رئیس انجمن ترویج علم ایران: نظام امتیازدهی دانشگاه‌ها همچنان فعالیت‌های ترویجی را نادیده می‌گیرد

به گزارش آفتاب وطن، فضای ایران در روز‌های اخیر شاهد بیانیه‌ای جدید از سوی رئیس انجمن ترویج علم ایران بوده است که بار دیگر زخم نارسایی‌های ساختاری در نظام ارزیابی اعضای هیئت علمی را باز کرده است. این مقام مسئول با لحنی که هم نگرانی و هم اصرار را به دست می‌دهد، اعلام کرد که فعالیت‌های ترویجی علم در نظام امتیازده‌ی دانشگاه‌ها عملا جایگاه‌ی ندارند و حتی پس از سال‌ها پیگیری پیوسته، هنوز امتیاز مشخص و شفافی برای این حوزه در نظر گرفته نشده است.

موضوع اصلی نه تنها از دست رفتن امتیاز است، بلکه پیام ناخواسته‌ای است که به نسل جوان محققان و دانشمندان ارسال می‌شود. وقتی ‌های ماه‌ها برای ساده‌سازی علم، ارتباط با جامعه وی به حاشیه رانده می‌شوند، انگیزه برای ادامه این مسیر در میان اساتید و پژوهش‌جویان به شدت کاهش می‌یابد. این واقعیت در جلسات داخلی انجمن‌ها و همایش‌های علمی بار‌ها تکرار شده، اما تبدیل به اقدام اجرایی نشده است.

بررسی اسناد و مکاتبات ثبت‌شده در دبیرخانه انجمن نشان می‌دهد که در طول پنج سال گذشته، حداقل هفت جلسه رسمی با حضور نمایندگان وزارت علم، پژوهش و تکنولوژی و شورای عالی انقلاب فرهنگی برگزار شده است. در تمام این جلسات، لزوم تعریف شاخص‌های کمی و کیفی برای ترویج علم تأکید شده، اما خروجی نهایی همواره در مرحله مصوبه‌نگاری مانده و به اجرا در نیامده است. این شکاف بین تصمیم‌گیری و اجرا، یکی از چالش‌های پایه در مدیریت علمی کشور محسوب می‌شود.

در میان اعضای هیئت علمی دانشگاه‌های برتر، نگرانی از این بابت رو به گسترش است که نظام ارزیابی فعلی، محققان را به سمت تولید مقاله‌های بین‌المللی و جذب اعتبار عددی سوق می‌دهد، در حالی که انتقال دانش به زبان ساده، برگزاری کارگاه‌های عمومی، نگارش کتاب‌های غیر‌تخصصی و حضور در رسانه‌های جمعی، که ستون فقرات ترویج علم محسوب می‌شوند، هیچ بازده‌ی شغلی یا امتیازی ندارند. این وضع باعث شده تا بسیاری از اساتید با تجربه، تمایل خود به فعالیت در این حوزه را محدود کنند.

یک نگاه به تجربه‌های موفق در کشور‌های پیشرفته علمی نشان می‌دهد که ترویج علم نه به عنوان فعالیت جانبی، بلکه به عنوان شاخص استراتژیک در ارزیابی عملکرد دانشگاه‌ها و محققان قرار گرفته است. در این سیستم‌ها، بودجه‌های اختصاصی، چیدمان‌های سازمانی و حتی معیار‌های ترقی و تثبیت، مستقیما به مؤشر‌های ترویجی پیوند خورده‌اند. فقدان این رویکرد یکپارچه در ایران، شکاف بین علم و جامعه را عمیق‌تر می‌کند.

رئیس انجمن در پایان بیانیه خود با اشاره به ضرورت تغییر رویکرد در سطح سیاست‌گذاری، خواستار تشکیل کمیته‌ای مشترک بین وزارت علم، انجمن‌های علمی و نمایندگان مجلس شد تا در بازه زمانی محدود، چارچوب امتیازده‌ی شفاف، عادلانه و قابل اجرا برای فعالیت‌های ترویج علم تدوین و ابلاغ گردد. او تأکید کرد که بدون اراده سیاسی و مدیریت بهینه، این پرونده همچنان در چرخه بی‌نهایت مذاکرات گیر خواهد کرد و هزینه نهایی آن را علم و جامعه متکفل می‌شوند.