علائم مسمومیت با مازوت چیست؟

در سال‌های اخیر، سوختن مازوت در نیروگاه‌ها و واحدهای صنعتی و آلودگی ناشی از آن بخشی جدایی‌ناپذیر از اخبار روز بوده است، اما آیا می‌دانید مازوت چیست و احتراق آن چه مخاطراتی برای سلامت انسان و محیط‌زیست به همراه دارد؟ در ادامه با ماهیت مازوت، خطرات آن، علائم و عوارض مسمومیت و اقدام‌های اولیه در 마주 کردن با این سم مواجه می‌شویم.

مازوت چیست؟

نفت کوره یا مازوت یکی از هیدروکربن‌های حاصل از پالایش نفت خام است که پس از استخراج نفتا، بنزین و نفت سفید به دست می‌آید. در مراحل پالایش، هیدروکربن‌های سبک‌تر جدا شده و در نهایت ماده‌ای چسبنده، قیرمانند و با غلیظی مشابه کره بادام‌زمینی باقی می‌ماند که مازوت نامیده می‌شود. این ماده متراکم حاوی سموم فراوانی است که می‌تواند باعث بروز مشکلات سلامتی متنوع شود. مازوت به رنگ سیاه است و به همین دلیل به آن «نفت سیاه» نیز می‌گویند.

🔗 بیشتر بخوانید: شیر خشک کودک؛ هرآنچه باید بدانید

مازوت عمدتاً در ایران، روسیه، قزاقستان، آذربایجان و ترکمنستان تولید می‌شود. در صنعت حمل‌ونقل، مازوت به عنوان «نفت کثیف» شناخته می‌شود و به دلیل ویسکوزیته بالا، پمپاژ آن نیازمند تجهیزات اختصاصی است.

کاربردهای مازوت چیست؟

مازوت ارزان‌ترین سوخت موجود برای اجاق‌ها، حمام‌ها، تنورهای نانوایی، موتورهای دیزلی و برخی نیروگاه‌ها است. در صنعت کشتی‌رانی نیز از مازوت در موتور کشتی‌ها استفاده می‌شود. این سوخت در موتورهای بزرگ کشتی‌های باری، فله‌برها، کشتی‌های کروز و نفت‌کش‌های بزرگ به کار می‌رود. در کشتی‌ها، مازوت سنگین باید با سوخت‌های سبک‌تری مانند گازوئیل ترکیب شود تا شناوری کشتی تضمین گردد.

🔗 بیشتر بخوانید: بهترین روش افت وزن کدام است؟ لیپوماتیک یا ابدومینوپلاستی؟_آفتاب وطن

مازوت سوختی تیره و سنگین است که بیشتر در تولید برق برای کارخانه‌ها به کار می‌رود. در ایالات متحده و اروپا از مازوت برای تولید دیزل نیز استفاده می‌شود. در روسیه و کشورهای شرقی، مازوت برای گرم کردن منازل به کار می‌رود. به دلیل قیمت پایین، در دسترس بودن و سهولت پالایش، این سوخت برای مصرف‌کنندگان جذابیت زیادی دارد.

خطرات و عوارض مازوت

مازوت برای انسان و حیوانات خطرناک است و از ابعاد مختلفی باعث آلودگی شدید محیط‌زیست می‌شود. غلظت گوگرد در مازوت بالا است (۳۵ هزار قسمت در میلیون). صنعت کشتی‌رانی مسئول ۸ درصد از انتشار دی‌اکسید گوگرد (SO۲) در جهان است که با ترکیب با آب، اسیدیته را افزایش می‌دهد. به همین دلیل این صنعت سهم عمده‌ای در باران‌های اسیدی و بیماری‌های تنفسی دارد.

🔗 بیشتر بخوانید: هراس چیست؛ همه‌چیز درمورد روانشناسی ترس_آفتاب وطن

محصول جانبی دیگر احتراق مازوت، اکسید نیتروژن است که در آلودگی هوا و بیماری‌های تنفسی نقش دارد. در روزهای نخستین شیوع ویروس کرونا، مشاهده شد که بین میزان بالای اکسید نیتروژن و گسترش ویروس رابطه وجود دارد. دلیل آن، تضعیف سیستم ایمنی تنفسی افرادی بود که در نزدیکی این آلاینده‌ها زندگی می‌کردند. ذرات معلق و سنگین اکسید نیتروژن می‌توانند باعث بیماری‌های ریوی جدی، به‌ویژه در کودکان شوند.

