چگونه بفهمیم کودک ما را فریب میدهد؟ علائم، دلایل و راهکارهای مواجهه
در نقش والدین یا مربیان، گاهی احساس میشود که کودک در حال بازی کردن با احساسات ما است. در چنین شرایطی، کودک با رفتارهای فریبنده تلاش میکند تا خواستههای خود را بهثمن کنترل احساسات بزرگسالان محقق سازد. این موقعیت میتواند باعث کلافهگری و خشم شود، اما با شناخت این الگوها میتوان مدیریت بهتری از اوضاع داشت. در این مقاله ابتدا به دلایل و نشانههای رفتار فریبنده کودکان میپردازیم و سپس راهکارهای مقابله را ارائه میدهیم.
چرا کودک ما را فریب میدهد؟
کودکان از حدود ۱۵ ماهگی میتوانند با گریههای مصنوعی والدین را به خود جذب کنند، چون میدانند این کار منجر به توجه میشود. در واقع، این ویژگی در فرآیند رشد خودخدمتی، یادگیری اجتماعی و تابآوری شکل میگیرد. دلایل رایج فریبدهی کودک به اطرافیان عبارتند از:
🔗 بیشتر بخوانید: ۷۰ برگزیده در مرحله نهایی نخستین هکاتون کوانتومی کشور
- دستیابی به خواستههای شخصی.
- الإثه سلطه بر دیگران.
- جلب حمایت و توجه پیرامون.
- دریافت پاداشهایی که بهشایستهای برای کسب آن نداشته باشد.
- فرار از تنبیه یا نتیجه منفی.
- نیاز به توجه دیگران بدون بیان صریح.
- تکرار قبلی این رفتار با نتیجه مطلوب.
نشانههای فریبدهی کودک به شما
نشانههای فریبدهی کودک همیشه آشکار نیستند، اما الگوهای متداولی وجود دارد که میتواند نشاندهنده رفتار کنترلکننده باشد:
۱. واکنشهای احساسی شدید
برخی کودکان تحمل شنیدن “نه” را ندارند. اگر خواستهشان برآورده نشود، دچار کلافهگری شده و احساسات خود را کنترل نمیکنند. این امر به واکنشهایی چون لجبازی، بیادبی و گریهی زیاد منجر میشود که والدین را یا به تنبیه وا میدارد یا به تسلیم کردن خواسته کودک.
🔗 بیشتر بخوانید: همراه اول در افتتاح ۷۹۴۷ پروژه ارتباطی سهیم شد
۲. قشقرق و بداخلاقی
کودکی که برای رسیدن به خواستهاش داد میزند، خود را روی زمین میاندازد یا تا حد زیادی گریه میکند تا در نهایت مطیع شود، در حال قشقرق کردن است. این رفتار در کودکان کوچک رایج است، اما تکرار آن باید جدی گرفته شود تا از بروز اختلالهای رفتاری کوتاهمدت و بلندمدت پیشگیری گردد.
۳. دروغگویی
کودکان گاهی دروغ میگویند تا خواستههایشان برآورده شود یا با مظلومنمایی والدین را در نظر دیگران بد نشان میدهند. این کار گاهی باعث میشود والدین به خواستههای غیرمنطقی تسلیم شوند.
🔗 بیشتر بخوانید: نسخه ۱۰بندی برای بازگشایی دانشگاهها؛ ۲۲ هزار میلیارد تومان برای تغذیه دانشجو
۴. سوءاستفاده از نقاط ضعف دیگران
کودکان میتوانند نقاط ضعف والدین را شناسایی و آنها را به نفع خود بکار گیرند. مثلاً اگر بداند پدرش نمیتواند به او “نه” بگوید، خواستههای خود را فقط از طریق پدر پیگیری میکند.
۵. تظاهر به بیماری یا درد
وقتی کودک فعالیتی را دوست نداشته باشد یا تنها میخواهد توجه جلب کند، ممکن است خود را بیمار یا دردناک نشان دهد. این تظاهر یکی از علائم فریبدهی است.
۶. دوپهلو کردن
کودک میتواند با مقایسه والدین یا بزرگسالان، آنها را در برابر هم قرار دهد. برای مثال در موارد طلاق، کودک ممکن است بگوید: «در خانه مادرم به من احترام میگذارند و هرچه میخواهم بازی میکنم» تا padre دیگر را تحت فشار بگذارد.
راهکارهای مقابله با فریبدهی کودک
۱. اهداف مشخص تعیین کنید
تمام کودکان در سنین خاصی برای رسیدن به خواستهها والدین را فریب میدهند. اگر این رفتار ادامه داشت، بهتر است اهداف شفاف برای آنها تعریف کنید. مثلاً به کودک بگویید باید یک هفته صبر کند و سپس به طور مناسب درخواست خود را بیان نماید.
