چرا احساس زشتی میکنیم؟ و راهکارهای مقابله با این حس

شکی در مورد ظاهر دیگران بسیار متداول است. تقریبا همه ما، حداقل یکبار در طول عمر، حس کردهایم که زشت هستیم! احتمالا برای شما هم رخ داده که بارها به خودتان در آینه خیره شوید، به کاستیهای ظاهری چشمتان دوخته شود یا آرزو کنید که کاش کمر باریکتر، بینی راکتر یا قده بلندتری داشتید. این تفکرات از کجا ریشه میگیرند؟ چگونه باید جلوی آنها را گرفت؟ با این حس زشتی چه باید کرد؟
احساس زشتبودن بهشدت رایج است
افراد و کارشناسان معتقدند زیبایی در نگاه بیننده است. پس چرا برای تعداد زیادی از ما پذیرش ظاهر و داشتن اعتماد به نفس، حس زیبایی یا مطلوبیت دشوار است؟ امروزه، تصویر بدنی یکی از بزرگترین چالشهای حوزه سلامت روان محسوب میشود. این مقوله بهویژه در کشورهای توسعهیافته انگلیسیزبان همچون ایالات متحده رواج دارد که معايير زیبایی اروپایی (پوست روشن، بینی باریک، قد بلند و بدن اسکلتی) را ایدهآل میدانند. تصویر منفی از بدن، نرخ ابتلا به اختلالهای خوراکی و برخی مشکلات روانی نظیر عملکرد روانی-اجتماعی، افسردگی و افسردگی پس از زایمان را بالا میبرد. با این حال، خودزشتانگاری تنها در جوامع غربی رواج ندارد. یک تحقیق مقطعی، مسائل مربوط به تصویر بدنی را در میان دختران هندی دانشگاه کویمباتور بررسی کرده است. نتایج نشان میدهد ۷۷.۶ درصد دانشجویان از تصویر بدنی خود راضی نیستند و این نارضایتی از فشارهای فرهنگی-اجتماعی ناشی میشود که بر لاغری اندام تأکید دارند. این دانشجویان برای کاهش وزن و تغییر ظاهر، به رفتارهای خطرناک روی میآورند، مانند حذف وعدههای غذایی یا کاهش دریافت کالری.
🔗 بیشتر بخوانید: آشنایی با پیکل بال؛ ورزشی برای همه سنین_آفتاب وطن
چرا احساس زشتی میکنیم؟
مگان هیلبرت، متخصص تغذیه میگوید بخش بزرگی از حس ارزشمندی ما در دوران نوجوانی شکل میگیرد. وقتی همسالان و اعضای خانواده نظر منفی درباره ظاهرمان ابراز میکنند، ما این مطالب را درونیسازی میکنیم. این درونیسازی در سالهای سه تا چهارگی رخ میدهد.
با این حال، تنها دوستان یا خانواده نیستند که درباره ظاهر ما قضاوت میکنند. تاتیانا ریورا کروز، کارشناس اجتماعی بالینی میگوید مشکلات مربوط به شکل بدن و حس عدم جذابیت، ناشی از تداخل پیچیده عوامل روانی، اجتماعی و فرهنگی هستند. این عوامل شامل موارد زیرند:
🔗 بیشتر بخوانید: چرا شکستن سکوت در باب مسائل جنسی برای جامعه مفید است؟
- تأثیر رسانهها: قرار دادن مداوم در معرض شبکههای اجتماعی که اشکال بدنی ایدهآل، غیرواقعی، فیلترشده یا ویرایششده را نمایش میدهند، طبیعتاً باعث قیاس نامنصفانه در حق خودمان میشود. این قیاس، حس بیارزشی و عدم جذابیت را به ما میدهد.
- مقایسه اجتماعی: مردم عادت دارند خود را با دیگران بسنجند. دیدن مکرر افرادی که دلنشینتر و خوشهیکلتر به نظر میرسند، تصویر منفی از خودمان را تقویت میکند.
