بخاری‌های نفتی همچنان در مدارس روستایی؛ شبح شین‌آباد دوباره زنده شد
حادثه آتش‌سوزی مدرسه شین‌آباد سال‌هاست نماد ناایمنی مدارس کشور مانده است؛ رویدادی که جان و سلامت دانش‌آموزان را به خطر انداخت و زخم‌های عمیقی بر تن و روان کودکان گذاشت. با این حال اظهارات اخیر رئیس سازمان نو‌سازی، توسعه و تجهیز مدارس درباره تداوم استفاده از بخاری‌های نفتی در مناطق روستایی و صعب‌العبور نشان می‌دهد که هنوز راه‌حل فرا‌گیر و پایدار برای این مسئله ایمنی پایه پیدا نشده است.
خبر استفاده از بخاری‌های نفتی در مدارس محروم، خاطره تلخ شین‌آباد را مجددا زنده می‌کند. حادثه‌ای که باید پایان استفاده از تجهیزات گرمایشی پرخطر را رقم بزند، اما با گذشت سال‌ها همچنان نام بخاری نفتی در فهرست تجهیزات برخی مدارس دیده می‌شود. رئیس سازمان نو‌سازی مدارس تأکید کرده که در مناطق فاقد زیرساخت، از بخاری‌های استاندارد استفاده می‌شود و پس از رفع مشکلات زیرساختی، سیستم‌های جایگزین در دستور کار قرار خواهد گرفت.
پرسش اساسی این است که آیا صرف استاندارد بودن یک بخاری نفتی می‌تواند خیال خانواده‌ها را از بابت امنیت فرزندانشان راحت کند؟ حتی با رعایت استاندارد‌های فنی، استفاده از این تجهیزات در کلاس‌های پر از دانش‌آموز همچنان نیازمند ملاحظات جدی ایمنی است. احتمال واژگونی، نشت سوخت، تماس ناخواسته با سطوح داغ و بروز آتش‌سوزی، خطراتی هستند که نمی‌توان از کنار آن‌ها به سادگی گذشت.
دانش‌آموزان مناطق محروم نباید به دلیل نبود شبکه گاز یا مشکلات زیرساختی، هر زمستان با نگرانی از وسیله گرمایشی کلاس درس خود روبرو باشند. محرومیت از امکانات نباید به معنای پذیرش خطر بیش‌تر باشد؛ حضور در محیطی ایمن باید همانند آموزش رایگان، از حقوق اولیه کودکان محسوب شود.
یکی از راهکار‌های قابل بررسی، استفاده از سامانه‌های گرمایشی برقی استاندارد و ایمن در مدارس فاقد دسترسی به شبکه گاز است. این راهکار باید متناسب با ظرفیت شبکه برق، سیم‌کشی ساختمان و شرایط اقلیمی انتخاب گردد. نصب بخاری‌های برقی دارای ترموستات، محافظ حرارتی، قطع‌کن خودکار و بدنه ایمن، در کنار اصلاح سیم‌کشی و مدار‌های برق مستقل، می‌تواند جایگزین مناسبی باشد. در مناطقی که شبکه برق نیز پاسخگوی نیاز گرمایشی نیست، استفاده از سامانه‌های خورشیدی همراه با ذخیره‌ساز یا تجهیزات کم‌خطر دیگر باید مورد ارزیابی قرار گیرد.
راه‌حل تنها به تغییر نوع بخاری محدود نمی‌شود. وزارت آموزش‌وپرورش و سازمان نو‌سازی مدارس باید به جای رویکرد تدریجی و موردی، برنامه ملی و زمان‌بندی‌شده‌ای برای حذف تجهیزات گرمایشی پرخطر از تمام مدارس تدوین کنند. نخستین گام، تهیه فهرست دقیق مدارس دارای بخاری نفتی، تعیین اعتبار مورد نیاز و اولویت‌بندی بر اساس سطح خطر است. مدارس با ساختمان فرسوده، کلاس‌های پرتراکم یا تجهیزات ناایمن باید در اولویت نخست قرار گیرند.
علاوه بر تأمین وسیله گرمایشی مناسب، برای هر مدرسه باید تجهیزات اعلام و اطفای حریق، کپسول آتش‌نشانی، مسیر خروج اضطراری و آموزش مقابله با حوادث پیش‌بینی شود. بازرسی فنی تجهیزات گرمایشی نباید به ابتدای فصل سرما محدود بماند و باید در طول سال به‌صورت دوره‌ای انجام گیرد.
شفافیت در اطلاع‌رسانی نیز از اهمیت بالایی برخوردار است. وقتی وضعیت تجهیزات گرمایشی در سامانه شناسنامه فضا‌های آموزشی ثبت شده، انتظار می‌رود اطلاعات مربوط به مدارس دارای بخاری نفتی، مدارس نیازمند اصلاح زیرساخت و می‌زان پیشرفت اقدامات ایمنی به‌صورت عمومی منتشر شود تا خانواده‌ها و رسانه‌ها بتوانند روند اجرای تعهدات را پیگیری کنند.
حادثه شین‌آباد نباید صرفا به یک خاطره تلخ یا مناسبتی برای ابراز همدردی تبدیل شود. این حادثه باید همواره به‌عنوان هشداری جدی برای سیاست‌گذاران حوزه آموزش‌وپرورش باقی بماند. سال‌ها از آن روز گذشته، اما هنوز در برخی کلاس‌های درس، سوختن بخاری نفتی بخشی از واقعیت فصل زمستان است. شاید زمان آن رسیده باشد که به جای تکرار وعده‌های آینده، برای پایان دادن به این وضعیت تصمیمی جدی گرفته شود.
هیچ دانش‌آموزی نباید برای گرم ماندن در کلاس درس، جان خود را به خطر بیندازد. مدرسه محل آموختن و ساختن آینده است، نه جایی که خانواده‌ها با نگرانی از وقوع حادثه، فرزندانشان را راهی آن کنند. شین‌آباد باید آخرین هشدار باشد، نه خاطره‌ای که هر زمستان با روشن شدن بخاری‌های نفتی دوباره زنده شود.