فرسودگی ناوگان و ناتوانی در اجرای قانون هوای پاک؛ تهران همچنان در آستانه بحران آلودگی
به گزارش آفتاب وطن، با ورود به روز‌های سرد سال و افزایش احتمال پایداری جوی و وارونگی دما، موضوع آلودگی هوای تهران بار دیگر به یکی از دغدغه‌های جدی شهروندان تبدیل شده است. هر سال با افزایش غلظت آلاینده‌ها، تصمیماتی مانند محدودیت تردد خودرو‌ها، اجرای طرح زوج و فرد و تعطیلی مدارس و مراکز آموزشی در دستور کار قرار می‌گیرد؛ با این حال، تکرار شرایط ناسالم نشان می‌دهد اقدامات اضطراری به‌تنه‌ایی نتوانسته‌اند راهکاری پایدار برای حل این معضل باشند.
باغخانی‌پور نیمی از آلودگی تهران ناشی از فرسودگی ناوگان است
باغخانی‌پور، مدیرکل محیط زیست و توسعه پایدار شهرداری تهران، با اشاره به تعدد دستگاه‌های مسئول در حوزه آلودگی هوا گفته است حدود ۲۲ تا ۲۳ دستگاه در این زمینه وظایفی بر عهده دارند، اما سازمان حفاظت محیط زیست با ساختار و اختیارات فعلی قدرت کافی برای الزام همه دستگاه‌ها به اجرای تکالیفشان را ندارد.
وی با استناد به سیاهه انتشار شهرداری تهران اعلام کرده است سهم منابع متحرک در آلودگی هوای پایتخت ۸۰ درصد و سهم منابع ثابت ۲۰ درصد است. به گفته باغخانی‌پور، حدود ۵۰ درصد آلودگی هوای تهران به فرسودگی ناوگان حمل‌ونقل مربوط می‌شود؛ به‌طوری‌که تقریبا تمام سهم ۲۱ درصدی موتورسیکلت‌ها به موتورسیکلت‌های فرسوده اختصاص دارد و بیش از ۹۰ درصد موتورسیکلت‌های کشور نیز فرسوده هستند.
وی همچنین با اشاره به فرسودگی گسترده ناوگان دیزلی و خودرو‌های سواری و تاکسی‌ها تأکید کرده است که نو‌سازی ناوگان و برقی‌سازی وسایل حمل‌ونقل باید در اولویت برنامه‌های کاهش آلودگی هوا قرار گیرد.
رئیس سازمان محیط زیست با وجود قانون هوای پاک شاهد ترک فعل هستیم
شینا انصاری، رئیس سازمان حفاظت محیط زیست، نیز در اظهاراتی درباره اجرای قانون هوای پاک، از عملیاتی نشدن بخش قابل توجه‌ی از تکالیف این قانون انتقاد کرده است. وی با اشاره به گذشت هشت سال از تصویب قانون هوای پاک گفته است در این مدت با انبوه‌ی از ترک فعل‌ها و اجرا نشدن تکالیف قانونی در حوزه‌هایی مانند اسقاط خودرو‌های فرسوده، معاینه فنی خودرو‌ها و توسعه حمل‌ونقل عمومی مواجه بوده‌ایم.
انصاری همچنین تأکید کرده است که آلودگی هوا مسئله‌ای پیچیده، اما قابل حل است و نباید مدیریت آن صرفا به اقدامات مقطعی در روز‌های اضطرار، مانند تعطیلی مدارس و اجرای محدودیت‌های ترافیکی، محدود شود. به گفته رئیس سازمان حفاظت محیط زیست، دولت در مدت فعالیت خود جلسات متعددی برای پیگیری موضوع آلودگی هوا برگزار کرده و اسقاط خودرو‌های فرسوده از جمله محور‌های مورد توجه این جلسات بوده است. وی اعلام کرده است که در فاصله سال ۱۳۹۶ تا پیش از سال گذشته، مجموع خودرو‌های اسقاط‌شده حدود ۲۰۰ هزار دستگاه بوده، اما از سال گذشته تاکنون بیش از ۵۰۰ هزار خودروی فرسوده از رده خارج شده است. انصاری در عین حال با اشاره به حجم بالای خودرو‌های فرسوده در کشور، بر ضرورت تداوم و شتاب‌بخشی به روند اسقاط تأکید کرده است.
مدیرکل محیط زیست تهران قدرت خرید مردم مانع نو‌سازی خودرو‌هاست
حسن عباس‌نژاد، مدیرکل حفاظت محیط زیست استان تهران نیز در بررسی چالش‌های اسقاط خودرو‌های فرسوده، تأمین مالی و نو‌سازی ناوگان را از مسائل مهم این حوزه دانسته است. وی با اشاره به تأثیر مستقیم فرسودگی خودرو‌ها بر مصرف سوخت و انتشار آلاینده‌ها گفته است اسقاط خودرو صرفا به معنای خارج کردن یک وسیله نقلیه از چرخه تردد نیست، بلکه فرآیندی شامل تشخیص فرسودگی، تأمین مالی، اسقاط، صدور گواه‌ی، نو‌سازی و بازیافت است.
عباس‌نژاد پایین بودن قدرت خرید مالکان خودرو، تناسب نداشتن تسهیلات با قیمت خودرو‌های جایگزین، تأخیر در پرداخت مطالبات و پیچیدگی فرآیند‌های اداری را از جمله موانع اسقاط خودرو‌های فرسوده برشمرده است. وی همچنین بر سامانده‌ی اسقاط موتورسیکلت‌های فرسوده، جلوگیری از صدور گواهی‌های صوری و توسعه استفاده از موتورسیکلت‌های برقی تأکید کرده و خواستار فراهم شدن زمینه تحقق تکلیف اسقاط سالانه ۵۰۰ هزار خودرو در برنامه هفتم توسعه شده است.