مواد شیمیایی به نام هیدروکربن‌های آروماتیک چندحلقه‌ای (PAH) که از عوامل سرطان‌زای شناخته‌شده‌اند، به شدت با مازوت مرتبط هستند. نگران‌کننده‌تر اینکه وقتی مازوت در معرض اشعه فرابنفش (UV) قرار می‌گیرد، سمی‌تر شده و می‌تواند توسط ارگانیسم‌ها جذب شده و نفوق آن‌ها را افزایش دهد. در تابش شدید UV، این مواد در عرض چند دقیقه می‌توانند صدف‌ها و مرجان‌ها را حل کنند. یکی از مضرترین مواد در این دسته، ترکیبات بنزنی است که تأثیر منفی شدیدی بر سلامت انسان دارد.

آلودگی دریاها

مازوت ماده‌ای با ویسکوزیته و چسبندگی بالا است که پمپاژ یا جمع‌آوری آن در صورت نشت در آب‌ها بسیار سخت‌تر از نفت خام است. تمیز کردن مازوت نشت‌کرده در اقیانوس‌ها بسیار دشوار است، زیرا به‌راحتی در آب پراکنده یا تجزیه نمی‌شود و معمولاً به سطوحی مانند یخ‌های شناور می‌چسبد یا در لایه‌های پایین آب به صورت ذرات ریز معلق در می‌آید (به جای اینکه روی سطح آب بماند یا تبخیر شود).

مسمومیت مازوت

مازوت ماده‌ای سمی و قابل احتراق است. مسمومیت با مازوت زمانی رخ می‌دهد که فرد آن را ببلعد، تماس پوستی داشته باشد یا بخارات آن را استنشاق کند. ورود این ماده به چشم نیز باعث بروز علائم چشمی می‌شود.

علائم مسمومیت با مازوت

این علائم که گاهی ملایم و گاهی شدید هستند، در افراد مختلف متفاوت است. گاهی چندین سیستم بدن مانند گوارشی، تنفسی، عروقی، عصبی، پوست و گوش، حلق و بینی تحت تأثیر این مسمومیت قرار می‌گیرند.

۱. علائم مربوط به چشم، گوش، بینی و گلو

• کاهش بینایی یا از دست دادن آن;
• درد در گلو;
• درد یا سوزش در بینی، چشم، گوش، لب‌ها یا زبان;
• التهاب گلو که می‌تواند باعث مشکل در بلع و تنفس شود.

۲. علائم مربوط به معده و روده

۳. قلب و خون

۴. ریه‌ها

• مشکلات تنفسی در صورت استنشاق بخارات این ماده شیمیایی.

۵. سیستم عصبی

• افسردگی;
• مشکل در تمرکز;
• سرگیجه;
• خواب‌آلودگی;
• حس مست‌بودن (سرخوشی);
• سردرد و بی‌حالی;
• سبکی سر یا منگی;
• کاهش سطح هوشیاری;
• تشنج;
• تلوتلوخوردن یا ناتوانی در راه رفتن صحیح و عدم هماهنگی حرکات;
• ضعف عمومی.

۶. پوست

پشتیبانی‌های اولیه

• بلافاصله با اورژانس (شماره ۱۱۵) یا مرکز مشاوره داروها و سموم (شماره ۱۹۰) تماس بگیرید.
• اگر فرد بخارات یا دود ناشی از سوختن مازوت را استنشاق کرده است، فوراً او را به محیطی با هوای تازه ببرید.
• مجرای تنفسی، تنفس فرد و وجود نبض را بررسی کنید.
• اگر مازوت روی پوست یا چشم‌ها ریخته است، حداقل ۱۵ دقیقه محل مورد نظر را با مقدار زیادی آب بشویید.
• فرد مسموم را وادار به استفراغ نکنید، مگر اینکه مرکز مشاوره داروها و سموم یا ارائه‌دهنده مراقبت‌های بهداشتی از شما خواسته باشد.
• اگر فرد مازوت را خورده است، بلافاصله به او آب یا شیر بدهید، مگر اینکه مراقبت‌کننده بهداشتی مخالف این کار باشد.
• اگر فرد علائمی دارد که بلعیدن را برای او سخت کرده است، از راه دهان هیچ چیزی به او ندهید. این علائم شامل استفراغ، تشنج و کاهش سطح هوشیاری است.
• سعی کنید بطری یا ظرف حاوی ماده مصرف‌شده را به اورژانس ببرید.

