افسردگی شبانه؛ علل، علائم و راهکارهای مقابله

آیا تا به حال تجربه کردهید که با غروب آفتاب، غم و اندوهی سنگین بر دل شما مینشیند؟ چرا وقتی هوا تاریک میشود، افکار منفی به سراغ شما میآیند و راه رهایی از آنها به نظر غیرممکن میرسد؟ افسردگی شبانه یکی از چالشهای رایج در جوامع امروزی است. در این مقاله، دلایل بروز افسردگی شبانه را بررسی میکنیم، تفاوت آن با افسردگی بالینی را توضیح میدهیم و 전략ی برای مواجهه با این مشکل ارائه میدهیم. تا پایان با ما بمانید.
علائم افسردگی بالینی و تمایز آن با افسردگی شبانه
افسردگی بالینی علائم شدیدتری دارد، خلقوخوی فرد را دگرگون میسازد و کارهای روزمره را مختل میکند. احساس غم در شبها همیشه نشانه افسردگی بالینی نیست، اما میتواند یکی از نشانههای این بیماری باشد. افسردگی بالینی علاوه بر افسردگی شبانه، علائم دیگری نیز دارد. اگر تعدادی از این علائم را در طول روز و تقریبا هر روز در دو هفته اخیر تجربه کردهید و بهبودی نیافتهید، مراجعه به روانشناس یا روانپزشک ضروری است. علائم افسردگی بالینی عبارتاند از:
🔗 بیشتر بخوانید: راهنمای خلاصه کاهش وزن و چربیسوزی با دمبل
- مشکلات خواب مانند خوابیدن بیش از حد یا دچار بیخوابی و ناتوانی در ادامه خواب؛
- کاهش یا افزایش غیرمتعادل اشتها؛
- افت یا افزایش وزن نامتعادل؛
- از دست دادن لذت در فعالیتهایی که قبلاً جذاب بودهاند؛
- کمبود انرژی و خستگی مداوم؛
- ناتوانی در انجام کارهای ساده مانند مسواکزدن یا دوشگیری؛
- سردرد، معدهدرد و دردهای دیگر بدون علت مشخص که به درمان عادی پاسخ نمیدهند؛
- تهیجپذیری زیاد؛
- احساس غم مداوم؛
- اضطراب شدید؛
- ناامیدی؛
- گریه بیش از حد؛
- بیقراری؛
- احساس تنهایی و انزوا؛
- احساس گناه، بیارزشی و درماندگی؛
- مشکل در تمرکز؛
- افکار خودکشی یا اقدام به آن.
علل افسردگی شبانه
شناخت این اختلال و عوامل آن، اولین قدم برای مقابله موثر است. در مرحله اول سعی کنید با تغییراتی در سبک زندگی، افسردگی شبانه را کنترل کنید، اما در صورت عدم موفقیت، مراجعه به متخصص سلامت روان ضروری است. اگر متخصص افسردگی را تشخیص دهد، برنامه درمانی متناسب با شرایط شما تدوین میکند. در ادامه، دلایل اصلی افسردگی شبانه را مرور میکنیم.
۱. ساعت بیولوژیک بدن
ساعت بیولوژیک بدن به ما میگوید کándo باید بیدار باشیم و کándo باید استراحت کنیم. این ساعت توسط هیپوتالاموس مغز تنظیم میشود. در اکثر افراد، ساعت ۲ تا ۴ بامداد نیمهشب و ساعت ۱۳ تا ۱۵ بعدازظهر محسوب میشوند؛ در این بازهها انرژی بدن در کمینه است و نیاز به خواب دارد.
