قانقاریا چیست؛ از تشخیص تا درمان
قانقاریا یک حالت اورژانسی است که ناشی از مرگ بافت به‌علت قطع جریان خون به بخشی از بدن رخ می‌دهد. اگرچه می‌تواند در هر نقطه‌ای اتفاق بیفتد، اما بیشتر انگشتان دست و پا و اندام‌های حرکتی را هدف قرار می‌دهد. از آنجا که قانقاریا یک اورژانس پزشکی محسوب می‌شود، درمان سریع آن اهمیت حیاتی دارد. برای آشنایی بیشتر با انواع قانقاریا، روش‌های تشخیص و درمان تا پایان این مقاله با ما باشید.
قانقاریا چیست؟
قانقاریا زمانی روی می‌دهد که بخشی از بدن از بین برود. این وضع معمولاً در اثر کمبود خون‌رسانی یا عفونت باکتریایی جدی شکل می‌گیرد و فوریت پزشکی دارد. قانقاریا می‌تواند در هر ناحیه‌ای از بدن، از جمله اعضای داخلی و خارجی، رخ دهد، اما بیشتر از اعضای دورتر از قلب، مانند انگشتان دست و پا، آغاز می‌شود. در صورت عدم اقدام برای درمان و ورود باکتری‌ها به گردش خون، قانقاریا می‌تواند به شوک_septik_ منجر شود که جان‌بخطر است و یک اورژانس پزشکی محسوب می‌شود.
🔗 بیشتر بخوانید: باترمیلک چیست؛ کاربردها و طرز تهیه آن در خانه
اگر قانقاریا به‌موقع درمان نشود، ممکن است منجر به قطع عضو یا مرگ شود. در صورت مشاهده علائم قانقاریا، بلافاصله با ۱۱۵ تماس بگیرید یا به نزدیک‌ترین اورژانس مراجعه کنید. این علائم شامل موارد زیر هستند:
- تغییر رنگ بخشی از بدن;
- از دست دادن حس (معمولاً پس از درد شدید);
- ترشحات بوی بد;
- تب بالا و لرز;
- سرگیجه;
- تنفس و ضربان قلب سریع.
li>زخم یا بثور با خون‌ریزی;
انواع قانقاریا
۱. قانقاریای خشک
تمام اعضا همانند کبد، قلب و ریه برای فعالیت و بقا نیازمند اکسیژن هستند. خون اکسیژن را به اندام‌های مختلف بدن می‌رساند. قانقاریای خشک زمانی رخ می‌دهد که بخشی از بدن اکسیژن مورد نیاز را دریافت نکند. آن ناحیه در نهایت دچار فساد شده و می‌میرد. در قانقاریای خشک پوست باز نمی‌شود و نشانه‌ای از عفونت وجود ندارد.
🔗 بیشتر بخوانید: بیشتر از ۱۰ علامت بیش فعالی در بزرگسالان: با اهمیت ترین علائم با درمان_آفتاب وطن
۲. قانقاریای مرطوب
قانقاریای خیس یا مرطوب زمانی تشکیل می‌شود که بدن با برخی انواع باکتری دچار عفونت شود و با واکنش تجزیه بافت توسط باکتری روبرو گردد. این فرآیند باعث مرگ بافت می‌شود. قانقاریای مرطوب از قانقاریای خشک اورژانسی‌تر است و امکان گسترش باکتری به سایر نقاط بدن را فراهم می‌آورد.
۳. قانقاریای گازی
قانقاریای گازی توسط باکتری کلسترودیا (clostridia) ایجاد می‌شود. این باکتری نوعی عفونت تشکیل می‌دهد که باعث تولید حباب‌های گاز و سم در ناحیه مبتلا می‌شود. گاز تولید شده منجر به مرگ بافت می‌گردد. این نوع قانقاریا بسیار کشنده است و سالانه بسیاری از افراد به‌دلیل آن در می‌روند. با درمان مناسب، نرخ مرگ‌ومیر می‌تواند به کمتر از ۵ تا ۱۰ درصد کاهش یابد.
🔗 بیشتر بخوانید: گلیکوژن چیست؛ نقش آن در سلامت بدن و تناسب اندام
۴. قانقاریای فورنیه
این عارضه ناشی از عفونت در ناحیه آلت تناسلی و مناطق اطراف آن است و بیشتر مردان را مبتلا میکند، هرچند زنان نیز می‌توانند دچار شوند. این نوع در بزرگسالان رایج‌تر از کودکان است.
