زردک: تفاوت با هویج، فواید، روش پخت و مصرف

زردک ریشه‌ای مغذی با تفاوت از هویج

زردک ظاهری شبیه به هویج دارد، اما بزرگ‌تر و رنگ‌پریده‌تر است، طعم عالی و فواید متعددی نیز برخوردار است. این گیاه بومی منطقۀ اوراسیا بوده و مصرف آن از دوران روم باستان متداول است. فصل برداشت از پاییز تا بهار ادامه دارد و در بهار طعم شیرین‌تری می‌یابد، زیرا نشاسته در طول زمستان به قند تبدیل می‌شود. در این مقاله به روش‌های مصرف و فواید آب زردک می‌پردازیم.

تفاوت زردک، هویج و شلغم

هزاران سال است که مردم زردک و هویج را با هم اشتباه می‌گیرند. رومی‌های باستان نخستین کسانی بودند که تخم زردک کاشتند، اما این گیاه از ابتدا در زمرۀ هویج‌ها قرار گرفت، بنابراین منشأ دقیق نامشخص مانده است. زردک و هویج خانواده مشابهی دارند، اما تفاوت اصلی در طعم است: زردک طعم شیرین‌تری دارد، شبیه به گیاه شیرین‌بیان و اندک تند، در حالی که شیرینی هویج به کدوی زمستانی نزدیک‌تر است. شلغم نیز از سبزیجات ریشه‌ای است که اغلب با زردک مقایسه می‌شود، اما به Familienまったく متفاوتی تعلق دارد (براسیکاسه). طعم شلغم نسبت به زردک کمی تلخ‌تر و تندتر است.

ارزش غذایی

ارزش غذایی ۱۵۶ گرم زردک آب‌پز به شرح زیر است:

  • کالری: ۱۱۱
  • چربی: ۰٫۴ گرم
  • سدیم: ۱۶ میلی‌گرم
  • کربوهیدرات: ۲۶٫۶ گرم
  • فیبر: ۵٫۶ گرم
  • قند: ۷٫۵ گرم
  • پروتئین: ۲ گرم

کربوهیدرات

یک فنجان زردک آب‌پز حدود ۲۷ گرم کربوهیدرات دارد که ۵٫۶ گرم آن فیبر و ۷٫۵ گرم قندهای طبیعی است. شاخص گلیسمی زردک پخته ۵۲ و بار قند خونی آن ۵٫۲ است.

چربی

زردک مقدار بسیار کمی چربی دارد؛ هر واحد کمتر از نیم گرم چربی دارد. اکثر اسیدهای چرب آن چند غیراشباع و تک غیراشباع هستند.

پروتئین

هر ۱ واحد زردک پخته ۲ گرم پروتئین 마련 می‌کند.

ویتامین‌ها و مواد معدنی

این گیاه از ویتامین‌ها و مواد معدنی متنوعی غنی است، از جمله منیزیم، کلسیم، آهن، پتاسیم، ویتامین C، فولات، کولین و ویتامین E.

کالری

یک فنجان زردک آب‌پز ۱۱۱ کالری دارد که اکثر آن از کربوهیدرات‌های این سبزی ریشه‌ای ناشی می‌شود.

فواید زردک

۱. کاهش احتمال ابتلا به سرطان سینه

تحقیقات نشان می‌دهد مصرف فیبر کافی در دوران نوجوانی و جوانی تا حد زیادی ریسک سرطان سینه در سال‌های بعد را کاهش می‌دهد. زردک راه عالی برای افزایش دریافت فیبر است، مخصوصاً برای کسانی که رژیم غذایی‌شان فیبر کافی ندارد. این گیاه همچنین حاوی ویتامین‌های آنتی‌اکسیدانی مانند ویتامین C و E است که به نابودی رادیکال‌های آزاد و کاهش آسیب به DNA کمک می‌کنند، یکی از عواملی که در شکل‌گیری سرطان نقش دارد.

۲. تقویت استخوان‌ها

زردک مقادیر قابل توجهی منیزیم و کلسیم دارد که هر دو برای سلامت استخوان حیاتی‌اند. یک فنجان زردک آب‌پز بیش از ۴۵ میلی‌گرم منیزیم تأمین می‌کند. نیاز روزانه بزرگ‌سالان ۳۲۰ تا ۴۲۰ میلی‌گرم است، بنابراین این سبزی بیش از ۱۰درصد نیاز را برآورده می‌کند.

