چرا کلیدمان را گم میکنیم؟ روانشناسیِ گم کردن اشیاء_آفتاب وطن
به گزارش آفتاب وطن
این صحنه برای همه ما آشناست: صبح سریع است، دیرتان شده، باید فوراً از خانه خارج شوید، اما… کلید نیست. جیبها را میگردید، روی میز را نگاه میکنید، کیفتان را زیر و رو میکنید و با گذشت هر ثانیه، ضربان قلبتان بالاتر میرود. در آن لحظه، به گمان زیادً به حافظه خود شک میکنید و با خود میگویید: «نکند دارم آلزایمر میگیرم؟» یا «چرا اینقدر حواسپرتم؟»
گم کردن اشیاء روزمره (بهاختصاصی کلید، عینک و گوشی)، یکی از رایجترین خطاهای شناختی انسان است. تحقیقات مشخص می کند که انسانها به طور متوسط سالانه زمان قابلتوجهی را صرف جستجوی اشیاء گمشده میکنند. اما چرا مغز ما که قادر به حل پیچیدهترین مسائل ریاضی یا به یاد آوردن خاطرات کودکی است، در انجام ماموریت سادهای همانند «به یاد آوردن جای کلید» ناکامی میخورد؟
در این مقاله از مجله «چطور»، با نگاهی علمی به پشتصحنه حافظه سفر میکنیم تا بفهمیم چرا این اتفاق میافتد و چطور میتوانیم با چند تکنیک ساده روانشناختی، برای همیشه از شر این جستجوهای اضطرابآور خلاص شویم.
شما فراموش نکردهاید، اصلاً ثبت نکردهاید!
بزرگترین فکر غلط درمورد گم کردن اشیاء این است که فکر میکنیم مشکل از «حافظه» ماست. ما فکر میکنیم جای کلید را در مغز ذخیره کردهایم و اکنون نمیتوانیم آن فایل را اشکار کنیم. اما علم عصبشناسی میگوید مشکل جای فرد دیگر است.
مشکل در بازیابی نیست، بلکه در رمزگردانی (Encoding Failure) است.
خطای رمزگردانی چیست؟
حافظه انسان همانند دوربین فیلمبرداری نیست که دکمه ضبط آن همیشه روشن باشد. برای این که یک خاطره (همانند مکان کلید) در مغز شکل بگیرد، نیاز به یک عنصر حیاتی دارد: دقت.
هنگامی داخل خانه میشوید و کلید را روی جاکفشی پرت میکنید، به گمان زیاد ذهنتان جای فرد دیگر است:
- «شام چی بپزم؟»
- «فردا جلسه دارم.»
- «چرا ترافیک اینقدر سنگین می بود؟»
چون در لحظهی گذاشتن کلید، «دقت» شما روی عمل فیزیکی دستتان نبوده، مغز اصلا این اتفاقات را ثبت نکرده است. هیچ خاطرهای شکل نگرفته که بخواهید بعداً آن را به یاد بیاورید. شما جای کلید را فراموش نکردهاید؛ شما هیچ زمان جای آن را برای نسپرده بودید!
مغز روی خلبان خودکار
نوشتههای تازه
- افتاب وطن – سیمافیلم تا سال سپس سریالی درمورد سردار سلیمانی میسازد_آفتاب وطن
- فضای کاری هوش مصنوعی برای دانشمندان_آفتاب وطن
- بهترین کتاب تعبیر خواب کدام است؟_آفتاب وطن
- کمیسیون تخصصی تلفن همراه و لوازم جانبی اتاق اصناف ایران منحل شد_آفتاب وطن
- دیجیاتو کارایی بسته حمایتی قطع اینترنت را بازدید کرد_آفتاب وطن
علت دومی که علت گم کردن کلید میشود، کارکرد بهینهی مغز است. مغز ما برای صرفهجویی در انرژی، کارهای تکراری و روتین را به قسمت «عقدههای قاعدهای» میسپارد. این قسمت مسئول عادتها است و بدون نیاز به آگاهی هوشیارانه کار میکند.