پلیس راهور بیش از ۸۰ درصد تاکسی‌های تهران فرسوده‌اند
در کنار مسئولان محیط زیست، پلیس راهور نیز نسبت به وضعیت فرسودگی ناوگان حمل‌ونقل هشدار داده است. سردار محمدباقر سلیمی، معاون عملیات پلیس راهور فرا‌جا، با اشاره به سهم وسایل نقلیه فرسوده در آلودگی هوا اظهار کرده است فرسودگی ناوگان علاوه بر به خطر انداختن ایمنی وسایل نقلیه، سهم قابل توجه‌ی در تولید آلاینده‌ها دارد و عقب‌ماندگی در نو‌سازی و اسقاط به‌موقع خودرو‌ها، اجرای مقررات بازدارنده را نیز با مشکل مواجه کرده است.
وی با اشاره به ممنوعیت تردد موتورسیکلت‌ها و وسایل نقلیه کاربراتوری در کلان‌شهر‌ها بر اساس قانون هوای پاک گفته است حجم بالای این وسایل نقلیه و عقب‌ماندگی در نو‌سازی ناوگان، اجرای این قانون را با مشکل مواجه کرده است؛ چراکه زیرساخت‌هایی که باید از سوی سایر دستگاه‌ها تأمین می‌شد، به‌موقع فراهم نشده است. بر اساس گزارش منتشرشده از اظهارات این مقام پلیس، بیش از ۸۰ درصد تاکسی‌های تهران نیز فرسوده هستند؛ آماری که ضرورت نو‌سازی ناوگان تاکسیرانی را در کنار سایر وسایل نقلیه عمومی نشان می‌دهد.
عضو شورای شهر تا خودرو‌های آلاینده تولید می‌شوند، مشکل حل نمی‌شود
مهدی پیر‌هادی، رئیس کمیسیون سلامت، محیط زیست و خدمات شهری شورای اسلامی شهر تهران نیز با انتقاد از وضعیت تولید خودرو‌های داخلی و عقب‌ماندگی در توسعه حمل‌ونقل عمومی تأکید کرده است که تا زمانی که خودرو‌های فرسوده در کشور تردد می‌کنند و خودرو‌های آلاینده همچنان تولید می‌شوند، مسئله آلودگی هوا به‌سادگی حل نخواهد شد.
وی با اشاره به مسئولیت دستگاه‌های مختلف در قانون هوای پاک گفته است شهرداری تهران تنها یکی از دستگاه‌های مسئول در این قانون است و وزارتخانه‌هایی مانند صمت، بهداشت و نفت نیز باید به تکالیف قانونی خود عمل کنند. پیر‌هادی همچنین با اشاره به وضعیت حمل‌ونقل عمومی پایتخت تأکید کرده است که تهران هنوز به نقطه مطلوب در این حوزه نرسیده و بدون ارتقای کیفیت خودرو‌های تولید داخل و خروج خودرو‌های فرسوده، نمی‌توان انتظار رفع مشکل آلودگی هوا را داشت.
۲۴ سال برای خروج خودرو‌های فرسوده؛ فاصله اهداف تا واقعیت
در کنار این اظهارات، آمار اسقاط خودرو‌ها نیز تصویر روشنی از فاصله میان اهداف قانونی و وضعیت موجود ارائه می‌دهد. باغخانی‌پور با اشاره به تکلیف برنامه هفتم توسعه برای اسقاط سالانه ۵۰۰ هزار خودرو گفته است با توجه به حجم خودرو‌های فرسوده موجود، حتی در صورت تحقق این هدف نیز حدود ۲۴ سال زمان لازم است تا خودرو‌های فرسوده فعلی از چرخه خارج شوند.
به گفته وی، بالا‌ترین رکورد اسقاط خودرو در کشور حدود ۳۰۰ هزار دستگاه در یک سال بوده و در بسیاری از سال‌ها این آمار به ۷۰ تا ۱۰۰ هزار دستگاه محدود شده است. مجموع اظهارات مسئولان محیط زیست، پلیس راهور و مدیریت شهری نشان می‌دهد مسئله آلودگی هوای تهران صرفا به شرایط جوی و افزایش وارونگی دما محدود نیست و مجموعه‌ای از مشکلات ساختاری در حوزه حمل‌ونقل، تولید خودرو، نو‌سازی ناوگان و اجرای قانون هوای پاک در شکل‌گیری آن نقش دارند.
اکنون پرسش اصلی این است که با وجود تعیین تکالیف قانونی برای دستگاه‌های مختلف و تأکید مکرر مسئولان بر ضرورت اسقاط خودرو‌های فرسوده، چه نهادی باید پاسخگوی عقب‌ماندگی در اجرای این برنامه‌ها باشد؟ تا زمانی که مسئولیت دستگاه‌ها به‌صورت شفاف ارزیابی نشود، موانع نو‌سازی ناوگان برطرف نشود و نظارت مؤثری بر اجرای قانون هوای پاک وجود نداشته باشد، تعطیلی مدارس و محدودیت‌های ترافیکی همچنان به‌عنوان راهکار‌های تکراری در روز‌های آلوده تهران باقی خواهند ماند.