قدرت نظامی سوئد و جایگاه استراتژیک آن در ناتو مورد بررسی قرار گرفت

رجب طیب اردوغان رئیسجمهور ترکیه در ماه ژوئیه اعلام کرد که در نهایت از مخالفت خود با پیوستن سوئد به پیمان امنیتی ناتو منصرف شده است. مجارستان نیز که در این زمینه از سیاست ترکیه حمایت میکرده بود، در صورت چراغ سبز آنکرا مانع پذیرش استکهلم در ناتو نخواهد شد. این موضوع به این معنا است که پس از رأیگیری مرحلهای در پاییز امسال، سوئد برای تبدیل شدن به سی و دومین عضو سازمان پیمان آتلانتیک شمالی آماده است.
<figcaption class="wp-element-caption"تانک های Stridsvagn 122 (Leopard 2A5)
<figcaption class="wp-element-caption"زیردریایی S-363 متعلق به شوروی زمانی که در ۲ اکتبر ۱۹۸۳ در جزیره تورومسکار به گل نشسته بودسوئد و ناتو از زمان پایان جنگ سرد و از سالهای ۲۰۱۴ تا ۲۰۱۵ که روسیه به اوکراین حمله اولیه کرد، همکاری نزدیکی با یکدیگر داشتهاند. با این حال، برای مدتی طولانی تنها اقلیتی از شهروندان سوئدی معتقد بودند که پیوستن به این اتحاد به نفع کشورشان خواهد بود.
استراتژی دیپلماتیک روسیه برای جلوگیری از عضویت سوئد در ناتو، از طریق تهدید به اقدامات تلافیجویانه از جمله هدف قرار دادن بالقوه توسط سلاحهای هستهای دنبال میشد. اما چنین تهدیداتی و تحرکات تحریکآمیز بمبافکنهای هستهای روسیه در مرز با سوئد و تجاوز زیردریاییها به حریم دریایی این کشور، تنها استکهلم را به ناتو نزدیکتر کرد. در نهایت، حمله همهجانبه روسیه به اوکراین، اکثریت سوئدیها (و همچنین فنلاندیهای همسایه) را متقاعد ساخت که برای امنیت بیشتر در برابر تجاوز غیرقابلپیشبینی روسیه، به این اتحاد نیاز دارند.
برخلاف فنلاند که در ۴ آوریل سال جاری به طور رسمی به ناتو پیوست، سوئد در معرض تحریم طولانیمدت ترکیه و مجارستان، با دولتی دوستدار ولادیمیر پوتین، قرار گرفت. اردوغان به طور خاص از اینکه سوئد با جداییطلبان کرد با اصالت ترکیهای و تظاهرکنندگان ضداسلامی بیش از حد تساهل دارد، شکایت داشت.
مانعتراشی اردوغان همچنین ممکن است حربهای برای جذب آرای بیشتر مردم کشورش و انتخاب مجدد در سال ۲۰۲۳ بوده یا به عنوان ابزاری برای چانهزنی در تامین ارتقای جنگندههای اف-۱۶ از آمریکا، علیرغم روابط عمیقا آشفته، مورد استفاده قرار گرفته باشد. طبیعی است که هم آمریکا و هم ترکیه وجود چنین معاملهای را انکار میکنند.
دلیل هر چه که باشد، اردوغان ناگهان وتوی خود را بر پایه تضمینهای اندک سوئد و آمریکا کنار گذاشت. به نظر میرسد حدود ۲۴ هزار پرسنل فعال در نیروهای مسلح سوئد ممکن است تقویت مهمی برای یک اتحاد دفاعی نباشد که در حال حاضر تخمین زده میشود بیش از ۳.۵ میلیون پرسنل فعال دارد. اما این ارزیابی دههها بیطرفی مسلحانه سوئد را نادیده میگیرد، کی که این کشور را بسیار مجهزتر از آنچه از کشوری با این مساحت انتظار میرود، کرده است. علاوه بر این، چنین برآوردی این واقعیت را نادیده میگیرد که سوئد از نظر جغرافیایی برای تقویت دفاع ناتو، در جایی که این سازمان بیشترین آسیبپذیری را دارد، در بهترین و استراتژیکترین نقطه قرار گرفته است.

