جهادگران روایت می‌کنند: زخم‌های پنهان خانواده‌های جنگ‌زده و همراهی تا بازگشت به زندگی
به گزارش آفتاب وطن – گروه جامعه از خانواده‌هایی که خانه‌هایشان را از دست داده بودند تا زنی که درگیر مشکلات زندگی، درمان زخم پایش را فرا‌موش کرده بود؛ روایت فعالان اجتماعی، پزشکان و گروه‌های جهادی از روز‌هایی که پس از جنگ نیز در کنار مردم ماندند.
برای برخی خانواده‌ها، پایان جنگ به معنای پایان روز‌های دشوار نبود. خانه‌هایی که آسیب دیده بودند، خانواده‌هایی که ناچار به ترک محل زندگی‌شان شده بودند و افرادی که علاوه بر خسارت‌های جنگ، با مشکلات درمانی، روانی و معیشتی دست‌وپنجه نرم می‌کردند، همچنان به حمایت نیاز داشتند. در چنین شرایطی، فعالیت گروه‌های جهادی و داوطلبان نیز با پایان درگیری‌ها متوقف نشد و بخشی از مأموریت آن‌ها به روز‌های پس از جنگ و همراهی با خانواده‌های آسیب‌دیده رسید.
ابعاد خسارت‌های واردشده به پایتخت نیز نشان می‌داد که بازگشت به شرایط عادی برای بسیاری از شهروندان زمان‌بر خواهد بود. بر اساس آمار اعلام‌شده از سوی رئیس کمیته ایمنی شورای شهر تهران، در جنگ ۴۰ روزه ۵۱ هزار و ۱۲۴ مورد خسارت به واحد‌های مسکونی شهر تهران ثبت شده است؛ حدود ۳۹ هزار واحد خسارت جزئی، ۸ هزار و ۹۶۳ واحد خسارت متوسط، ۷۵۰ واحد نیازمند مقاوم‌سازی و ۷۶۲ واحد نیز نیازمند تخریب و نو‌سازی بوده‌اند.
در بخش اسکان اضطراری نیز، به گفته سخنگوی شهرداری تهران، سه هزار و ۶۰۰ خانواده در ۴۶ هتل و مجموعه اقامتی اسکان داده شدند که نزدیک به سه هزار و ۲۰۰ خانواده بیش از ۴۸ ساعت در این مراکز اقامت داشتند و برخی از آن‌ها حتی چند ماه در هتل ماندند.
در مراسم تجلیل از گروه‌های جهادی فعال در جنگ تحمیلی سوم که به همت اداره کل سلامت شهرداری تهران و با حضور شهردار تهران برگزار شد، تعدادی از فعالان این حوزه از تجربه حضور خود در کنار خانواده‌های جنگ‌زده گفتند؛ روایت‌هایی از درمان و حمایت روانی تا پیگیری مشکلات اقتصادی و تلاش برای بازگرداندن خانواده‌ها به شرایط عادی زندگی.
وقتی مشکلات خانواده‌ها پشت دره‌ای بسته می‌ماند
فعالیت گروه‌های جهادی در مناطق آسیب‌دیده، همیشه به آواربرداری و تعمیر خانه‌ها محدود نمی‌شد. در جریان بازدید از منازل و کمک به باز‌سازی آن‌ها، گاهی مشکلاتی آشکار می‌شد که در نگاه نخست ارتباط مستقیمی با خسارت جنگ نداشت.
در یکی از روایت‌های منتشرشده از فعالیت گروه جهادی سیدالشهدا، مدیر این گروه از خانواده‌هایی گفته است که علاوه بر آسیب‌های ناشی از جنگ، با مشکلات معیشتی، بیماری، معلولیت یا مسائل خانوادگی روبرو بودند، اما به دلیل حفظ عزت‌نفس و روحیه استقلال، کمتر درباره شرایط و نیاز‌های خود صحبت می‌کردند.
در چنین موقعیت‌هایی، حضور جهادگران فقط به تعمیر بخش‌های آسیب‌دیده خانه ختم نمی‌شد؛ شناخت وضعیت خانواده و توجه به مشکلاتی که شاید پیش از آن کمتر دیده شده بود، بخشی از مسیر خدمت‌رسانی را تشکیل می‌داد. گاهی پشت یک خانه آسیب‌دیده، خانواده‌ای قرار داشت که برای عبور از بحران، بیش از باز‌سازی دیوار‌ها به حمایت و همراهی نیاز داشت.
از آواربرداری تا پیدا کردن وسایل زیر آوار
روایت دیگری از روز‌های جنگ، به گروه‌ی از دانشجویان برمی‌گردد که چند روز پس از آغاز جنگ، فعالیت خود را در زمینه آواربرداری و کمک به منازل آسیب‌دیده آغاز کردند.