۵. قانقاریای داخلی
جریان خون به اعضای داخلی مسدود شده و اعضایی مانند روده، کیسه صفرا و آپاندیس را دچار میکند.
افراد در معرض ابتلا به قانقاریا
اگر سابقه ابتلا به برخی بیماری‌های خاص را دارید، احتمال ابتلا به قانقاریا برای شما بیشتر است. از این بیماری‌ها می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
عوامل دیگری نیز می‌توانند ریسک قانقاریا را بالا ببرند، از جمله:
- ضعف سیستم ایمنی به‌علت بیماری یا درمان سرطان;
- سرمازدگی، صدمه سر، گزش حیوانات یا سوختگی‌های جدی;
- آسیبی که به بافت‌های بدن وارد شود;
- سن بالای ۶۰ سال;
- شیمی‌درمانی;
- بیماری ایدز;
- عوارض جراحی;
- زخم‌های عمیق و شدید (به‌خصوص آن‌هایی که عضلات را درگیر کنند);
- تزریق پرومتازین هیدروکلرید که باعث آسیب بافتی می‌شود;
- سیگار کشیدن، مصرف الکل و مواد مخدر تزریقی که جریان خون را مختل کرده و خطر قانقاریا را افزایش می‌دهند.
شیوع بیماری قانقاریا
نرخ شیوع قانقاریا بسته به نوع آن متغیر است. ایسکمی بحرانی اندام که منجر به قانقاریای خشک می‌شود، در هر ۱۰۰ نفر بالای ۵۰ سال ۱ نفر را دچار میکند. این رقم در افراد بالای ۷۰ سال به ۱ مورد در هر ۵۰ نفر می‌رسد. قانقاریای گازی شیوع بیشتری دارد.
علائم قانقاریا
۱. علائم قانقاریای خارجی
بازگاه اولین نشانه قانقاریای خشک، تشکیل خطوط قرمز در اطراف بافت مبتلا است که به مرور زمان سیاه می‌شوند.
قانقاریا علائم دیگری نیز دارد، از جمله:
- زخم قرمز، دردناک یا متورم;
- زخم حاوی چرک یا بوی بد;
- احساس سرما در ناحیه خاصی از بدن;
- از دست دادن حس لامسه در ناحیه‌ای مشخص;
- احساس گرما یا تعریق;
- بازگشت درد در همان ناحیه;
- درد شدید;
- حالت تهوع;
- رنگ غیرطبیعی در بخشی از پوست (سبز مایل به سیاه، قرمز، آبی، برنزی).
۲. علائم قانقاریای داخلی
قانقاریای داخلی بافت‌ها و اندام‌های درون بدن را هدف قرار می‌دهد. در این حالت، فرد علائم ظاهری روی پوست یا اندام‌های حرکتی ندارد، اما دچار علائم دیگری می‌شود، از جمله:
تشخیص قانقاریا
پزشک با توجه به سابقه پزشکی و علائم شما قانقاریا را تشخیص می‌دهد. برای تعیین دقیق‌تر حالت، ممکن است از چندین روش تشخیصی بهره بگیرد.
- بازدید آزمایشگاهی بافت و نمونه‌های مایع: نمونه‌برداری از مایعات ناحیه مبتلا انجام می‌شود تا با میکروسکوپ باکتری عامل بیماری شناسایی گردد.
- آزمایش خون: وجود تعداد بالا از گلبول‌های سفید نشانه قانقاریای عفونی است. همچنین با کشت نمونه خون می‌توان نوع باکتری را تشخیص داد.
- تصویربرداری: روش‌هایی مانند پرتوی ایکس، MRI و CT اسکن تشخیص گسترش قانقاریا در بافت‌های داخلی را آسان‌تر می‌کنند. اگر قانقاریا ناشی از مشکل جریان خون باشد، پزشک ممکن است آزمایش آرتروگرام انجام دهد. در این آزمایش با کمک پرتوی ایکس و یک رنگ خاص، جریان خون در شریان‌ها و میزان انسداد بررسی می‌شود.
درمان قانقاریا چیست
۱. دبریدمان بافت
در موارد شدید قانقاریا، احتمالا نیاز است که بافت یا قسمت مرده بدن برداشته شود که به این عمل دبریدمان می‌گویند. این کار با ابزارهای جراحی یا مواد شیمیایی انجام می‌شود. هدف از این جراحی، برداشتن ناحیه مبتلا برای جلوگیری از گسترش عفونت و رهایی بدن از بافت مرده است.