🔗 بیشتر بخوانید: اپل آیفون تاشو و سری ۱۸ پرو را معرفی کرد
وقتی ساعت بیولوژیک دچار اختلال میشود، الگوی خواب و بیداری تغییر میکند و کیفیت خواب افت میکند که منجر به احساس اندوه و غم میشود. عوامل نور و تاریکی بر ساعت بیولوژیک تأثیرگذارند. برای رفع این مشکل، باید یک روتین ثابت خواب داشته باشید و در ساعات مشخص بخوابید و بیدار شوید تا ساعت بیولوژیک مجدداً تنظیم شود.
۲. نشخوار فکری
اکثری از افراد مبتلا به افسردگی، در مورد وقایع گذشته نشخوار فکری میکنند. آنها خاطرات گذشته را ساعتها در ذهن مرور میکنند و سعی میکنند آنها را تحلیل کنند یا فکر میکنند اگر شرایط متفاوت بود، نتیجه چه میشد. تمرکز بر رویدادهای منفی افسردگی را تشدید میکند و نشخوار فکری شدت آن را افزایش میدهد.
🔗 بیشتر بخوانید: رونمایی اچپی از لپتاپهای باریک با پردازندههای قدرتمند RTX Spark
نشخوار فکری یکی از نشانههای مهم افسردگی شبانه است. وقتی تنها و بیکار هستید، این فرآیند آغاز میشود و طبیعی است که شبها دچار آن شوید. اگر قبل از خواب دچار نشخوار فکری میشوید، به آن جدی بگیرید. این نشانه نارضایتی از زندگی است و در درازمدت عوارض روحی-روانی دارد؛ برای مثال برخی افراد در محیط کار دچار مشکلاند و از بیدار شدن صبح و رفتن به کار میترسند، بنابراین قبل از خواب نشخوار فکری میکنند.
۳. در معرض نور بودن
پژوهشهای زیادی برای درک رابطه بین نور محیط و افسردگی انجام شده است. بر اساس یکی از این پژوهشها، قرارگیری در معرض نور مصنوعی علائم افسردگی در سالمندان را تشدید میکند. این عامل به تنهایی علت افسردگی شبانه نیست، اما در بروز آن نقش دارد.
خطر نور مصنوعی برای افراد جوانتر جدیتر است، چون چشم آنها حساستر است و حتی نور کم در شب میتواند چرخه خواب را مختل کند. اختلال چرخه خواب خلقوخو را دگرگون کرده و علائم افسردگی شبانه را تشدید میکند.
برای کاهش این مشکل، بهتر است در شب کمتر در معرض نور مصنوعی باشید. اگر در شهر شلوغ زندگی میکنید، از پردههای ضخیم برای پنجرهها استفاده کنید و قبل از خواب وقت را به استراحت چشمان اختصاص دهید. تلویزیون و موبایل را کنار بگذارید و به نمایشگرها نگاه نکنید. تحقیقات نشان دادهاند نور آبی نمایشگرها ملاتونین را کاهش داده و خواب را مختل میکند.
۴. تیپ شخصیتی خواب
آیا خود را سحرخیز میدانید یا بیدار شب؟ میزان و زمان خواب تا حدی به تیپ شخصیتی خواب وابسته است. تحقیقات متعددی بر روی تیپ شخصیتی خواب و تأثیر آن بر افسردگی انجام شده است. در یک تحقیق، وضعیت بیش از ۳۲ هزار زن با میانگین سن ۵۵ سال که قبلاً افسردگی نداشتهاند، بررسی شد. زنان به سه گروه تقسیم شدند: کسانی که زود میخوابیدند و سحرخیز بودند، کسانی با الگوی خواب متوسط، و کسانی که بیدار شب بودند و صبحها دیر بیدار میشدند.
این پژوهش ۴ سال طول کشید و در طول این دوره حدود ۲۵۰۰ نفر دچار افسردگی شدند. نتایج نشان داد احتمال ابتلا به افسردگی در زنان سحرخیز ۱۲ درصد کمتر از زنانی بود که دیر میخوابیدند. افراد بیدار شب نیز ۶ درصد بیشتر از دیگران در معرض افسردگی بودند.