این دانشجویان در مناطق آسیب‌دیده حاضر می‌شدند و علاوه بر آواربرداری، پاک‌سازی خانه‌ها، جمع‌آوری شیشه‌های شکسته و انجام تعمیرات اولیه را برعهده داشتند. آن‌ها برای تأمین شیشه موردنیاز خانه‌های آسیب‌دیده حتی یک کارگاه شیشه‌بری راه‌اندازی کردند تا شیشه‌ها تهیه و برای نصب به منازل فرستاده شود.
اما آنچه در روایت این گروه از روز‌های خدمت بیش‌تر به چشم می‌آید، فقط کار‌های فنی و ساختمانی نیست. اعضای گروه از خانواده‌هایی گفته‌اند که پس از بازگشت به خانه و دیدن ویرانی آن، با ناراحتی و اشک به دیوار‌های آسیب‌دیده نگاه می‌کردند. در این میان، دانشجویان تلاش می‌کردند وسایل باقی‌مانده را از زیر آوار بیرون بیاورند؛ گاهی پیدا شدن حتی یک وسیله، برای صاحبخانه بهانه‌ای برای خوشحالی و تشکر از نیرو‌های داوطلب می‌شد.
این روایت‌ها نشان می‌دهد در کنار باز‌سازی خانه‌ها، تلاش برای بازگرداندن بخشی از خاطرات و وسایل زندگی مردم نیز برای جهادگران اهمیت داشته است.
از ارزیابی وضعیت خانواده‌ها تا بازتوانی اقتصادی
یکی از فعالان حوزه مددکاری اجتماعی با اشاره به فعالیت‌های انجام‌شده پس از پایان جنگ ۴۰ روزه و برقراری آتش‌بس اظهار کرد پس از پایان جنگ، در هتل‌هایی که به‌عنوان محل اسکان افراد در نظر گرفته شده بود، حضور پیدا کردیم و ارزیابی مجدد وضعیت خانواده‌ها را در دستور کار قرار دادیم.
وی با بیان اینکه بخشی از این ارزیابی‌ها به وضعیت اقتصادی و اشتغال افراد اختصاص داشت، افزود بررسی می‌کردیم که افراد چگونه می‌توانند به شغل قبلی خود بازگردند و اگر امکان ادامه فعالیت در شغل گذشته را نداشتند، چه فرصت شغلی جایگزینی متناسب با توانایی‌هایشان وجود دارد.
این فعال اجتماعی با اشاره به حضور در هتل طالقانی و هتل انقلاب گفت در برخی مراکز، ارزیابی‌های روان‌شناختی پیش‌تر انجام شده بود و فعالیت ما بیش‌تر بر سامانده‌ی وضعیت افراد، بررسی مشکلات احتمالی خانوادگی و پیگیری نیاز‌های آن‌ها متمرکز بود.
وی ادامه داد یکی از نقش‌های اصلی ما تسهیلگری و واسطه‌گری بود؛ مشکلات افراد را جمع‌آوری می‌کردیم و به مسئولان مربوطه ارجاع می‌دادیم تا روند رسیدگی به مسائل آن‌ها تسهیل شود و خانواده‌ها برای پیگیری هر مشکل ناچار به مراجعه‌های مکرر نباشند.
غربالگری روانی‌اجتماعی؛ نخستین گام حمایت از خانواده‌ها
یکی دیگر از مددکاران اجتماعی حاضر در این برنامه نیز با تشریح اقدامات انجام‌شده در دوران جنگ و پس از آن گفت مددکاران اجتماعی در هتل‌ها حضور داشتند و نخستین اقدام آن‌ها انجام غربالگری اولیه و ارزیابی روانی‌اجتماعی خانواده‌ها بود تا بر اساس نیاز هر خانواده، نوع مداخله و حمایت موردنیاز مشخص شود.
وی افزود در این ارزیابی‌ها، نیاز‌های جسمی در اولویت قرار می‌گرفت و پس از آن نیاز‌های روانی، معنوی و اجتماعی خانواده‌ها بررسی می‌شد؛ چراکه رسیدگی به برخی نیاز‌های اجتماعی مستلزم رایزنی و هماهنگی با سازمان‌ها و نهاد‌های مختلف بود.
این مددکار اجتماعی با اشاره به همکاری گروه‌های مختلف تخصصی در این روند بیان کرد در کنار مددکاران، پزشکان و روان‌شناسان نیز حضور داشتند و برای افرادی که با مشکلات روانی ناشی از تجربه جنگ، از جمله علائم استرس پس از سانحه، مواجه بودند، مشاوره‌های فردی و گروه‌ی ارائه می‌شد.
