مقاومت میکروبی در ایران: مصرف آنتیبیوتیک ۹ برابر میانگین جهانی و آمارهای نگرانکننده بیمارستانی

به گزارش آفتاب وطن، ر میکروبی دیگر پیشبینیای برای آینده نیست، بلکه واقعهای است که اکنون نظام سلامت را به چالش میکشد.
قباد مرادی، رئیس مرکز مدیریت بیماریهای واگیر وزارت بهداشت، در وبینار هفته جهانی آگاهی از مقاومت میکروبی، تصویری وحشتناک از ابعاد این بحران ترسیم کرد. برآوردها حاکی است سالانه یک میلیون و دویست هزار نفر مستقیما در اثر این پدیده میمیرند و نزدیک به پنج میلیون فوت دیگر به آن منتسب است. اگر تدابیری اتخاذ نشود، تا ۲۰۵۰ شمار مرگها به ده میلیون نفر خواهد رسید.
خطر فرامرزی و ضرورت همکاری جهانی
این تهدید تنها به مرزهای جغرافیایی محدود نمیماند. میکروبهای مقاوم بهسادگی از قارهای به قارهی دیگر میپرند و امنیت غذایی، اقتصاد و پایداری اکوسیستم را همزمان هدف قرار میدهند. هیچ کشوری نمیتواند به تنهایی این جنگ را ببرد؛ مقابله با آن مستلزم همبستگی بینالمللی است که اکنون به سطح شورای امنیت سازمان ملل ارتقا یافته است.
فرهنگ مصرف بیرویه ریشهیابی یک معضل ملی
در جامعه ایرانی، مصرف آنتیبیوتیک بهی رایج تبدیل شده که ریشه در باورهای نادرست دارد. بسیاری برای هر تب یا سرفهای بلافاصله به سراغ چرکخشککن میروند، حال آنکه در اکثریت موارد این داروها نه تنها بیفایدهاند، بلکه سوخت مقاومت را میریزند. اصلاح این فرهنگ نیازمند آموزش گسترده و مشارکت فعال کارکنان سلامت است.
آمارهای نظام دیدهبانی ایران حکایت از وضعیتی نگرانکننده دارد مقاومت اشریشیا کلی در برابر سفالوسپورینهای نسل سوم به ۷۰ درصد رسیده که بسیار بالاتر از میانگین جهانی ۴۵ درصدی است. استافیلوکوک طلایی نیز با ۴۰ درصد مقاومت در برابر متیسیلین، از میانگین جهانی ۲۷ درصدی پیشی گرفته است. اما وحشتناکترین رقم مربوط به آسینتوباکتر در بیمارستانهاست که ۹۳ درصد مقاوم شده در برابر ایمیپنم، آخرین دفاع پزشکان را در بخشهای مراقبت ویژه منحل کرده است.
شکاف تمدیدی بین ایران و جهان
شاخص مصرف آنتیبیوتیک در ایران در سال ۲۰۲۳ حدود ۶۵ دوز روزانه به ازای هر هزار نفر جمعیت ثبت شده که ۳.۲۵ برابر میانگین جهانی است. در مقیاس وزنی، ایران سالانه ۱۸۰۰ تن آنتیبیوتیک مصرف میکند در حالی که آلمان با جمعیت مشابه، تنها ۲۰۰ تن مصرف دارد. این اختلاف نههفتهای دو عامل اصلی دارد باورهای نادرست عمومی و دسترسی بیقید و شرط به این داروها در داروخانهها.
مدیریت مصرف در بیمارستانها همچنان چالشبرانگیز است. برنامههای طبقهبندی داروها به گروههای دسترسی، تحت مراقبت و ذخیره باید با جدیت اجرا گردند. آنتیبیوتیکهای ذخیرهبسته برای شرایط بحرانی محفوظ بمانند و مصرف آنها تحت نظارت دقیق قرار گیرد. پیشگیری از عفونتهای بیمارستانی نیز اولویت اول است؛ شستشوی دست کادر درمانی الزامی پزشکی و اخلاقی است که باید در تمام سطوح الزامآور گردد.
دیدگاه جامع سلامت واحد
مقاومت میکروبی مرزهای انسانی، دام و محیط زیست را نمیشناسد. بررسیها نشان میدهد زنجیره غذایی و اکوسیستمهای آبی نیز مخزنهای مقاومتاند. کنترل این پدیده مستلزم مدیریت یکپارچه مصرف آنتیبیوتیک در تمام بخشهاست. واکسیناسیون، آب سالم، فاضلاببندی صحیح و زیرساختهای بهداشتی، ستونهای اصلی کاهش عفونت و در نتیجه کاهش فشار انتخابی بر میکروبهاست.
مسئولیت ما در برابر نسلهای آینده، حفظ مخزن ارزنده آنتیبیوتیکهاست. مدیریت نادرست و مصرف بیرویه میتواند ابزارهای حیاتی درمانی را از دست بدهد و پیامدهای جبرانناپذیری برای سلامت عمومی به همراه آورد. زمان برای اقدام جمعی و هماهنگ فرا رسیده است.