نتیجه این نبوده که بیدار بودن در شب مستقیماً باعث افسردگی میشود، اما رابطهای بین تیپ خواب و افسردگی وجود دارد که باید با توجه به ژنتیک و شرایط محیطی بررسی شود.
تیپ شخصیتی خواب یک ویژگی بیولوژیکی است که به راحتی قابل تغییر نیست. با افزایش سن ممکن است تیپ خواب شما تغییر کند که این وابسته به ژنتیک شماست. برای مقابله، بهتر است تیپ خواب خود را بشناسید، بپذیرید و با رعایت آن سلامت خود را حفظ کنید. ورزش منظم و قرارگیری در معرض نور آفتاب در ساعات اولیه روز، کیفیت خواب را بهبود بخشیده و احتمال بروز افسردگی شبانه را کاهش میدهد.
۵. تنهایی
احساس تنهایی عامل غم و اندوه در شب است. اگر روابط اجتماعی شما محدود باشد و خارج از کار یا مدرسه تعامل دوستانه نداشته باشید، شبها احساس تنهایی بیشتری میکنید. تنهایی یکی از عوامل زمینهساز جدی افسردگی است. افراد افسرده خود را منزوی میکنند که تنهایی را افزایش داده و افسردگی را تشدید میکند.
۶. خستگی شدید
فعالیتهای بدنی روزانه ممکن است شما را به شدت خسته کند. این خستگی در برخی باعث راحتتر خوابیدن میشود، اما در دیگران علائم افسردگی را افزایش میدهد. برای پیشگیری، در طول روز میانوعدههای سالم بخورید و بین فعالیتها زمان کوتاهی برای استراحت بگذارید تا خستگی بیش از حد پیش نیاید.
اگر همیشه خسته هستید و حس شادابی ندارید، این موضوع را با پزشک خود در میان بگذارید تا از وجود بیماریهایی مانند سندرم خستگی مزمن اطمینان حاصل کنید.
رابطه خواب با افسردگی
بیخوابی از عوامل زمینهساز افسردگی است. افرادی که با سختی میخوابند، بیشتر در معرض افسردگی قرار دارند. کسانی که هم بیخوابی شبانه و هم افسردگی دارند، نه تنها بیشتر دچار افسردگی بالینی میشوند، بلکه درمان آنها نیز دشوارتر است.
مشکلات خواب بر خلقوخو تأثیر میگذارد و باعث میشود فرد حتی در مواقعی که افسرده نیست، نیز ناراحتی و اندوه را تجربه کند.
مقابله با افسردگی شبانه
۱. شکل دادن به افکار مثبت
با انجام سرگرمیهای لذتبخش میتوانید ذهن خود را با افکار مثبت پر کنید تا فضایی برای افکار منفی باقی نماند. نوشتن، نواختن ساز، نقاشی، مدیتیشن و دعا در مغز حس مثبت ایجاد میکنند و فرصت خزیدن افکار منفی را از بین میبرند.
۲. کنترل افکار منفی و حل مشکلات
افراد دچار نشخوار فکری، مدام وقایع گذشته را در ذهن مرور میکنند و با افکاری درگیرند که حس درماندگی ایجاد میکند. آنها دائماً از چرایی اتفاقات میپرسند: «چرا این برای من افتاد؟» یا «چه مشکلی دارم که نمیتوانم مقابله کنم؟»
متخصصان توصیه میکنند در این شرایط قدمی برای تسلط بر مشکلات بردارید. به جای تکرار گذشته در ذهن، سعی کنید به درستی تفکر کنید و بهترین راهحل را بیابید. میتوانید با دوستی مشورت کنید و از او حمایت بگیرید. شنیدن نظرات دیگران میتواند به شما قدرت دهد و حس درماندگی را کاهش دهد.