۲. برنامهریزی کنید
یک برنامه عملی و شفاف برای کودک تدوین کنید که وقتی درخواستی دارد، طبق آن عمل نماید. این برنامه باید در راستای اهداف قبلی باشد و رفتارهای سالم را شامل شود. در تدوین برنامه خلاقیت به کار گیرید و علایق کودک را در نظر بگیرید. برنامه را در مکان قابل مشاهده (دیوار یا یخچال) قرار دهید تا همیشه یادیار باشد.
نمونه برنامه:
- پس از درخواست، حداقل ۶۰ ثانیه سکوت کنید.
- اگر پاسخی نگرفتید، پس از ۶۰ ثانیه مجدداً درخواست کنید.
- دلیل خود را برای انجام درخواست تشریح کنید.
- به دلایل دیگران گوش دهید.
۳. الگوی خوب باشید
انسانها با مشاهده دیگران یاد میگیرند (یادگیری اجتماعی). رفتار کودکان تحت تأثیر والدین است. میتوانید در حضور کودک نقش بازی کنید که نشان دهد برای درخواست کردن باید صبر کرد. همچنین میتوانید فیلم یا داستانهایی با پیام ضدفریبدهی نمایش دهید، طوری که کودک مستقیماً مورد خطاب قرار نگیرد.
۴. ارتباط عمیقتر برقرار کنید
به جای سرگرمیهای معمول، با کودک بازیهای نقشآفرینی کنید (کودک نقش والد، شما نقش کودک). این کار پیوند نزدیکتری ایجاد میکند. فعالیتهای مشترک مانند نوشتن داستان، مدیتیشن، رقص یا نقاشی را انجام دهید. کلمات و رفتارهای شما در این لحظات تأثیر بلندمدت بر کودک دارد.
۵. توجه کودک را منحرف کنید
با تغییر تمرکز کودکان کوچک میتوانید رفتار فریبنده را مهار کنید. استفاده از تصاویر رنگارنگ، موسیقی آرامبخش، صدای طبیعت یا لمسهای آرامبخش (نوازش دست، ماساژ با پارچه گرم) میتواند حواس کودک را از خواستهی آن دور کند. ترکیب این عوامل اثر را تشدید میکند.
۶. کودک را پاداش دهید
وقتی کودک رفتار خوب از خود نشان میدهد یا فریبدهی را مهار میکند، او را پاداش دهید. پاداشها باید پیشبینیپذیر و کودک از آنها آگاه باشد تا انگیزه صبر و خودکنترلی افزایش یابد. مثلاً اگر ۴ روز رفتار نادرست نکرد، جمعه میتواند یک ساعت بیشتر کارتون تماشا نماید.
۷. فرصت تخلیه احساسات فراهم کنید
هر انسان نیاز به تخلیه احساسات دارد و کودکان مستثنی نیستند. وقتی احساسات انباشته شود، ممکن است به صورت نامناسب ابراز گردد. راههایی برای کمک به کودک:
- بازی انجام دهید که در آن نوبتی چیزهایی که اذیتکننده هستند را نام ببرید یا خاطرات ناخوشایند را بازگو کنید.
- سوالات بازپرسید تا کودک ناچار شود احساسات عمیقتر را بیان نماید. لیستی از این سوالات بسازید و در لحظات آرام از کودک بپرسید.
۸. نوشتن روزانه (Journaling) را آموزش دهید
نوشتن احساسات و افکار روی کاغذ از سلامت روان کودک حمایت میکند. از کودک بخواهید دفتری رنگارنگ بسازد و اتفاقات خوب و بد روزمره را ثبت نماید. برای شروع میتوانید عناوین زیر را پیشنهاد دهید:
- ۳ تعریف که امروز از من شد.
- شخصی که همیشه از من حمایت میکند.
- دو نفری که luôn پشتیبان من هستند.
۹. کنترل استرس کودک را کمک کنید
استرس و اضطراب میتواند منجر به خشم یا رفتار نادرست شود. اگر کودک شما تحت استرس است، ممکن است رفتار فریبنده نشان دهد. برای پیشگیری، فضای خانه را آرام و امن نگه دارید.
۱۰. کودک را در کارهای روزمره خانوادگی شریک کنید
مثلاً کودک را در برنامهریزی غذایی هفتگی مشورت دهید. زمان برای فعالیتهای سالم خانوادگی اختصاص دهید. این مشارکتها پیوند شما با کودک را عمیقتر میسازد.
سخن پایانی
انسانها از تولد رفتارهایی را که به خواستههایشان میرسانند، یاد میگیرند. رفتارهای فریبنده در کودکان میتواند باعث ناراحتی والدین و اطرافیان شود. با راهکارهای ذکر شده میتوان به مرور زمان این الگو را در کودک تعدیل کرد.
کودک شما چه نوع رفتار فریبندهای دارد؟ شما چه راهکاری برای مقابله با آن در نظر گرفتهاید؟