پیش از تماس با اورژانس، اطلاعات زیر را آماده کنید:

• سن، وزن و حالت عمومی سلامت فرد;
• نام محصول (در صورت شناختن);
• زمان بلعیدن یا تماس با ماده;
• مقدار ماده خورده‌شده.

با تماس با مرکز مشاوره داروها و سموم می‌توانید با کارشناسان گفتگو کنید. آن‌ها شما را راهنمایی می‌کنند و دستورالعمل‌های لازم را ارائه می‌دهند. اگر هرگونه سوالی در مورد مسمومیت یا پیشگیری از آن دارید، می‌توانید در ۲۴ ساعت شبانه‌روز و هفت روز هفته با این مرکز تماس بگیرید (لزوماً نیازی به وجود مورد اورژانسی نیست).

چه اقداماتی در اورژانس انجام می‌شود؟

در بخش اورژانس، علائم حیاتی فرد شامل دما، نبض، نرخ تنفس و فشار خون سنجش و کنترل می‌شوند. این مسمومیت با بررسی علائم و آزمایش‌هایی مانند بازدیدهای رادیولوژیکی و تست‌های آزمایشگاهی تشخیص داده می‌شود. آزمایش‌های ممکن عبارتند از:

• برونکوسکوپی: برای بررسی سوختگی احتمالی در مجاری تنفسی و ریه‌ها، دوربین از حلق پایین فرستاده می‌شود.
• تصویربرداری اشعه ایکس از قفسه سینه;
• الکتروکاردیوگرام (ECG) برای ثبت فعالیت الکتریکی قلب;
• اندوسکوپی: پایین فرستادن دوربین از راه حلق برای بررسی سوختگی احتمالی در مری و معده.

درمان مسمومیت مازوت می‌تواند شامل موارد زیر باشد:

• تزریق مایعات از طریق ورید;
• تجویز دارو برای کنترل علائم;
• شستشوی پوست هر چند ساعت یک بار تا چند روز;
• ورود لوله‌ای از دهان به معده برای شستشوی معده;
• پشتیبانی‌های تنفسی شامل اینتوباسیون و اتصال به دستگاه وتیلاتور.

عوارض مسمومیت با مازوت

شدت آسیب به میزان مصرف یا تماس با مازوت و سرعت درمان بستگی دارد. هرچه مراقبت‌های پزشکی زودتر آغاز شود، شانس بهبود بیشتر خواهد بود. در برخی موارد، صدمه به دهان، گلو یا دستگاه گوارش شدید است که می‌تواند منجر به درد شدید، خون‌ریزی و عفونت شود. سوختگی در مجاری تنفسی یا گوارش می‌تواند باعث بافت‌مری یا نکروز بافت شود که در نتیجه می‌تواند عفونت، شوک و مرگ (حتی چند ماه بعد از بلعیدن ماده) را به دنبال داشته باشد.

ممکن است در این بافت‌ها زخم‌هایی شکل بگیرند و مشکلات طولانی‌مدت در تنفس، بلعیدن و گوارش ایجاد کنند. اگر ماده به ریه‌ها برسد (آسپیراسیون ریوی)، احتمال آسیب جدی و احتمالاً دائمی به ریه وجود دارد. اگر مازوت با چشم‌ها تماس مستقیم داشته باشد و بر قرنیه تأثیر بگذارد، می‌تواند باعث نابینی شود.

شما بگویید

به نظر می‌رسد مازوت نسبت به سایر سوخت‌های فسیلی زیان‌ها و خطرات بیشتری دارد. با وجود آلودگی شدید هوا و محیط‌زیست، هر ساله سوختن مازوت در نیروگاه‌ها و صنایع را دیده می‌شویم. از دید شما، بهترین راه برای مصون ماندن از صدمه‌ها و خطرات مازوت چیست؟