جغرافیای بالتیک
سوئد بین کشورهای عضو ناتو، نروژ و دانمارک در غرب و فنلاند در شرق قرار دارد و بین یک تا دو هزار مایل خط ساحلی در دریای بالتیک دارد. این موضوع از آن جهت حائز اهمیت است که ناوگان بالتیک روسیه نیروهای قابل توجهی را در منطقه برونخاک کالینینگراد در لولایی بین لهستان و لیتوانی و سپس در سنپترزبورگ مستقر کرده است. پیش از حمله روسیه به اوکراین، این کشور بیش از بیست ناو جنگی مسلح برای مأموریتهای ضدکشتی و یا ضدزیردریایی و تعداد زیادی آتشبار موشکی ضدهوایی، ضدکشتی و ضدحمله زمینی داشت.
با پیوستن سوئد به ناتو، کشتیهای جنگی، زیردریاییها و هواپیماهای تهاجمی روسیه بر فراز دریای بالتیک مجبور به عبور از خط ساحلی سوئد و فنلاند در شمال و خط ساحلی آلمان، دانمارک، لهستان و کشورهای حوزه بالتیک در جنوب خواهند شد. و بهتر از همه اینکه، جزیره گوتلند سوئد درست در مرکز بالتیک قرار دارد.
<figcaption class="wp-element-caption"جت جنگنده Jas 39 Gripen Eبا عضویت در این پیمان، مداخله ناتو برای دفاع از سوئد تضمین میشود و سوئد نیز به نوبه خود در صورت حمله به فنلاند یا کشورهای حوزه بالتیک، در حد توان کمک خواهد کرد. البته اکنون که روسیه بخشی از قدرت نظامی خود را از دست داده و در حمله به اوکراین عظمت نظامی پیشین را از دست برده و دیگر اعتبار نظامی سابق را ندارد، تجاوزش به کشورهای عضو ناتو بیش از پیش دور از تصور به نظر میرسد. اما تصمیم پوتین برای آغاز چنین اقدام عجولانه و مخربی دقیقا همان چیزی است که باعث شده سوئدیها و فنلاندیها اعتماد ناقص خود به مقاصد روسیه را از دست داده و به دنبال عضویت در این اتحادیه باشند.

قدرت نظامی سوئد
نیروهای مسلح سوئد برای دفاع از سرزمینی سوئد و آبهای بالتیک مجاور آن طراحی شدهاند، هرچند که ظرفیت استقرار جتها و نیروهای حافظ صلح مکانیزه را در خارج از کشور نشان داده است. استکهلم از یک صنایع تسلیحاتی بسیار بالغ و متنوع برای کشوری با ۱۰.۵ میلیون نفر جمعیت برخوردار است و جتهای جنگنده، هواپیماهای هشدار اولیه، زیردریاییهای پیشرفته غیرهستهای، خودروهای جنگی پیادهنظام، سلاحهای ضدتانک و توپخانه سنگین خود را در داخل تولید میکند. جتها و خودروهای زرهی سوئدی در حال حاضر در چندین کشور عضو ناتو مورد استفاده قرار میگیرند و بنابراین با استانداردهای ناتو سازگار هستند.
<figcaption class="wp-element-caption"جت های جنگنده Saab JAS 39 Gripenنیروی هوایی سوئد ۹۴ فروند جنگنده چندمنظوره نسل چهارم / را در اختیار دارد که قابل مقایسه با اف-۱۶ سیهای آمریکایی بوده، اما برای عملیاتهای پراکنده در بزرگراهها و فرودگاههای کوچک بهینهسازی شده و کارایی بهتری دارند. این نیرو با افزودن ۷۰ جنگنده نسل ۴.۵ گریپن-ای با رادارگریزی بهبودیافته، برد بیشتر، رادار/جمر پیشرفته AESA و موتورهای توربوفن پیشرفته که امکان پرواز مافوقصوت را فراهم میکنند، تقویت خواهد شد.
از دیگر داراییهای نیروی هوایی سوئد میتوان به دو هواپیمای هشدار اولیه بومی، یک هواپیمای سوخترسان، پنج هواپیمای ترابری و بیش از ۵۰ هلیکوپتر اشاره کرد.
