آق‌گل ملایر همچنان خشک است؛ بارش‌های اخیر تنها سطح خاک را مرطوب کرده

به گزارش آفتاب وطن، تالاب آق‌گل واقع در شهرستان ملایر از سال ۹۶ خورشیدی تا کنون شاهد هیچ‌گونه آبگیری معناداری نبوده است. رئیس اداره حفاظت محیط زیست این شهرستان با تأکید بر ادامه این روند، اظهار داشت که بارندگی‌های اخیر صرفا باعث مرطوب شدن لایه سطحی خاک شده‌اند.

شرایط فعلی تالاب همچنان از آن دور است که بتواند پذیرای پرندگان مهاجر در فصل سرما باشد. عدم رسیدن آب از رودخانه‌های بالادستی به عنوان عامل اصلی این خشکسالی تداوم‌دار شناخته شده است. مسئولان محیط زیست معتقدند برای احیای اکوسیستم این تالاب، نیاز به تدابیری فرا‌تر از انتظار بارش‌های فصلی است.

ملاحظات می‌دانی نشان می‌دهد که بستر تالاب در طول سال‌های اخیر دچار تغییرات ساختاری شده است. لایه‌های رسوبی و نمک‌ریزی سطح زمین، مانع از جذب سریع آب در صورت وقوع بارش‌های شدید شده‌اند. این پدیده فرآیند احیا را حتی در صورت تامین آب، دشوار‌تر می‌سازد.

تجربه‌های مشابه در تالاب‌های دیگر ایران ثابت کرده که احیای کامل یک اکوسیستم آبرفتی نیازمند برنامه‌ریزی بلندمدت و همکاری بین‌قطعی است. تنها تکیه بر بارش‌های طبیعی نمی‌تواند تضمین‌کننده بازگشت حیات وحش به این مناطق باشد.

در حال حاضر تیم‌های فنی در حال بررسی سناریو‌های مختلف برای تامین آب از منابع جایگزین هستند. انتقال آب از سدود مجاور یا حفر چاه‌های عمیق از گزینه‌های روی میز مذاکره محسوب می‌شوند. هر یک از این راهکار‌ها چالش‌های فنی، مالی و حقوقی خاص خود را دارد.

افراد محلی که سال‌ها در همسایگی این تالاب زندگی کرده‌اند، نگران آینده منطقه هستند. خشکسالی تداوم‌دار نه تنها زیبایی طبیعی را از بین برده، بلکه بر اقلیم خرد و کشاورزی اطراف تأثیر منفی گذاشته است. آملک‌های اطراف با مشکل غبار و گرد و غبار موسمی روبرو شده‌اند.

مسئولان تاکید کرده‌اند که اولویت در برنامه‌های آتی با احیای این تالاب است. با وجود محدودیت‌های بودجه‌ای، تلاش برای جذب کمک‌های بین‌المللی و بخش خصوصی در دستور کار قرار گرفته است. امیدوارند با تدابیر مناسب، آق‌گل مجددا به بهشت پرندگان مهاجر تبدیل شود.

کارشناسان اکولوژی هشدار می‌دهند که ادامه وضعیت حاضر می‌تواند به از بین رفتن غیر‌قابل بازگشت گونه‌های بومی منجر شود. برخی از گیا‌هان آبرفتی که در بستر تالاب ریشه دوده بودند، به طور کامل خشک شده‌اند. بازگرداندن این گونه‌ها نیازمند شرایط خاصی است که در کوتاه‌مدت فراهم به نظر نمی‌رسد.

سازمان حفاظت محیط زیست استان همدان طرح جامع مدیریت حوضه آبریز آق‌گل را تدوین کرده است. این طرح شامل باز‌سازی کانال‌های آب‌رسانی، کنترل برداشت‌های غیر‌مجاز آب زیرزمینی و احیای پوشش گیاه‌ی حاشیه تالاب می‌شود. اجرا مراحل‌وار و وابسته به تخصیص اعتبار است.

موسسه‌های تحقیقاتی دانشگاه‌ی در حال انجام مطالعه‌های جامع بر روی کیفیت خاک و آب باقی‌مانده در نواحی لبه تالاب هستند. نتایج اولیه نشان‌دهنده افزایش غلظت نمک و فلزات سنگین در لایه‌های سطحی است. این پدیده می‌تواند مانع از حیات آبرفتی‌ها در صورت آبگیری مجدد شود.

شماری از فعالان محیط زیست منطقه کمپین‌های آگاهی‌بخشی برای کاهش مصرف آب در بخش کشاورزی راه‌اندازی کرده‌اند. تغییر الگوی کشت از محصولات پرآب به کاشت‌های مقاوم به خشکی از راهکار‌های پیشن‌هادی است. کشاورزان اما نگران امنیت غذایی و درآمد خود در صورت تغییر الگوی کشت هستند.

پیش‌بینی‌های هوا‌شناسی برای فصل‌های آتی بارش‌های نرمال تا کمتر از نرمال را نشان می‌دهد. این یعنی فشار بر منابع آب منطقه همچنان ادامه خواهد داشت. مدیریت تقاضا در کنار مدیریت عرضه، تنها راهکار پایدار برای خروج از بحران محسوب می‌شود.

دولت متعهد شده در بودجه سال آینده اولویت به پروژه‌های احیای تالاب‌های حیاتی دهد. آق‌گل از جمله تالاب‌هایی است که در لیست اولویت‌های ملی قرار دارد. محققان معتقدند با اراده سیاسی و مشارکت عمومی، همچنان امید به زنده شدن مجدد این اکوسیستم وجود دارد.