پریتونیت؛ همه‌چیز درباره این بیماری شکمی

پریتونیت عفونی علائم تشخیص و روش‌های درمان

پریتونیت التهاب صفاق است، یعنی بافتی که اندام‌های داخلی شکم را می‌پوشاند. این التهاب معمولاً ناشی از عفونت یا تحریک بافت توسط مایعات بدنی است. عفونت صفاق خطرناک بوده و می‌تواند بر دیگر اندام‌ها تأثیر بگذارد، حتی امکان ورود عفونت به جریان خون و ایجاد سپسیس را فراهم می‌کند. برای آشنایی کامل با پریتونیت، روش‌های تشخیص و درمان، تا انتهای مقاله با ما باشید.

پریتونیت چیست؟

صفاق یک غشای نازک است که درون شکم را می‌پوشاند و اطراف اندام‌ها می‌پیچد. وقتی این بافت در تماس با مایعات محرک یا عفونی بدن قرار گیرد، التهاب می‌یابد که به آن پریتونیت می‌گویند. این حالت معمولاً زمانی رخ می‌دهد که چیزی در بدنش نشت کند. عفونت شایع‌ترین عامل پریتونیت است و می‌تواند بسیار خطرناک باشد.

پریتونیت معمولاً با درد و تورم شکمی خود را نشان می‌دهد، اما علائم دیگری هم دارد که باید به آن‌ها توجه کرد. از آنجا که صفاق در کل شکم وجود دارد و با تمام ارگان‌ها در تماس است، عفونت می‌تواند بر همه این اندام‌ها تأثیر بگذارد و به جریان خون و سراسر بدن بپوشد.

آیا پریتونیت اورژانسی است؟

پریتونیت می‌تواند خفیف یا شدید باشد و در یک ناحیه از صفاق بماند یا به کل آن بپوشد. به‌ویژه نوع عفونی آن به سرعت تشدید می‌یابد، بنابراین پزشکان آن را یک اورژانس پزشکی می‌دانند.

علل تشکیل پریتونیت

عفونت‌های باکتریایی، به‌ویژه آن‌هایی که از یک اندام به بیرون گسترش می‌یابند، شایع‌ترین علت پریتونیت هستند. این اتفاق رخ می‌دهد که سوراخی در معده یا روده وجود داشته باشد و باکتری‌ها از راه گوارش به حفره صفاقی ورود کنند. شقاق آپاندیس نیز علت رایجی است. علت کم‌تر اتفاق‌افتادن پریتونیت باکتریایی اولیه است که خودبه‌خود در صفاق شکل می‌گیرد.

۱. عوامل مهیاکننده عفونی

پریتونیت عفونی یا اولیه یا ثانویه است. عامل اولیه عفونتی است که منشأ خود صفاق است، در حالی که پریتونیت ثانویه از جای دیگری از بدن به صفاق می‌ریزد.

عفونت اولیه کمتر از ثانویه رایج است و معمولاً به دلایل زیر شکل می‌گیرد:

  • پریتونیت باکتریایی خودبه‌خودی در افراد دارای آسویت. آسویت حالتی است که مایع اضافی از رگ‌ها خارج شده و در صفاق انباشته می‌شود. این مایع‌ها ناشی از بیماری‌های کبدی، نارسایی کلیه، نارسایی قلب و سرطان هستند که سیستم ایمنی را ضعیف می‌کنند، بنابراین باکتری‌های گوارشی ممکن است به صفاق نفوذ کنند.
  • عفونت اولیه می‌تواند از طریق ابزارهای پزشکی، به‌ویژه در دیالیز خانگی، به صفاق برسد. دیالیز صفاقی و لوله تغذیه دو عامل اصلی‌اند. دیالیز صفاقی با یک لوله حفره صفاق را پر و خالی می‌کند. لوله تغذیه بلندمدت نیز از طریق کاتتر مستقیماً به معده یا روده کوچک متصل می‌شود. هر گونه پارگی در دیواره اندام می‌تواند عفونت را به حفره شکمی بیاورد.

عفونت ثانویه شایع‌ترین عامل پریتونیت است و علل متنوعی دارد، از جمله:

  • شقاق آپاندیس (آپاندیسیت)؛
  • زخم معده سوراخ‌شده؛
  • زخم روده سوراخ‌شده ناشی از دوئیورتیکولیت یا بیماری التهابی روده؛
  • عفونت پانکراس؛
  • پارگی آبسه لوله تخمدان ناشی از بیماری التهابی لگن؛
  • حاملگی خارج رحم؛
  • صدمه یا جراحت شکم؛
  • جراحی شکم.

۲. عوامل مهیاکننده شیمیایی

التهاب معمولاً ناشی از عفونت است، اما گاهی واکنش شیمیایی به مایعات بدنی هم عامل می‌شود، مانند:

  • سوراخ کیسه صفرا به دلیل التهاب شدید و نشت صفرا، که می‌تواند با یا بدون عفونت باکتریایی تحریک‌کننده باشد.
  • سوراخ پانکراس به دلیل التهاب شدید و نشت آنزیم‌های پانکراسی، که می‌تواند با یا بدون عفونت باکتریایی تحریک‌کننده باشد.
  • سوراخ معده به دلیل زخم و نشت اسید معده، که حتی بدون عفونت باکتریایی هم تحریک‌کننده است.
  • پاره شدن تومور یا کیست در شکم که می‌تواند منجر به پریتونیت شیمیایی شود.