یک روش جایگزین دبریدمان، دبریدمان حشره‌ای است که در آن از لاروهای حشره برای خوردن باکتری‌ها و بافت مرده استفاده می‌شود. در موارد نادری پزشکان از این روش بهره می‌برند. پیوند پوست نیز می‌تواند در ترمیم صدمات بافتی موثر باشد. در این روش بخشی از بافت سالم فرد برداشته شده و روی ناحیه آسیب‌دیده قرار می‌گیرد.
۲. مصرف آنتی‌بیوتیک
پزشک می‌تواند برای از بین بردن باکتری‌ها آنتی‌بیوتیک تجویز کند. این داروها معمولاً به صورت درون‌ریزی (IV) به بیمار داده می‌شوند.
۳. جراحی عروق
جراحی عروق مانند بای‌پس یا آنژیوپلاستی برای افرادی که علت قانقاریای آن‌ها نارسایی جریان خون است، تدوین می‌شود تا جریان خون بهبود یابد.
۴. اتاق اکسیژن هیپرباریک
بیماران مبتلا به قانقاریای گازی در محیطی غنی از اکسیژن قرار می‌گیرند تا رشد باکتری متوقف شود. این کار به پوست اجازه بهبود می‌دهد و ورود اکسیژن به بافت آسیب‌دیده روند بهبودی را تسریع میکند.
۵. قطع عضو
در موارد بسیار شدید، قطع اندام‌ها یا انگشتان دست و پا انجام می‌شود تا جان بیمار نجات یابد. افرادی که بخشی از دست یا پایشان به‌علت قانقاریا قطع شده، می‌توانند از پروتز یا اندام مصنوعی استفاده کنند تا عملکرد عضو از دست رفته را جبران کنند.
نتیجه درمان‌نکردن قانقاریا
بازگاه قانقاریا بدون عوارض جدی درمان می‌شود، به‌خصوص اگر در مراحل اولیه تشخیص داده شود. با این حال در موارد شدید می‌تواند منجر به قطع عضو شود، مخصوصاً اگر به‌موقع درمان نشود.
قانقاریا برای برخی افراد کشنده است، همانند:
- افراد مبتلا به بیماری‌های خاص با درمان پیچیده;
- درگیر شدن بخش وسیعی از بدن;
- شروع نکردن درمان در وقت مناسب.
بر اساس پژوهشی در سال ۲۰۲۰، بیشترین آمار مرگ‌ومیر ناشی از قانقاریای فورنیه یا قانقاریای تناسلی در افراد با بیماری‌های خاص ثبت شده است، از جمله:
همچنین عدم درمان قانقاریا می‌تواند به شوک سپسیس منجر شود. عوارض جانبی این شوک شامل موارد زیر است:
- تغییر حالت روانی;
- افت خطرناک فشار خون;
- نارسایی عضو.
سپسیس می‌تواند کشنده باشد.
نتیجه ابتلا به قانقاریا
آینده فرد مبتلا به قانقاریا به عوامل مختلفی وابسته است، از جمله:
- حده گسترش قانقاریا;
- زمان آغاز درمان;
- منطقه مبتلا;
- سلامت کلی بیمار.
پیشگیری از قانقاریا
برای به حداقل رساندن آسیب و حفظ بافت، قانقاریا باید هرچه سریع‌تر درمان شود. افراد مبتلا به دیابت یا بیماری‌های عروقی باید به طور منظم دست‌ها و پاهایشان را از نظر علائم قانقاریا بررسی کنند، از جمله:
- هرگونه تورم، ترشح و قرمزی نشانه عفونت;
- زخمی که به خوبی بهبود نیابد;
- تغییر رنگ پوست.
مصرف آنتی‌بیوتیک قبل و بعد از جراحی با دستور پزشک می‌تواند از گسترش عفونت‌های قانقاریا جلوگیری کند. رها کردن سیگار، رژیم غذایی سالم و ورزش منظم نیز جریان خون را بهبود می‌بخشند.
این نکات مهم نیز باید مد نظر قرار گیرند:
- پاهایتان را به طور منظم توسط پزشک چک کنید.
- با پای برهنه بیرون نروید.
- ناخن‌های پا را با سوهان کوتاه کنید و از ناخن‌گیر استفاده نکنید.
- جوراب بپوشید و از کفش مناسب استفاده کنید.
شما بگویید
شما چقدر با بیماری قانقاریا آشنایی دارید؟ آیا تا به حال به این عارضه مبتلا شده‌اید؟ در صورت تمایل، می‌توانید نظر و تجربه خود را در بخش ارسال دیدگاه برای ما بنویسید و این مطلب را از طریق شبکه‌های اجتماعی با دوستانتان به اشتراک بگذارید.