- معايير فرهنگی: معايير زیبایی در جامعه ممکن است سختگیرانه و محدودکننده باشند. افرادی که در این معايير ایدهآلگرایانه جای ندارند، به سختی میتوانند خود را دلپذیر بدانند.
- عوامل روانی: برخی شرایط خاص نظیر افسردگی، اضطراب، اختلالهای خوراکی و اختلال بدشکلی بدن (بدریختانگاری یا خودزشتانگاری)، درک فرد از خود را خدشهدار میکند و افکار منفی درباره ظاهر را تثبیت میکند.
- کمالگرایی: میل به کمالگرایی و ترس از عدم برآوردن برخی معايير، به نارضایتی شدید از ظاهر میانجامد.
خودزشتانگاری چگونه بر سلامت روان تأثیر میگذارد؟
هیلبرت میگوید تصویر منفی از خود، حس شرم یا ناراحتی شدید به همراه دارد. این حس به مشکلات روانی همانند افسردگی و اضطراب، اختلال بدشکلی بدن (BDD) و اختلالهای خوراکی منجر میشود. برخی از اختلالهای خوراکی شامل بیاشتهایی، پرخوری عصبی، اختلال پرخوری و اختلال خوراکی اجتنابی میشوند. هیلبرت افزوده است:
«سایر نگرانیهای روانی نظیر بدریختانگاری و اختلال بدشکلی بدن نیز میتوانند از تصویر منفی ما از بدن ریشه بگیرند. وسواس ظاهری و عیوبی که به خودمان نسبت میدهیم، آسیب عمیقی به سلامت روان ما میزنند.»
🔗 بیشتر بخوانید: منابع پتاسیم در رژیم غذایی؛ از اسفناج تا برگه زردآلو
کروز نیز میگوید فکر منفی درباره خود، بهویژه تصویر بدنی، میتواند به انزوا اجتماعی بیانجامد. ترس از قضاوت و طرد، فرد را وادار به اجتناب از تعاملات اجتماعی میکند که حس تنهایی را تشدید میکند. تصویر منفی از بدن میتواند به رفتارهای وسواسی-اجباری مانند مراقبت بیش از حد از ظاهر، نگاه مکرر به آینه و تفکر در عملهای زیبایی تبدیل شود.
تکنیکهایی برای مقابله با احساس زشتی
دوست داشتن و پذیرش خود، تمرینی روزمره است. در ادامه راهکارهایی برای آغاز این مسیر دشوار بررسی میکنیم.
مثبتاندیش باشید
کروز میگوید شکلدهی به اعتماد به نفس و تغییر نوع نگاه به خود، آغاز مناسبی برای مقابله با خودزشتانگاری است. افکار منفی درباره تصویر بدنی را با جملات تأکیدی مثبت جایگزین کنید و باور به خود را به چالش بکشید. با دقت، سعی کنید ریشه این افکار منفی را در درون خود آشکار سازید و مسئله را از مبدأ درمان کنید. با دوستان حمایتی و خانواده وقت بگذرانید که شما را به خاطر هستیتان دوست دارند. ازفراد و محیطهایی که مدام نظرات منفی میدهند و معايير غیرواقعی بدن را ترویج میکنند، فاصله بگیرید.
استفاده آگاهانه از شبکههای اجتماعی
اینترنت، فضایی بیرحم و بیمهربانی است که تأثیر عمیقی بر ذهن انسان دارد. به عقیده هیلبرت، شبکههای اجتماعی طوری طراحی شدهاند که بر ظاهر و مصرف مداوم تصاویر فیلترشده تمرکز دارند. این رویکرد، تصور مردم از یک بدن نرمال را دگرگون میکند. شبکهها تلاش میکنند این ایده را ترویج کنند که ارزشمندی هر فرد در جذابیت ویژگیهای ظاهری اوست. اما به یاد داشته باشید که شبکههای اجتماعی، محیطهای واقعی نیستند. تصاویری که در آنها میبینیم، اغلب بیش از حد ویرایش شدهاند یا فیلتر دارند. به همین دلیل، نماینده ظاهر اکثریت مردم نیستند. کاهش مصرف شبکههای اجتماعی، تصویر بدنی و اعتماد به نفس شما را بهبود میدهد. علاوه بر این، افکار مثبت درباره وزن و ظاهر را تقویت میکند.