در دریا، نیروی دریایی سوئد پنج ناوچه کوچک سری کلاس را با تسلیحات ضدزیردریایی و موشکهای ضدکشتی با برد حدود ۷۰ کیلومتر در اختیار دارد. همچنین نیروی دریایی این کشور چهار ناوچه قدیمیتر را در خدمت دارد، هر چند نقش دو فروند از آنها به طور موقت به قایقهای گشتی تغییر یافته است. با این حال، نیروی دریایی سوئد به دلیل نقش بالتیک-محور خود فاقد کشتیهای جنگی بزرگتر و دوربرد با توان دفاع هوایی قابل توجه است.
<figcaption class="wp-element-caption"ناوچه سوئدی HMS Visbyاما این نیرو، سه زیردریایی کلاس گاتلند (و یک زیردریایی از نسخه قبلتر) را نیز در اختیار دارد که نیروی محرکه مستقل از هوا دارند، که به نوبه خود به آنها توانایی گشتزنی در زیر آب با سرعت آهسته برای چند هفته (بسیار بیشتر از زیردریاییهای دیزلی-الکتریکی معمول) را میدهد.
داراییهای قابل توجه پشتیبانی دریایی سوئد شامل ۱۱ قایق گشتزنی با قابلیت حملات ضدزیردریایی، ۹ مینروب و حدود ۱۵۰ قایق تهاجمی سریع چابک و با موتور واترجت است. این تسلیحات میتوانند توسط دو گردان دریایی آبیخاکی فعال نیروی دریایی سوئد مورد استفاده قرار گیرند. اگرچه استکهلم آتشبارهای دفاع ساحلی ثابت خود را بازنشسته کرده، اما تفنگداران سوئدی از سال ۲۰۱۶ موشکهای کوتاه برد مبتنی بر هلفایر را در نقش ضدکشتی به کار گرفتهاند.
<figcaption class="wp-element-caption"زیردریایی سوئدی HSwMS Gotlandاز نظر زره سنگین، نیروهای زمینی سوئد با وجود اینکه این کشور یک ششم جمعیت بریتانیا را دارد، اما در واقع تقریبا با ارتش تازه کوچک شده بریتانیا برابری میکند. نیروی زمینی این کشور دارای ۱۲۲ دستگاه تانک 122، بیش از ۳۵۴ دستگاه خودروی زرهی شنیدار (که به شکلی غیرمعمول به شدت زرهپوش و مسلح به توپهای ۴۰ میلیمتری هستند) و بیش از ۳۰۰ نفربر سبکتر فنلاندی 6 (یک نفربر زرهی هشتچرخ) نیز هست. برای عملیاتهای شناسایی، نیروی زمینی سوئد از هشت پهپاد تجسسی میانبرد استفاده میکند.
با این حال، ارتش سوئد از نظر پرسنل کوچک باقی میماند، کشوری با نیروی فعال تنها ۱۶ هزار و ۸۵۰ نفری که بین شش گردان مکانیزه (تانک و نفربر)، دو گردان موتوری (خودروهای چرخدار)، چهار گردان تفنگدار و یک گردان تکاور هوابرد و پیادهنظام کوهستانی تقسیم شده است.
<figcaption class="wp-element-caption"خودرو زرهی CV90در حالی که سوئد از دیرباز تانکهای خود (از جمله تانک بدون برج و تانک سبک ) را میساخت، استریدسواگن ۱۲۲ یک نسخه به شدت سفارشیشده از تانک آلمانی لئوپارد ۲ با زره کامپوزیتی سنگینتر و پیشرفتهتر، سیستم استتار مادون قرمز، نارنجکهای دودی GALIX فرانسوی و بیسیمها و سیستمهای کنترل آتش بومی است.
واحدهای پشتیبانی قابل توجه ارتش سوئد شامل چهار گردان توپخانه مجهز به، دو گردان مهندسی، و دو گردان دفاع هوایی با سیستمهای کوتاه برد و و همچنین موشکهای میانبرد HAWK (معروف به ) است که با سیستمهای پاتریوت آمریکایی جایگزین خواهند شد.
