو استفاده نکنید.

  • بزرگ‌سالان و نوجوانان با وزن حداقل ۱۱۰ پوند (۵۰ کیلوگرم): نباید در هر بار بیش از ۱۰۰۰ میلی‌گرم و در ۲۴ ساعت بیش از ۴۰۰۰ میلی‌گرم استامینوفن مصرف کنند.
  • کودکان زیر ۱۲ سال: نباید در ۲۴ ساعت بیش از ۵ بار استامینوفن مصرف کنند. کودکان در هر نوبت تنها باید مقداری از دارو بخورند که متناسب با وزن و سن آن‌ها پیشنهاده شده است. دقیقاً طبق دستورالعمل بسته‌بندی عمل کنید.
  • در صورت مصرف استامینوفن از استفاده از سایر داروهای ترکیبی حاوی استامینوفن (که گاهی به اختصار APAP نامیده می‌شوند) خودداری کنید، زیرا امکان بیش‌مصرفی و مرگ وجود دارد.

برای درمان کودکان باید از استامینوفن مخصوص آن‌ها استفاده کنید. تنها از قطره‌چکان یا سرنگ مخصوص اندازه‌گیری دارو که همراه داروی کودکان ارائه شده است استفاده کنید. دستور دوزینگ را به دقت رعایت کنید.

برای اندازه‌گیری استامینوفن مایع از سرنگ، قاشق یا پیمانه اندازه‌گیری که در بسته‌بندی دارو وجود دارد استفاده کنید. اگر ابزار اندازه‌گیری در بسته‌بندی نباشد، می‌توانید آن را از داروخانه تهیه نمایید.

استامینوفن مخصوص نوزادان دو غلظت متفاوت دارد که هر کدام با قطره‌چکان یا سرنگ اختصاصی خود عرضه می‌شوند. ابزارهای اندازه‌گیری برای غلظت‌های مختلف یکسان نیستند و برای هر غلظت باید از ابزار مخصوص آن استفاده کنید، زیرا استفاده از ابزار نادرست می‌تواند منجر به بیش‌دوز در کودک شود. هرگز ابزارهای سنجش فرمولاسیون‌های مختلف استامینوفن نوزادان را با هم قاطی نکنید یا به جای یکدیگر استفاده نکنید.

برخی مواقع لازم است که قبل از هر مصرف، دارو را به خوبی تکان دهید. دستورالعمل دارو را به دقت مطالعه و اجرا کنید.

قرص‌های جویدنی را قبل از گلعیدن به طور کامل بجوید.

در زمان مصرف قرص‌های تجزیه‌شونده (disintegrating tablet) استامینوفن حتماً دست‌های خود را خشک کنید. قرص را روی زبان بگذارید تا بلافاصله در دهان حل شود. قرص را به صورت کامل نگلعید و اجازه دهید بدون جویدن در دهان حل گردد.

برای استفاده از قرص جوشان استامینوفن ابتدا یک قرص را در حداقل ۴ اونس (۱۲۵ گرم) آب حل کنید. محلول حاصل را تکان دهید و فوراً تمام آن را بنوشید. برای اطمینان از مصرف کامل قرص، مقداری آب در لیوان بریزید، به آرامی بچرخانید و بلافاصله بنوشید.

در موارد زیر باید مصرف استامینوفن را متوقف کنید و با پزشک خود تماس بگیرید:

  • اگر پس از ۳ روز مصرف استامینوفن همچنان تب دارید؛
  • اگر پس از ۷ روز (در کودکان ۵ روز) مصرف استامینوفن درد شما رفع نشده است؛
  • اگر دچار جوش‌های پوستی، سردرد مداوم یا هرگونه قرمزی یا تورم شده‌اید؛
  • اگر علائم بیماری‌تان بدتر شده یا علائم جدیدی مشاهده کرده‌اید.

مصرف این دارو می‌تواند بر نتایج برخی آزمایش‌های مربوط به میزان گلوکز (قند) در ادرار تأثیر بگذارد. به همین دلیل، در صورت مصرف استامینوفن باید پزشک معالج خود را آگاه کنید.

استامینوفن را در دمای اتاق و دور از گرما و رطوبت نگهداری کنید.

در صورت فراموش کردن یک نوبت دارو چه کنیم؟

از آنجا که استامینوفن معمولاً در صورت نیاز مصرف می‌شود، لزوماً نیاز نیست که به طور برنامه‌ریزی و ساعتی مصرف شود. اما اگر باید به صورت منظم این دارو را مصرف کنید، به محض به یاد آوردن نوبت فراموش شده آن را مصرف کنید. اما اگر تقریبا زمان نوبت بعدی رسیده است، نیازی به مصرف نوبت فراموش شده نیست. هرگز برای جبران نوبت فراموش شده دوز مضاعف مصرف نکنید.

