>> مازندران در آستانه بحران سالمندی؛ آیا شهرها و روستاها برای نسل پیر شدهاند
>> مازندران در آستانه بحران سالمندی؛ آیا شهرها و روستاها برای نسل پیر شدهاند؟ > استان مازندران با جمعیتی بالغ بر ۵۵۹ هزار و ۸۰۰ نفر از سالمندان، که ۱۵.۹ درصد کل جمعیت را تشکیل میدهند، روبروست. این آمار تنها یک عدد در جداول نیست، بلکه نشاندهنده واقعتی است که در بسیاری از روستاهای استان، بیش از ۴۰ درصد ساکنان را افراد بالای ۶۰ سالگی تشکیل میدهند.
این روند رو به افزایش، پرسشی جدی را پیش میکشد آیا بافتهای شهری، روستایی و نظامهای خدماتی مازندران برای پاسخگویی به نیازهای این لایه جمعیتی آمادهاند؟ سالمندی فراتر از آمار و ارقام سالمندان یک گروه همگن نیستند؛ بخشی زندگی مستقل دارند، گروهی به حمایت خانواده نیاز دارند و قشر دیگری به دلیل معلولیت یا بیماری، نیازمند خدمات تخصصی و مراقبت مداوم هستند.
از این رو، سیاستگذاریهای سالمندی نباید منحصر به درمان یا نگهداری باشد، بلکه باید خانواده، محله و محیط زندگی را به عنوان حلقههای اصلی زنجیره مراقبت در نظر بگیرد. تقویت حمایت در سطوح پایه، فشار را از روی مراکز تخصصی و کاهل خانوادهها برمیدارد. وضعیت پوشش حمایتی در بهزیستی مازندران مدیرکل بهزیستی استان اعلام کرد که ۱۴ هزار و ۸۶۱ سالمند از خدمات این سازمان بهرهمندند.
در این میان، ۱۲ هزار و ۳۹۳ نفر دارای معلولیت و ۲ هزار و ۴۶۸ زن سالمند سرپرست خانوار تحت پوشش حمایتی قرار دارند. خدمات از طریق ۸ مرکز شبانهروزی توانبخشی-مراقبتی، ۱۴ مرکز روزانه آموزشی-توانبخشی و ۷ مرکز خدمات در منزل ارائه میشود. رویکرد اصلی، اولویت دادن به ماندن سالمند در بستر خانواده تا حد امکان است.
همچنین دو مرکز حمایتی با ظرفیت ۱۰ نفره خدمات اسکان، تغذیه و مراقبت را فراهم آوردهاند، هرچند که احترام به سالمند فراتر از ارائه خدمات پایه، نیازمند ایجاد زمینههای تحرک و مشارکت اجتماعی است. یک چالش چندجانبه سلامت، اقتصاد و محیط زیست رئیس دانشگاه علوم پزشکی مازندران بر لزوم برنامهریزی جامع و اجتماعی تأکید دارد، چرا که سلامت سالمندان تنها در مراکز درمانی شکل نمیگیرد.
عوامل اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و محیطی نقش تعیینکنندهای دارند. افزایش سواد سلامت، تقویت خودمراقبتی و توانمندسازی خانوادهها از اولویتهای پیشگیرانه محسوب میشوند. جامعهشناسان نیز هشدار میدهند که تغییر ساختار خانوادهها و انزوا، میتواند کیفیت زندگی سالمندان را حتی با وجود امکانات درمانی، دچار افت کند. سالمندانی که از بافت اجتماعی جدا شوند، تجربه و دانش ارزشمند خود را از دست میدهند و سالمندی با مفهوم ناتوانی گره میخورد.
شهرها و روستاها باید سالمندپذیر شوند مناسبسازی شهرها تنها به ساخت رمپ خلاصه نمیشود. امنیت پیادهروها، نورپردازی مناسب، مبلمان شهری، دسترسی آسان به پارکها، سرویسهای بهداشتی و حملونقل عمومی، مؤلفههای یک شهر سالمندپذیر هستند. پژوهشگران معتقدند طراحی شهری برای سالمندان، در واقع سرمایهگذاری برای همه قشرها – از کودکان تا افراد دارای محدودیت حرکتی – است.
در مناطق روستایی مازندران که سهم سالمندان بالا است، فاصله جغرافیایی برای دسترسی به خدمات درمانی و اداری میتواند مانع جدی باشد؛ لذا برنامهریزی باید بومی و متناسب با تفاوتهای شهری-روستایی باشد. سالمندی سالم از میانسالی آغاز میشود کیفیت دوران سالمندی، حاصل سبک زندگی، تغذیه، فعالیت بدنی، وضعیت اقتصادی و ارتباطات اجتماعی در سالهای پیش از ۶۰ سالگی است.
پژوهشها نشان میدهند گروههایی با سطح تحصیلات و درآمد پایینتر، بیشتر در معرض سبک زندگی نامطلوب قرار دارند. کارشناسان بر ضرورت آموزشهای ساده، بومی و متناسب با فرهنگ از طریق رسانههای ملی، برنامههای محلی و آموزش چهرهبهچهره تأکید دارند. پیشگیری باید جایگزین انتظار برای بروز بیماری شود. در سال گذشته، ۸ هزار و ۳۲۰ سالمند مازندران از برنامههای پیشگیری از معلولیت بهرهمند شدهاند که گامی در مسیر رویکرد پیشگیرانه است.
خانه یا مرکز مراقبت؟ ضرورت زنجیره خدمات یکپارچه افزایش جمعیت سالمند به معنای لزوم ساخت مراکز اقامتی بیشتر نیست. اکثریت سالمندان ترجیح میدهند در محیط آشنای خود و در کنار خانواده بمانند و خدمات مراقبتی را در خانه دریافت کنند. با این حال، برای فاقدانی از حمایت خانوادگی یا نیازمند مراقبت تخصصی، مراکز حمایتی ضروری هستند.
هدف نهایی، ایجاد یک زنجیره خدمات یکپارچه است که سالمند را بر اساس شرایطش در سطح مناسب حمایت کند؛ نه تنها نگهداری، بلکه فراهم آوردن محیطی برای زندگی، ارتباط، تحرک و حفظ استقلال. آینده سالمندان مازندران در تصمیمهای امروز شکل میگیرد مازندران با تغییر جمعیتی جدی و رو به رشد مواجه است. این پرسش دیگر مربوط به آینده دور نیست آیا نظامهای سلامت، بهزیستی، مدیریت شهری و خدمات اجتماعی همپای این تحول حرکت میکنند؟
آیا سالمند فردا تنها گیرنده خدمات خواهد بود یا همچنان عضوی فعال در خانواده و جامعه باقی میماند؟ فرصت آرامآرام پیر شدن استان، فرصت برنامهریزی است تا پیش از سنگین شدن بار بر دوش خانوادهها و نهادها، زیرساختهای لازم تدارک دیده شود. >>