۳. حمایت از سلامت قلب

از ویژگی‌های زردک برای مردان و زنان حفاظت از قلب است. این گیاه حاوی مواد مغذی متعدد مفید برای قلب است و فیبر موجود در آن کلسترول خون را کنترل می‌کند. علاوه بر این، پتاسیم فراوان در زردک در کاهش فشار خون موثر است. آنتی‌اکسیدان‌های قوی مانند ویتامین C و فولات نیز احتمال سکته را به شدت کاهش می‌دهند.

۴. پیشگیری از بیماری دیورتیکولوز

دریافت فیبر کافی برای سلامت روده ضروری است. هر واحد زردک ۶ گرم فیبر دارد، بنابراین مصرف آن بخش زیادی از نیاز روزانه (۲۰ تا ۳۰ گرم) را تأمین می‌کند. تأمین فیبر غیرمحلول از چنین غذاها می‌تواند ریسک ابتلا به دیورتیکولوز را تا ۴۰درصد کاهش دهد.

۵. بهبود زخم‌ها

بدن بدون ویتامین C نمی‌تواند کلاژن بسازند که در ساختار پوست نقش کلیدی دارد. خواص آنتی‌اکسیدانی ویتامین C در بهبود زخم اثرگذار است و به عنوان پیش‌ساز کلاژن عمل می‌کند. بدن قادر به تولید ویتامین C نیست، اما زردک منبع خوبی برای آن است. نیاز روزانه حدود ۷۵ تا ۹۰ میلی‌گرم است و هر واحد زردک ۲۰ میلی‌گرم را تأمین می‌کند.

۶. کمک به کاهش وزن

زردک با کالری کم و فیبر بالا، گزینه مناسبی برای رژیم‌های کاهش وزن سالم است. فیبر به آرامی در مجرای گوارش حرکت می‌کند، سیری طولانی‌مدت ایجاد کرده و اشتها را کاهش می‌دهد. یک تحقیق اخیر نشان می‌دهد افزایش روزانه ۱۴ گرم فیبر می‌تواند جذب کالری را ۱۰درصد کاهش دهد و در ۴ ماه تا ۱٫۹ کیلوگرم وزن کم کند. همچنین زردک ۷۹٫۵درصد آب دارد و تحقیقات نشان می‌دهند مصرف غذاهای پرآب با کاهش جذب کالری و کاهش وزن مرتبط است.

زردک

حساسیت به زردک

مصرف این گیاه ممکن است باعث سندرم حساسیت اورال شود. پختن به جای خوردن خام، احتمال بروز این مشکل را کاهش می‌دهد. افراد حساس ممکن است کهیر بزنند، درماتیت آلرژیک تماسی (جوش) بروز دهند، یا خارش، سوزش پوست، تورم دهان، لب‌ها و زبان را تجربه کنند.

عوارض زردک

پتاسیم زیاد در زردک برای اکثر افراد مفید است، اما برای بیماران کلیوی توصیه نمی‌شود، زیرا می‌تواند باعث تجمع پتاسیم در خون شود. اگر کلیه‌های ضعیف دارید، قبل از اضافه کردن به رژیم با متخصص تغذیه مشورت کنید. همچنین اگر به فیبر زیاد عادت ندارید، افزایش ناگهانی ممکن است سیستم گوارش را تحت فشار بگذارد. به‌احتیاط مصرف فیبر را به تدریج افزایش دهید تا بدن سازگار شود.

انواع زردک

چندین نوع زردک وجود دارد که از نظر مقاومت در برابر بیماری‌ها و شرایط رشد (خاک، شکل، اندازه) با هم متفاوت‌اند.

بهترین فصل برداشت زردک

بهترین زمان برداشت بهار است، اگرچه در پاییز هم در بازار موجود است. زردک در ماه‌های سرد زمستان طعم شیرینی به خود می‌گیرد. انواع کوچک‌تر آنتی‌اکسیدان‌های بیشتری دارند، بنابراین در خرید به اندازه دقت کنید تا حداکثر ارزش غذایی را به دست آورید.