وی ادامه داد خانواده‌هایی که بخشی از محل سکونت خود را از دست داده بودند نیز شناسایی می‌شدند و برای تأمین حمایت‌های موردنیاز آن‌ها، با سازمان‌ها و دستگاه‌های مربوطه رایزنی می‌کردیم.
این فعال اجتماعی با بیان اینکه حمایت‌ها تا زمان رسیدن خانواده‌ها به مرحله‌ای از بازتوانی ادامه داشت، گفت تلاش می‌کردیم خانواده‌ها دست‌کم از نظر مسکن و محل سکونت به شرایط باثباتی برسند و بتوانند از هتل خارج شده و به محل سکونت خود منتقل شوند؛ پس از آن نیز پیگیری‌ها از طریق واحد مددکاری شهرداری و حوزه روان‌شناختی ادامه پیدا می‌کرد.
زخمی که در میان مشکلات زندگی فرا‌موش شده بود
در کنار مددکاران اجتماعی، گروه‌ی از پزشکان نیز از روز‌های نخست اسکان خانواده‌ها در هتل‌ها برای رسیدگی به مشکلات درمانی آن‌ها در این مراکز مستقر شدند.
یکی از پزشکان حاضر در این برنامه با اشاره به فعالیت تیم‌های درمانی در هتل‌ها اظهار کرد با توجه به تجربه‌های قبلی و مشورت‌هایی که انجام شده بود، تصمیم گرفتیم پزشکان در محیط هتل‌ها حضور داشته باشند تا مشکلات درمانی خانواده‌های جنگ‌زده را برطرف کنند.
وی افزود در هر هتل حدود ۷۰ تا ۸۰ خانوار اسکان داشتند و تلاش می‌کردیم خدمات اولیه درمانی، از جمله تمدید دارو، ویزیت‌های ساده و تهیه دارو‌های موردنیاز را در همان محل ارائه دهیم تا خانواده‌ها برای دریافت این خدمات مجبور به خروج از هتل نباشند.
این پزشک با بیان اینکه خدمات‌رسانی تا حدود دو تا سه ماه پس از جنگ و بازگشت خانواده‌ها به خانه‌هایشان ادامه داشت، به رسیدگی به مجروحان نیز اشاره کرد و گفت در روز‌های ابتدایی جنگ، خانواده‌های مجروحان نیز برای دریافت خدمات مراجعه می‌کردند و در مواردی پانسمان زخم‌ها در همان هتل انجام می‌شد.
اما یکی از روایت‌های ماندگار این پزشک، مربوط به زنی بود که همسرش را از دست داده و فرزند خردسالی داشت. او به دلیل شرایط دشوار زندگی و مشکلات ناشی از تخریب خانه، پیگیری درمان زخم پای خود را رها کرده بود.
پزشک در جریان بررسی وضعیت او متوجه شد که عفونت زخم پیشرفت کرده است؛ به همین دلیل این زن به مرکز درمانی ارجاع داده شد تا اقدامات لازم برای پاک‌سازی عفونت انجام شود.
به گفته این پزشک، با پیگیری درمان، عفونت برطرف شد و پای این مادر بهبود پیدا کرد. او تأکید کرد اگر زخم به‌موقع بررسی نمی‌شد، این احتمال وجود داشت که آسیب به حدی برسد که خطر قطع عضو نیز مطرح شود.
همراهی با مردم؛ از روز‌های جنگ تا بازگشت به زندگی
روایت این فعالان نشان می‌دهد که حضور گروه‌های جهادی و نیرو‌های داوطلب در جنگ ۱۲ روزه و جنگ ۴۰ روزه تنها به روز‌های درگیری محدود نبوده است. بخشی از این همراهی در روز‌های پس از بحران و زمانی ادامه پیدا کرد که خانواده‌های آسیب‌دیده برای باز‌سازی خانه، درمان، حمایت روانی و سامان دادن دوباره به زندگی خود به کمک نیاز داشتند.
از دانشجویانی که آوار خانه‌ها را کنار زدند و برای تأمین شیشه منازل کارگاه راه‌اندازی کردند تا مددکارانی که وضعیت اقتصادی و روانی خانواده‌ها را پیگیری کردند و پزشکانی که در هتل‌ها به درمان بیماران پرداختند، هرکدام بخشی از این مسیر را برعهده گرفتند.
جنگ برای بسیاری از خانواده‌ها با پایان حملات تمام نشد؛ بازگشت به خانه، پیدا کردن وسایل زندگی، درمان زخم‌ها و عبور از فشار‌های روحی و معیشتی، مرحله دیگری از دشواری‌ها بود. در این میان، گروه‌های جهادی و داوطلبان تلاش کردند در کنار مردم بمانند؛ همراهی‌ای که اهمیت آن نه فقط در روز‌های بحران، بلکه در روز‌های طولانی پس از آن آشکار شد.