گذاشتن کلید، قفل کردن در یا رانندگی تا خانه، کارهایی می باشند که آنقدر تکرار شدهاند که به طور خودکار انجام خواهد شد. هنگامی کاری توسط «عقدههای قاعدهای» انجام شود، در قسمت «هیپوکامپ» (که مسئول حافظه صریح و آگاهانه است) ثبت نمیشود. به همین علت است که بعضی اوقات شک میکنید: «آیا در را قفل کردم؟» شما قفل کردهاید، اما چون روی حالت خلبان خودکار بودهاید، هیچ فایل خاطرهای برای بازبینی ندارید.
نقش استرس و «مشغله ذهنی»
زندگی مدرن دشمن حافظه مختصرزمان است. هورمون کورتیزول (هورمون استرس) تأثیر مستقیمی بر کارکرد هیپوکامپ دارد و فرآیند ثبت اطلاعات را مختل میکند.
هنگامی شما «چند-ماموریتای» (مولتی تسک) عمل میکنید (برای مثالً همزمان با تلفن سخن میزنید، کفش در میآورید و به اخبار گوش میدهید)، منبع های دقت مغز تقسیم خواهد شد. در این حالت، مغز اطلاعاتی را که «کماهمیت» تشخیص دهد (همانند مکان اشیاء) فیلتر میکند تا بتواند روی کار مهم (مکالمه تلفنی) تمرکز کند. نتیجه؟ گم کردن کلید.
دیدگاه فروید: آیا ناخودآگاه من کلید را قایم کرده است؟
زیگموند فروید در کتاب «صدمهشناسی روانی زندگی روزمره» دیدگاه دلنشین و متغیری در این باره دارد. او معتقد می بود هیچ رفتاری، حتی گم کردن اشیاء، کاملاً اتفاقی نیست.
از نظر روانکاوی، گم کردن کلید میتواند کنشپریشی (Parapraxis) باشد که نشاندهنده یک میل سرکوبشده است:
- اگر کلید خانه را گم میکنید، احتمالا ناخودآگاه از شرایط خانه ناخشنود هستید یا نمیخواهید به آنجا برگردید.
- اگر کلید محل کار را گم میکنید، احتمالا نشانهای از فرسودگی شغلی یا نفرت نهان از شغلتان باشد.
- گم کردن چیزی، بعضی اوقات نمادی از تمایل به «رها شدن» از مسئولیتها است.
یقیناً، همان گونه که فروید اقرار میکند؛ بعضی اوقات هم گم کردن کلید، فقط نشانه خستگی است و نباید همیشه جستوجو معنی نهان گشت!
آیا من حواسپرتم یا مشکل حافظه دارم؟
تعداد بسیاری نگرانند که گم کردن اشیاء نشانه آلزایمر باشد. جدول زیر به شما پشتیبانی میکند تفاوت فراموشی عادی و دلواپسکننده را تشخیص دهید:
چطور حواس پرتی را کمتر کنیم؟
اکنون که فهمیدیم مشکل از «عدم دقت» است، راهکارها نیز بر «افزایش دقت» و «تشکیل سیستم» محکم می باشند.
۱. قانون یک جای ثابت
مغز عاشق نظم فضایی است. یک نقطه اشکار (یک کاسه قشنگ، یک قلاب دیواری یا یک طاقچه) را فقط برای کلید در نظر بگیرید.
- مسئله علمی: با این کار، شما بارِ حافظه (Cognitive Load) را کم میکنید. دیگر نیازی به برای سپردن نیست، بلکه یک عادت حرکتی میسازید. دست شما خودکار به آن سمت میرود.
۲. تکنیک ژاپنی اشاره و صدا زدن (Shisa Kanko)
این تکنیک توسط راهبران قطار در ژاپن برای جلوگیری از اشتباه منفعت گیری میشود. هنگامی کلید را میگذارید، به آن اشاره کنید و بلند بگویید: «من کلید را روی میز گذاشتم.»
- چرا کار میکند؟ با این کار، شما عمل را از حالت ناخودآگاه (خلبان خودکار) به حالت خودآگاه میآورید. دچار کردن همزمان عضله (اشاره کردن)، شنوایی (صدای خودتان) و بینایی، یک حافظه قوی و چندحسی میسازد که فراموش کردنش سخت است.