<figcaption class="wp-element-caption"تانک های Stridsvagn 122 (Leopard 2A5)گارد ملی، نیروی ذخیره سوئد، میتواند ۴۰ گردان پیاده سبک دیگر را که از ۲۲ هزار پرسنل گرفته شدهاند، به این قدرت رزمی اضافه کند. سالانه حدود ۴ هزار جوان سوئدی به صورت سربازگیری محدود به گارد ملی میپیوندند. در حالی که نیروهای مسلح سوئد چندان بزرگ نیستند، اما ارزش مهم مجاورت با مکانهایی را دارند که ناتو در صورت درگیری با روسیه باید آنها را تقویت کند؛ یعنی کشورهای بالتیک و فنلاند.
<figcaption class="wp-element-caption"سیستم توپخانه ای Archerنیروی هوایی و نیروی دریایی سوئد میتوانند در روز اول درگیری به دفاع جمعی از این کشورها کمک کنند، در حالی که نیروهای زمینی میتوانند سریعتر برای کمک به فنلاند همسایه یا از طریق ارتباط هوایی و دریایی، به کشورهای عضو بالتیک اعزام شوند. خطوط ارتباطی اضافی که سوئد باز کرده و به ناتو اجازه میدهد تا بالتیکیهای آسیبپذیر را تقویت کند، بسیار ارزشمند هستند، زیرا آنها وابستگی به سووالکی گپ (یک کریدور باریک زمینی بین بلاروس و کالینینگراد هممرز با روسیه) را کاهش میدهند.

از بیطرفی تا عضویت در ناتو
سوئد که زمانی یک قدرت نظامی فاتح و رقیب اتحاد جماهیر شوروی بود، با کاهش وسعت جغرافیایی وارد قرن بیستم شد و به دنبال حمایت از سیاست عدم همگرایی بیطرفانه بود. با این حال، سوئدیهای راستگرا همچنان درگیر تهدید امپراطوری همسایه خود، شوروی، بودند، در حالی که چپگرایان (به درجات مختلف) این نگرانیها را اغراقآمیز دانسته و از دموکراسیهای غربی انتقاد میکردند.
هنگامی که اتحاد جماهیر شوروی در نوامبر ۱۹۳۹ در اقدامی فرصتطلبانه به فنلاند حمله کرد، سوئد کمکهای نظامی شامل ۲۶ هواپیمای جنگی، بیش از ۳۴۰ قطعه توپخانه و ۸ هزار جنگجوی داوطلب را به کمک این کشور فرستاد. با این حال، سوئد با حمله متعاقب نازیها به نروژ مخالفت نکرده و در ادامه جنگ جهانی دوم با هر دو طرف معامله داشت.
<figcaption class="wp-element-caption"اولاف پالمه، نخست وزیر سابق سوئد در حال سخنرانی در نشست عمومی سازمان ملل در سال ۱۹۸۵در طول جنگ سرد، سیاستمداران ایدهآلگرای سوئدی مانند داگ هامارسکولد، دبیرکل سازمان ملل متحد و اولاف پالمه موضعی بین شکاف شدید شرق و غرب اتخاذ کردند و پالمه به شدت سرکوب بهار پراگ توسط اتحاد جماهیر شوروی در سال ۱۹۶۸ و بمباران ویتنام توسط آمریکا را محکوم کرد. او همچنین به شدت از حمایت آمریکا از دولت السالوادور و جوخههای مرگ آن در دهه ۱۹۸۰ انتقاد کرد.
با این حال، اتحاد جماهیر شوروی کشتیها و زیردریاییهایی را برای محک زدن و جاسوسی از توان دفاعی سوئد در بالتیک اعزام کرد، و بدنبال آن، ارتش سوئد استراتژی دفاع مطلق را در برابر تهاجم بالقوه شوروی آماده اجرا کرد که شامل بسیج گسترده جمعیت غیرنظامی و پراکنده کردن هواپیماهای جنگی سوئد در فرودگاههای کوچک و حتی بزرگراههایی بود که به آنها اجازه میداد از حملات پایگاه هوایی جان سالم به در ببرند.