در صورت بیش‌مصرفی استامینوفن چه اتفاقی می‌افتد؟

نخستین نشانه‌های بیش‌مصرفی استامینوفن شامل بی‌اشتهایی، تهوع، استفراغ، درد معده، تعریق، گیجی یا ضعف است. نشانه‌های بعدی می‌تواند شامل درد در قسمت بالایی معده، تیره شدن ادرار و زرد شدن پوست یا بیاض چشم باشد.

در صورت بیش‌مصرفی فوراً به مراکز اورژانس مراجعه کنید یا با مرکز خبررسان داروها و سموم با شماره ۱۴۹۰ و ۱۹۰ (بدون پیش‌شماره) تماس بگیرید. بیش‌مصرفی استامینوفن را جدی بگیرید، زیرا می‌تواند مرگبار باشد.

در زمان مصرف استامینوفن باید از مصرف چه داروهایی خودداری کنیم؟

پیش از مصرف هر یک از داروهای سرماخوردگی، آلرژی، مسکن یا خواب‌آور با پزشک یا داروساز مشورت کنید. استامینوفن (که گاهی با اختصار APAP شناخته می‌شود) در تعداد زیادی از داروهای ترکیبی نیز وجود دارد. مصرف همزمان برخی داروها می‌تواند باعث شود که استامینوفن بیش از حد مصرف کنید و این بیش‌مصرفی امکان مرگ را به همراه داشته باشد. راهنمای داروها را بررسی کنید تا متوجه شوید که آیا حاوی استامینوفن یا APAP می‌باشند یا خیر.

از مصرف الکل خودداری کنید، زیرا می‌تواند خطر صدمه به کبد ناشی از مصرف استامینوفن را افزایش دهد.

عوارض جانبی مصرف استامینوفن چیست؟

درد در قسمت فوقانی معده از عوارض جانبی استامینوفن است

در صورت مشاهده علائم واکنش آلرژیک به استامینوفن شامل کهیر، مشکل در تنفس، تورم صورت، لب‌ها، زبان یا گلو فوراً به مراکز اورژانس مراجعه کنید.

در موارد نادر ممکن است استامینوفن باعث واکنش شدید پوستی شود که می‌تواند مرگبار باشد. گاهی این حالت در شرایطی رخ می‌دهد که قبلاً این دارو را مصرف کرده‌اید و هیچ واکنش پوستی در شما ایجاد نشده است. اگر دچار قرمزی پوست یا جوشی شدید شوید که با گذشت زمان بزرگتر می‌شود و حباب‌دار یا پوسته‌پوسته شده است، مصرف دارو را قطع کنید و فوراً با پزشک خود تماس بگیرید. در صورت بروز چنین واکنش‌هایی پس از مصرف استامینوفن، در آینده نباید داروهایی حاوی استامینوفن را مصرف کنید.

در صورت مشاهده علائم زیر مصرف استامینوفن را متوقف کنید و فوراً با پزشک خود تماس بگیرید:

  • تهوع، درد در قسمت بالایی معده، خارش، بی‌اشتهایی؛
  • تعریق بیش از حد و خستگی شدید؛
  • تیره شدن ادرار، مدفوع به رنگ خاک رس؛
  • زردی (زرد شدن پوست یا چشم‌ها).

رایج‌ترین عوارض جانبی استامینوفن عبارتند از:

  • تهوع و استفراغ؛
  • سردرد؛
  • بی‌خوابی.

قطعاً موارد ذکر شده فهرستی کامل از عوارض جانبی استامینوفن نیست و ممکن است عوارض دیگری نیز بروز کند. برای آگاهی از سایر عوارض جانبی با پزشک خود مشورت کنید. می‌توانید عوارض جانبی دارو را به مرکز خبررسان داروها و سموم با شماره ۱۴۹۰ و ۱۹۰ (بدون پیش‌شماره) گزارش دهید.

چه داروهایی بر استامینوفن تأثیر می‌گذارند؟

ممکن است داروهای دیگری که مصرف می‌کنید (شامل داروهای تجویزی و بدون نسخه، ویتامین‌ها و داروهای گیاهی) با استامینوفن تداخل داشته باشند. تمام داروهای مصرفی خود را به پزشک اطلاع دهید و به او بگویید که مصرف چه داروهایی را آغاز یا متوقف کرده‌اید.

سخن پایانی

به یاد داشته باشید که همیشه باید استامینوفن و سایر داروها را بعيد از دسترس کودکان نگهداری کنید. هرگز داروهای خود را در اختیار دیگران قرار ندهید و استامینوفن را تنها برای درمان مشکلی مصرف کنید که برای آن تجویز شده است.

برای اطمینان از اینکه اطلاعات ارائه شده در این مقاله در مورد حالت شما نیز صادق است، با پزشک خود مشورت کنید.

برگرفته از: drugs.com