۳. افزایش خودباوری
راههایی برای تقویت حس ارزشمندی خود بیابید. در چه کاری هستید؟ از چه چیزی لذت میبرید؟ کارهای جدید را امتحان کنید و علاقههای خود را کشف کنید. یادگیری ورزش جدید، ساز نو یا شرکت در کارگاههای آنلاین دلپذیر، میتواند نشخوار فکری را کاهش دهد. این اقدامات خودباوری را افزایش داده و در مقابله با افسردگی شبانه موثرند.
۴. تمرین بهداشت خواب
برای مقابله با بیخوابی و افسردگی، باید اصول بهداشت خواب را رعایت کنید. با تکرار کارهای کوچک، یک روتین شبانه صحیح بسازید تا کمتر به رویدادهای منفی فکر کنید. تا وقتی واقعاً خسته نیستید، به رختخواب نروید. اگر خواب نمیآید، در اتاق دیگر کتاب یا مجله بخوانید و وقتی خسته شدید به تخت بروید.
پژوهشها نشان میدهد بهتر است اتاق خواب کاملاً تاریک باشد تا نورهای محیطی خواب را مختل نکنند. پرده ضخیم انتخاب کنید و تلویزیون را در شب خاموش نگه دارید. همچنین حداقل ۲ ساعت قبل از خواب از نمایشگرها (تلویزیون، موبایل) دوری کنید. نور آبی صفحه نمایش کیفیت خواب را کاهش داده و آن را مختل میکند.
درمان افسردگی شبانه
روشهای مختلفی برای درمان افسردگی شبانه وجود دارد. باید ترکیبی از این راهکارها را بیابید که با سبک زندگی شما سازگار باشد. در قدم اول، مراجعه به متخصص سلامت روان ضروری است. متخصص برنامهای جامع تدوین میکند که با پشتیبانی از آن بتوانید بر این مشکل غلبه کنید.
۱. رواندرمانی
درمان شناختی-رفتاری (CBT) روش محبوبی برای درمان افسردگی است. در این روش، درمانگر به شما کمک میکند تا با استراتژیهای خودیاری، نشخوار فکری و افکار منفی را از بین ببرید و راهکارهای مؤثر برای درمان افسردگی، اضطراب و سایر چالشهای روانی را بیاموزید. درمانگر در طول جلسات از شما پشتیبانی میکند تا با چالشهای ذهنی گذشته مقابله کنید.
۲. دارودرمانی
اگر متخصص افسردگی را تشخیص دهد، احتمالاً در کنار رواندرمانی، دارو تجویز میکند. داروهای رایج از خانواده مهارکنندههای انتخابی بازجذب سروتونین (SSRI) هستند. این داروها با افزایش سروتونین در مغز، خلقوخو را بهبود بخشیده و بیخوابی و افسردگی را درمان میکنند.
۳. تغییر سبک زندگی
با تغییراتی در سبک زندگی و برنامه روزانه میتوانید غم و اندوه شبانه را کاهش دهید. این تغییرات کیفیت خواب را نیز بهبود میبخشند؛ برای مثال ورزش منظم حس خوشحالی را تقویت و اضطراب را کاهش میدهد. رژیم غذایی متعادل نیز در کاهش علائم افسردگی موثر است.
سخن آخر
اگر شبها احساس افسردگی دارید، بدانید که تنها نیستید. امروزه بسیاری از افراد با افسردگی شبانه دستوپنجه نرم میکنند. شما میتوانید با شناخت دلایل اندوه شبانه و ایجاد تغییر در سبک زندگی، با این مشکل مقابله کنید یا از راهنمایی متخصص بهره بگیرید تا افسردگی شبانه را کنترل کنید.
اگر شما هم تجربه افسردگی شبانه دارید، نظرات و روشهای مقابله خود را برای ما بنویسید و این مقاله را با دوستان خود به اشتراک بگذارید.
]]>

با درک زبان بدن، ناگفتهها را بشنوید و بیان کنید