بررسی تأثیر اقامت طولانیمدت در فضا بر کارکرد شناختی فضانوردان

تحقیقات جدید نشان میدهد که حضور پرمدت در محیط فضایی میتواند بر حافظه، سرعت پردازش اطلاعات و دقت فضانوردان تأثیر منفی بگذارد؛ مسئلهای که برای مأموریتهای آتی به سمت سیاره مریخ چالشساز است.
یک مطالعه بر روی فضانوردان ایستگاه فضایی بینالمللی (ISS) پس از شش ماه اقامت، افت محسوسی در توانایی تصمیمگیری، دقت و پردازش دادهها را آشکار کرد. این نتایج نگرانیهایی را درباره اثرات احتمالی اختلالهای شناختی در مأموریتهای آتی به مریخ تقویت کرده است.
🔗 بیشتر بخوانید: اپل به گمان زیادً در سال ۲۰۲۹ یک آیمک غولآسای ۴۲ اینچی OLED اراعه میکند
عواملی نظیر جاذبه ضعیف، تابشهای مهلک و عدم وجود چرخه طبیعی روز و شب، پیش از این بر سلامت بدنی فضانوردان (از جمله اترفی عضلانی و افزایش ریسک بیماریهای قلبی) تأثیرگذار شناخته شده بودند، اما پیامدهای شناختی سفرهای فضایی طولانیمدت تا به امروز کمتر مورد مستندسازی قرار گرفته بود.
حضور در فضا فرآیند تفکر سریع را برای فضانوردان دشوار میسازد
شینا دو از مرکز فضایی جانسون ناسا در هیوستن و همکارانش، عملکرد شناختی ۲۵ فضانورد را در طول مأموریتهایشان در ایستگاه فضایی بینالمللی رصد کردهاند.
🔗 بیشتر بخوانید: عکس روز ناسا؛ تولد سیسالگی!_آفتاب وطن
این تیم ۱۰ آزمون متنوع طراحی کرده بود که بخشی از آنها روی زمین (یکبار قبل از پرواز و دو بار پس از بازگشت) و بخشی در ایستگاه فضایی (هم در آغاز و هم در مراحل پایانی مأموریت) انجام گرفت.
آزمونها بر روی بررسی ظرفیتهای شناختی فضانوردان متمرکز بودند، از جمله استدلال انتزاعی، میزان ریسکپذیری، تشخیص الگو در شبکه و وظیفه توقف بادکردن بادکنک پیش از ترکیدن.
🔗 بیشتر بخوانید: تعیین تکلیف ردیفهای استخدامی فراخوانهای جذب اعضای هیئت علمی
نتایج نشان داد فضانوردان در ایستگاه فضایی برای آزمونهایی که سرعت پردازش، حافظه کاری و دقت را میسنجیدند، زمان بیشتری به کار بستند، هرچند دقت پاسخهایشان حفظ شده بود.
با اینکه افت کلی در تواناییهای شناختی یا اثرات بلندمدت مشاهده نشد، پس از بازگشت به زمین، برخی شاخصها نظیر سرعت پردازش زمان بیشتری برای بازگشت به حالت پایه نیاز داشتند.
الیزا رافائلا فره از دانشگاه بیرکبک لندن تأکید میکند که داشتن دادههای دقیق درباره اثرات شناختی سفرهای فضایی برای مأموریتهای انسانی آتی ضروری است و باید دادههای بیشتر برای درک کاملتر این اثرات گردآوری شود:
«مأموریت به مریخ نهتنها از نظر زمانی طولانیتر است، بلکه نیازمند استقلال بیشتری خواهد بود. فضانوردان در مریخ بهسبب فاصله زیاد و تأخیر در ارتباطات، تعامل محدودی با کنترل زمینی خواهند داشت؛ از این رو باید در تصمیمگیریها کاملاً автоном عمل کنند و کارکرد شناختی قوی اهمیت بسیار زیادی خواهد یافت. قطعاً نمیخواهیم فضانوردانی در مریخ داشته باشیم که از نظر دقت، حافظه یا سرعت پردازش، واکنشی کند داشته باشند.»
باید فضانوردان نسبت به افت تواناییهای شناختی خود آگاه باشند
جو باور از دانشگاه ایست آنگلیا در بریتانیا، افت کارکرد شناختی را در محیط غیرعادی فضا قابلپیشبینی میداند:
«این یافته لزوماً باعث نگرانی عمیق نمیشود، اما آگاهی از آن سودمند است؛ بهویژه برای شناخت محدودیتها در محیطهای سختمانند فضا.»
باور میافزاید این آگاهی برای فضانوردان در مأموریتهای طولانیتر بسیار مفید خواهد بود: «این موضوع تنها به نتایج آزمونها محدود نمیشود، بلکه به درک فضانورد از تواناییهای خود نیز مربوط میشود؛ برای مثال، میدانیم در شرایط کمخوابی عملکرد ما ممکن است افت یابد، اما احتمالاً از کاهش کارکرد خود آگاه نمیشویم.»
نتایج این پژوهش نشان میدهد که برنامهریزی و آمادگی برای مأموریتهای فضایی آتی باید بهصورت اختصاصی شامل راهکارهایی برای مدیریت و ارتقای تواناییهای شناختی فضانوردان در مواجهه با شرایط منحصر به فرد و چالشهای محیط فضایی باشد.