علائم پریتونیت

۱. علائم رایج

  • درد شکمی خفیف یا شدید و حساسیت به لمس؛
  • شکم متورم؛
  • کاهش اشتها؛
  • سختی در دفع؛
  • کاهش ادرار؛
  • تشنگی؛
  • افت فشار خون و شوک؛
  • عدم آب‌داری بدن؛
  • فلج ایلئوم (موقتاً روده‌ها فلج می‌شوند).

۲. علائم مرتبط با عفونت

۳. علائم مرتبط با آسویت

بعضی اوقات فرد پریتونیت دارد اما خود آگاه نیست. درد شکم و علائم دیگر ناشی از بیماری اصلی می‌توانند علائم پریتونیت را پنهان کنند. برخی بیماران که صفاقشان مدتی با آسویت متورم بوده، حس کمتری در صفاق دارند. اگر آسویت عفونی شود، ممکن است تفاوت را تشخیص ندهند. بنابراین باید در مورد خطر پریتونیت هوشیار باشیم.

عوارض پریتونیت

  • احتمال سپسیس با ورود عفونت به خون که می‌تواند به مرگ منجر شود؛
  • خشکی و اختلال توازن الکترولیتی به دلیل ورود مایع به شکم؛
  • یبوست و احتباس ادرار ناشی از فلج موقت اندام؛
  • چسبندگی‌های شکمی و زخم بافتی ناشی از التهاب که می‌تواند باعث انسداد روده شود؛
  • سندرم هپاتورنال که در بیماران ابتلا به بیماری کبدی می‌تواند به پریتونیت باکتریایی خودبه‌خودی منجر شود؛
  • پریتونیت نوع سوم، عفونتی است که پس از درمان علت اصلی شکل می‌گیرد.

تشخیص پریتونیت

تشخیص زودرس بسیار مهم است و می‌تواند قبل از بروز عوارض، کنترل پریتونیت را ممکن سازد. پزشک با پرسش‌هایی درباره سوابق پزشکی و وضعیت فعلی بیمار آغاز می‌کند. سپس شکم را برای تورم، حساسیت به لمس و سختی معاینه می‌کند. در صورت شک، آزمایش خون برای بررسی التهاب یا عفونت دستور می‌دهد. برای شناسایی علت پریتونیت از اندام‌های شکمی، تصویربرداری سی‌تی اسک‌ان و ام‌آر‌آی انجام می‌شود.

روش مطمئن برای تشخیص عفونت خاص در صفاق، برداشتنمونه مایع صفاقی با سوزن و بررسی آزمایشگاهی آن است. در موارد آسویت، تخلیه مایع شکمی هم مفید است. در موارد خاص که علت پریتونیت مشخص نیست، ممکن است برای تشخیص و رفع مشکل مربوط به پریتونیت جراحی انجام شود.

درمان پریتونیت

معمولاً درمان موثر است، اما برخی عوارض مانند آسیب اندام ممکن است مدتی باقی بمانند. درمان رایج برای پریتونیت شامل تزریق سروم و طیف وسیعی از آنتی‌بیوتیک‌ها برای درمان یا پیشگیری از عفونت است. اگر آزمایش‌ها نوع خاصی از باکتری یا عامل عفونی را نشان دهد، آنتی‌بیوتیک هدفمند‌تر تجویز می‌شود. تیم پزشکی با رفع علت اصلی سعی می‌کند حالت بیمار را پایدار نگه دارد. برخی علل نیازمند جراحی فوری هستند.

پیشگیری از پریتونیت

ممکن است پزشک برای افراد مبتلا به سیروز یا صدمه آنتی‌بیوتیک تجویز کند.

اگرچه دیالیز صفاق می‌تواند باعث پریتونیت شود، اما به دلیل پیشرفت تکنولوژی این اتفاق کمتر رخ می‌دهد. اگر دیالیز صفاق انجام می‌دهید، موارد زیر را رعایت کنید:

  • قبل از تماس با کاتتر حتماً دست، انگشتان و بین انگشتان را بشویید؛
  • در طول عملکرد ماسک عاریه بپوشید؛
  • روش معاینه استریل را دنبال کنید؛
  • هر روز به محل کاتتر کرم آنتی‌بیوتیک بمالید؛
  • هر گونه آلودگی احتمالی را بلافاصله به پرستار گزارش دهید. در بسیاری از موارد، یک دوز آنتی‌بیوتیک از آلودگی و عفونت جلوگیری می‌کند.

نظر شما

شما تا چه حد با پریتونیت و روش‌های درمان آن آشنایی دارید؟ در صورت تمایل، می‌توانید نظرات و تجربیات خود را در بخش نظرات برای ما بنویسید و این مطلب را از طریق شبکه‌های اجتماعی با دوستانتان به اشتراک بگذارید.