پیمودن بیوقته صفحات اینستاگرام، به عادت بسیاری از ما تبدیل شده است. طبیعی است که رها کردن این عادت آسان نباشد و ترک ناگهانی نیز موثر نیست. پس سعی کنید زمان حضور در شبکههای مجازی را محدود کنید یا صفحاتی را جستجو کنید که از تنوع ظاهر و تفاوتهای بدنی قدر میدانند. کروز اضافه میکند:
«وقتی متوجه شوید که این معايير تا چه حد فراگیرند، راحتتر میتوانید صحت آنها را رد کنید.»
انتخاب آگاهانه محتوای دیدهشده، بسیار سودمند است. در فضای مجازی، جستجو کنید و صفحاتی را پیدا کنید که طرفدار مثبتاندیشی درباره تصویر بدنی، حمایتکننده تعاریف متنوع از زیبایی و ترویجکننده عشق به خویشتن باشند. خود را در معرض صفحاتی ندهید که به شما حس زشتی میدهند.
تمرکز بر قابلیتها و ظرفیتهای بدن
هیلبرت میگوید به جای تمرکز بر اینکه بدن چطور به نظر میرسد، بیاموزید که قدر قابلیتها و تواناییهای آن را بدانید.
مگان هیلبرت، متخصص تغذیه:
«به زنان، از کودکی به طور معمول آموزش داده میشود که خود را از دریچه چشم دیگران ببینند. اما اگر نگاه اول شخص به خود داشته باشیم و بنگریم که بدن ما چگونه ما را تا اینجا رسانده و امکان انجام کارهای شگفتانگیز را داده است، فشار کمتر به روان خود وارد میکنیم. طبیعی است در این صورت رنج کمتری حس میکنیم، تا وقتی که به بدن خود در درجه اول، به چشم یک شیء تزئینی نگاه کنیم.»
کروز پیشنهاد میکند فعالیتی ورزشی پیدا کنید که از انجام آن لذت میبرید. این میتواند دو، شنا، رقص، پیادهروی، کوهنوردی، والیبال، تنیس، بدنسازی یا یوگا باشد. هر فعالیت بدنی که روحیه را بهبود دهد و تصویری بهتر از بدن به ما بدهد، مناسب است. چرا که در این صورت تنها به ظاهر دقت نمیکنیم، بلکه قدرت و تواناییهای بدن نیز به چشم میآیند.
ایجاد تغییرات کوچک
برخی تغییرات کوچک، تأثیرات قابلتوجهی بر ظاهر دارند. برای مثال، تغییر مدل مو یا سبک پوشیدن، اختصاص وقت در روز برای ورزش، انتخاب مواد غذایی مغذی و سالم، و خواب کافی، تحولات بسیاری در ظاهر، روحیه و اعتماد به ما ایجاد میکنند.
خودمراقبتی
خودمراقبتی به هر شکلی که باشد، مناسب است. خودمراقبتی، راهی تضمینشده برای تقویت سلامت روان و ارتقای اعتماد به نفس است. کارهایی انجام دهید که حس خوبی به شما بدهند. برای مثال، حتی دوش گرفتن، مطالعه یا فعالیتهای تفریحی هم مناسب هستند. لباسی بپوشید که راحتی و اعتماد به نفس به شما دهد، به جای اینکه بپرسید آیا آن لباس الان ترند و مد است یا خیر. کروز میگوید:
«تمرینهای ذهنآگاهی انجام دهید تا آگاهی بیشتری نسبت به تواناییها و ظرفیتهای بدنیتان پیدا کنید. ذهنآگاهی به شما کمک میکند تا قابلیتهای بدنی خود را بشناسید و از آنها ستایش کنید.»