۳. از ردیابهای هوشمند منفعت گیری کنید
اگر مشغله ذهنی شما آنقدر زیاد است که راهکارهای رفتاری جواب نمیدهد، از تکنولوژی پشتیبانی بگیرید. منفعت گیری از تگهای ردیاب (همانند AirTag یا Tile) که به کلید وصل خواهد شد و با گوشی زنگ میخورند، استرس گم کردن کلید را برای همیشه از بین میبرد.
معارفه کتاب برای نظم بخشیدن به ذهن
اگر حس میکنید ذهنتان شلوغ است و این فراموشیها کلافهتان کرده، کتابهای زیر میتوانند نجاتقسمت باشند:
کتاب «ذهن سازمانیافته» (The Organized Mind) تاثییر دانیل لویتین (Daniel Levitin)
- این کتاب دقیقاً توضیح میدهد که چطور در عصر بمباران اطلاعات، مغز را مدیریت کنیم تا چیزهای مهم (همانند کلید!) را فراموش نکنیم.
کتاب «حافظه نامحدود» (Unlimited Memory) تاثییر کوین هورسلی
- تکنیکهای ساده و کاربردی برای برای سپردن مکان اشیاء و اسامی.
سخن پایانی
گم کردن کلید، نشانه ضعف هوش یا پیری زودرس نیست؛ بلکه هزینه زندگی در دنیای پرسرعت و شلوغ امروز است. این اتفاق، یک هشدار کوچک از سمت مغز است که میگوید: «لطفاً کمی آهستهتر! من نیاز دارم که در لحظه حال باشی.»
با تشکیل سیستمهای ساده (همانند جای ثابت) و تمرین وجود ذهن (همانند بلند گفتن)، میتوانید انرژی ذهنی خود را برای کارهایی مهمتر از گشتن زیر مبلها ذخیره کنید!
اگر این مقاله از «چطور» به شما پشتیبانی کرد تا با خودتان مهربانتر باشید و کمتر جستوجو اشیاء روزمره بگردید، آن را با دوستان حواسپرت خود به اشتراک بگذارید. شما چه ترفندی برای اشکار کردن اشیاء گمشده دارید؟ در قسمت نظرات، برایمان بنویسید.
سوالهای متداول
۱. آیا استرس علتگم کردن وسایل میشود؟
بله، قطعاً. استرس علتترشح کورتیزول میشود که کارکرد قسمتهایی از مغز که مسئول تمرکز و حافظه می باشند را مختل میکند. هنگامی مضطرب هستید، مغزتان در حالت بقاست و به جزئیاتی همانند جای کلید اهمیت نمیدهد.
۲. چرا هنگامی جستوجو کلید میگردم، آن را جلوی چشمم نمیبینم؟
این اتفاق کوری بیتوجهی نام دارد. هنگامی با استرس و عجله جستوجو چیزی میگردید، مغزتان آنقدر روی ایده کلید تمرکز دارد که عکس واقعی کلید را که در زاویه دیدتان است، پردازش نمیکند. اسایش و اسکن کردن آهسته محیط، بهترین راهحل است.
۳. آیا زنان زیاد تر از مردان وسایلشان را گم میکنند؟
خیر، تحقیقات تفاوت معناداری بین دو جنس نشان نمیدهد. اما از آنجا که زنان طبق معمولً مدیریت چند کار همزمان را زیاد تر بر مسئولیت دارند، امکان پذیر سختی شناختی بیشتری را تحمل کنند که عرصهساز خطای دقت میشود.
در افسردگی غم به لایههای عمیق زندگی نفوذ کرده و اختلالاتی در احساسات و حرکت شما بهوجود میآورد. اگر حس افسردگی دارید، حتما با پشتیبانی یک روانشناس متخصص مشکل را ریشهیابی کنید و برای حل آن راهکار بگیرید.برای ربط با مشاور متخصص افسردگی روی دکمه زیر کلیک کنید.
به پشتیبانی زبان بدن، ناگفتهها را بگویید و بشنوید
دسته بنی مطالب