<figcaption class="wp-element-caption"زیردریایی S-363 متعلق به شوروی زمانی که در ۲ اکتبر ۱۹۸۳ در جزیره تورومسکار به گل نشسته بودتنشها در اکتبر و نوامبر ۱۹۸۱ در جریان حادثه موسوم به ویسکی روی صخرهها زمانی به اوج خود رسید که یک زیردریایی دیزلی-الکتریکی کلاس شوروی که در آبهای کمعمق سرزمینی سوئد در نزدیکی جزیره تورومسکار کمین کرده بود (احتمالا در شرایطی که یک سلاح هستهای داشت) به گل نشست. پیش از آنکه اتحاد جماهیر شوروی با اجازه دادن به سوئدیها برای بازجویی از افسران فرمانده زیردریایی و کشیدن زیردریایی به دریا موافقت کند، رویارویی بالقوه بین نیروهای سوئدی و ناوگان نجات شوروی رخ داد.
پس از این واقعه، نیروی دریایی سوئد حتی بیشتر از قبل درگیر ردیابی زیردریاییهای شوروی در آبهای خود شد، هر چند تحقیقات بعدی نشان داد که برخی از تماسهای سونار ممکن است ناشی از خروج شدید باد معده ماهیهای شیلات بوده باشد.
با سقوط اتحاد جماهیر شوروی، سوئد به اتحادیه اروپا پیوست و همکاری نزدیکی را با ارتشهای غربی آغاز کرد. این همکاری از سال ۱۹۹۴ شامل ناتو نیز شد، زمانی که سوئد مشارکت در مأموریتهای حافظ صلح در بوسنی، کوزوو، افغانستان و لیبی را آغاز کرد. آنها همچنین رهبری ناوگروه جداگانه نوردیک اتحادیه اروپا را که در سال ۲۰۰۸ تشکیل شد، بر عهده دارند. اما در حالی که سوئدیهای راستگرا میخواستند به ناتو بپیوندند، بیشتر مردم این کشور احساس میکردند که این کار غیرضروری و بالقوه مضر است.

اقدامات تهاجمی روسیه در اوکراین در نهایت به تغییر این دیدگاه منجر شد. محکومیت حملات اولیه پوتین در سال ۲۰۱۴ توسط استکهلم منجر به تلافی روسیه با گشتزنیهای تهاجمی توسط بمبافکنهای با قابلیت هستهای در نزدیکی حریم هوایی سوئد و نفوذ زیردریاییهای این کشور به حریم آبی سوئد شد که دیگر قابل ارجاع به باد معده ماهیها نبود. در پاسخ، سوئد و فنلاند به طور فزایندهای به اعضای افتخاری ناتو تبدیل شدند، که حق استقرار و ایجاد پایگاههای موقت به نیروهای ناتو را تمدید کرده و میزبان مانورهای بزرگ ناتو مانند ترایدنت جانکچر شدند.
اما این تهاجم همهجانبه روسیه به اوکراین در سال ۲۰۲۲ بود که در نهایت اکثریت سوئدیها را متقاعد کرد تا از پیوستن به ناتو حمایت کنند. در آغاز، سوئد کمکهای نظامی گستردهای را در اختیار اوکراین قرار داد، که با سیستمهای ساده و قابل حملی آغاز شد که نیروهای اوکراینی میتوانستند به سرعت از آنها استفاده کنند (از جمله ۱۵ هزار موشک ضدتانک، موشکهای زمین به هوای قابل حمل، موشکهای هدایتشونده ضدتانک NLAW و BILL، تفنگهای تکتیرانداز و بیش از ۵ هزار دست جلیقه ضدگلوله).

این کمک به تجهیزات بسیار سنگینتری از جمله ۱۰ تانک استریدسواگن ۱۲۲، بیش از ۵۰ خودروی زرهی، سختافزار دفاع هوایی، موشکهای ضدکشتی و (در نهایت) هشت کامیون هویتزر ۱۵۵ میلیمتری آرچر منجر شده است. این خودروهای قدرتمند سوئدی در تیپ ۲۱ مکانیزه اوکراین که به تازگی تاسیس شده و در سوئد نیز آموزش دیده است، به کار گرفته شدهاند.