نحوه نگهداری

بهترین روش نگهداری در یخچال، داخل کیسه پلاستیکی یا ظرف بستنی است تا از خشک شدن جلوگیری شود. می‌توانید زردک را ۲ تا ۶ ماه در یخچال نگه دارید. قبل از مصرف، به دقت زیر آب بشویید، سر و ته را برش دهید و پوست را جدا کنید.

نحوه مصرف و پختن

معمولاً زردک را خام مصرف می‌کنند. هنگام پختن، طعم خاکی‌تر و کمتر شیرین می‌شود. برای مصرف خام، زردک را خرد یا برش دهید و در سالاد با سبزیجات برگ‌دار یا سایر ریشه‌ها (تربچه، هویج) 섞 کنید. برای متعادل کردن طعم، کمی آب لیمو، نمک دریا و روغن زیتون اضافه کنید. زردک مانند سیب در تماس با هوا اکسید می‌شود؛ اگر می‌خواهید قبل از پختن آماده کنید، در آب با کمی آب لیمو قرار دهید. زردک را می‌توان به دو روش برشته یا آب‌پز کرد و جایگزین پوره سیب‌زمینی کرد.

۱. آب‌پزکردن

  • سر و ته زردک را جدا کنید، پوست بگیرید و به تکه‌های کوچک برش دهید.
  • در قابلمه متوسط آب بریزید و زردک را حدود ۱۰ دقیقه بجوشانید تا چنگال به راحتی فرو برود.
  • زردک‌ها را خارج کنید، با چنگال له کنید تا شبیه پوره سیب‌زمینی شود، سپس با کره یا هر مواد دلخواه مخلوط و میل کنید.

۲. برشته‌کردن

برشته کردن در دمای بالا طعم زردک را شیرین‌تر می‌کند (مانند هویج). کاراملی‌شدن قندهای طبیعی بافت را ترد می‌کند. می‌توانید با فلفل پاپریکا، شکر قهوه‌ای و پودر چیلی تزئین کنید.

  • فر را روی ۲۱۸ درجه سانتی‌گراد گرم کنید.
  • پوست زردک‌ها را بگیرید، سر و ته برش دهید، به تکه‌های کوچک تقسیم کنید.
  • روغن زیتون یا کانولا، نمک، فلفل و ادویه‌های دلخواه اضافه کنید و روی سینی فر بگذارید.
  • ۲۰ تا ۵۰ دقیقه در فر بگذارید.
  • می‌توانید سایر سبزیجات ریشه‌ای را هم‌زمان برشته کنید، تنها دقت کنید اندازه‌ها یکسان باشد تا یکنواخت پذیرند.

نکات مهم در خرید زردک

زردک‌هایی را انتخاب کنید که ظاهر صاف و کوچک (۱۳ تا ۲۶ سانتی‌متر) داشته باشند. نمونه‌های بزرگ‌تر خوشمزه نیستند و جویدن آن‌ها سخت است. به تازگی دقت کنید و از زردک‌های چروکیده، لکه‌دار قهوه‌ای یا شکاف‌خورده پرهیز کنید.

آیا خوردن زردک در بارداری خطر دارد؟

زردک غذای بسیار سالم برای زنان باردار است؛ پتاسیم زیاد آن به کنترل فشار خون کمک می‌کند. در بارداری تعادل فشار خون حیاتی است، زیرا افزایش بیش از حد می‌تواند مادر را به خطر پری‌اکلامپسیا بیندازد.

جمع‌بندی

زردک متعلق به سبزیجات ریشه‌ای است که اغلب به اشتباه به عنوان هویج شناخته می‌شود. این گیاه حاوی مواد مغذی و آنتی‌اکسیدان‌های فراوانی است که سیستم ایمنی را تقویت و ریسک سرطان را کاهش می‌دهد. طعم شیرین و نحوه مصرف آسان باعث شده در غذاهای متنوع به کار رود و گزینه‌ای عالی برای رژیم‌های سالم و متعادل باشد.

نظر شما

شما چگونه از زردک در رژیم غذایی خود استفاده می‌کنید؟ نظرات خود را با ما و دیگر کاربران به اشتراک بگذارید. اگر این مطلب مفید بود، می‌توانید آن را برای دوستان‌تان نیز ارسال کنید.