عشق به خود
مهربان بودن با خود، شامل درک و تنظیم هیجانات شخصی میشود. خودشفقتی، نیازمند تمرین است. یکی از راههای شفقت به خود، این است که با خودتان رفتار کنید همانند رفتار با دوستان و عزیزانتان. برای مثال، به خودتان یادآوری کنید که نباید با خودتان به شکل توهینآمیزی صحبت کنید. با خودتان همان لحن و کلماتی را به کار ببرید که در معاشرت با عزیزانتان مراعات میکنید.
حمایت و درمان حرفهای
عشق به خود، مسیری طولانی و مداوم دارد. برای تغییر تصویر منفی بدنی و تسلط بر احساس زشتی باید باورها سمی را کنار بگذارید، با خودتان مهربان باشید، در روابط اجتماعی تجدید نظر کنید، عادات غذایی متعادل را دنبال کنید و حس ارزشمندی را برای خود بازتعریف کنید. به خود یادآوری کنید که شما، فراتر از یک بدن هستید. در این راه طولانی، ممکن است گاهی لغزید. به همین دلیل، بهتر است رویکردی چندجانبه برای حل این مسئله در پیش بگیرید. کروز معتقد است که انتخاب یک روش رواندرمانی مناسب، همانند درمان شناختی-رفتاری، عضویت در گروههای حمایتی یا حتی دارودرمانی، برای بهبود ذهنیت نسبت به خود و سلامت کلی روان ضروری است.
اگر تصویر منفی بدنی و کمآوردی اعتماد به نفس، حیات شما را به شدت مختل کردهاند، لازم است با یک مشاور حرفهای سلامت روان گفتگو کنید. دقت کنید که مشاور در حوزه مسائل تصویر بدنی تخصص داشته باشد.
هیلبرت در این باره میافزاید:
«بسیار مهم است که در سطح اجتماعی، از شیءانگاری بدن و ابراز نظر منفی درباره ظاهر دیگران پرهیز کنیم. تا آنجا که ممکن است، در گفتارمان انعطاف داشته باشیم. توجه کنید که ریشه اصلی نارضایتی از تصویر بدنی، عموماً از نحوه برخورد و گفتگو با دیگران درباره ظاهرشان ناشی میشود.»
آیا واقعاً زشت هستیم؟

تبلیغات رسانهها و گسترش مصرف شبکههای اجتماعی باعث شده تا معايير زیبایی خاصی بر سراسر جهان تحمیل شود. مقایسه خود با این معايير کاملاً طبیعی است، اما نباید باعث تخریب تصویر مثبت ما از بدنمان گردد. نباید اجازه دهیم این فضا به ما حس زشتی بدهد. به یاد داشته باشید که هر فرد به خاطر هستی و ویژگیهای شخصی خود زیباست. پیروی از معايير زیبایی غلبهیافته، منحصر به فرد بودن انسان را از او میگیرد. ایرادی ندارد اگر یک ویژگی، از نظر کاربران شبکههای اجتماعی، نقص تلقی شود. چرا که هر ویژگی ظاهری، در یک فرهنگ، منطقه و سلیقه متفاوت، زیبا تلقی میشود. علاوه برین، همین نقصها و تفاوتهای ظاهری است که باعث تمایز ما میشود.
پذیرش ظاهر و باطن خود، عنصر جذابیت را به انسان میافزاید، که با هیچ چشمی قابل دیدن نیست. زیرا از درون روح و شخصیت خاص فرد سرچشمه میگیرد. پس سبک خودتان را داشته باشید و به انتخابهای شخصیتان اهمیت دهید. سبک شما، تنها با ظاهر منحصر به فرد و اختصاصی خودتان محقق میشود. شما چه فکر میکنید؟ آیا فکر میکنید زشت هستید؟ اگر خودتان حس میکنید که زشت هستید یا دوستانتان چنین استعدادهایی داشتهاند، نظر یا خاطره خود را با ما در میان بگذارید.
منبع: verywellmind