روماتیسم قلبی؛ از علت تا درمان و پیشگیری

روماتیسم قلبی وضعیتی است که در آن دریچه‌های قلب به دلیل تب روماتیسمی به طور موقت آسیب می‌شوند. آیا می‌دانید چرا این اتفاق رخ می‌دهد؟ اگرچه این بیماری در ایران رایج نیست، اما اهمیت زیادی دارد و آشنایی با آن ضروری است. به همین دلیل در این مقاله به بررسی علائم، علل و روش‌های درمان روماتیسم قلبی پرداخته شده است. پیشنهاد می‌کنیم تا پایان مقاله با ما بمانید.

علت روماتیسم قلبی

بیماری روماتیسم قلبی (Rheumatic heart disease) ناشی از تب روماتیسمی است. تب روماتیسمی یک واکنش التهابی بدن در برابر عفونت باکتریایی است که می‌تواند بافت‌های همبندی متعددی از جمله قلب، مفاصل، پوست و مغز را تحت تأثیر قرار دهد. در اثر این بیماری، دریچه‌های قلبی مانند دریچه میترال یا آئورتی دچار التهاب شده و در طول زمان زخم می‌شوند. در نتیجه، دریچه‌ها باریک شده یا دچار نشت می‌گردند که کارکرد طبیعی قلب را دچار اختلال می‌کند. پیشرفت این بیماری سال‌ها طول می‌کشد و می‌تواند به نارسایی قلبی منجر شود.

🔗 بیشتر بخوانید: ایگو چیست؟ تببین نهاد، خود و فراخود در شخصیت انسان

تب روماتیسمی می‌تواند در هر سنی رخ دهد، اما معمولاً در کودکان ۵ تا ۱۵ ساله مشاهده می‌شود. قطعاً این بیماری در کشورهای پیشرفته مانند آمریکا نادیر است.

افراد در معرض خطر

عفونت‌های استرپتوکوکی که درمان نشده یا به درستی تحت درمان نبوده‌اند، خطر ابتلا به روماتیسم قلبی را افزایش می‌دهند. کودکان بارها دچار گلودرد استرپتوکوکی یا مخملک می‌شوند، بیشتر در معرض تب روماتیسمی و روماتیسم قلبی قرار دارند. احتمال ابتلا در کشورهایی که در آن‌ها دسترسی به آنتی‌بیوتیک محدود است و شرایط بهداشتی نامناسب حاکم است، بالاتر می‌باشد.

🔗 بیشتر بخوانید: خواص گیاه کبر (کاپاریس)؛ ۱۲ خاصیت درمانی این گیاه سرشار از آهن_آفتاب وطن

علائم روماتیسم قلبی

سابقه عفونت استرپتوکوکی مبنای تشخیص تب روماتیسمی یا روماتیسم قلبی است. علائم تب روماتیسمی معمولاً ۱ تا ۶ هفته پس از ابتلا به گلودرد استرپتوکوکی آغاز می‌شوند. در برخی موارد عفونت بسیار خفیف است و ممکن است تشخیص داده نشود یا تا مراجعه به پزشک از بین برود.

از رایج‌ترین علائم تب روماتیسمی می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

🔗 بیشتر بخوانید: چرا در فصل بهار دچار افسردگی می‌شویم؟ راهکارهای مقابله با افسردگی بهاری

• تب؛
• ورم و درد شدید مفصلی، به‌خصوص در زانو و مچ پا؛
• گره‌های لظیمفایی؛
• جوش‌های قرمز و متورم (معمولاً روی قفسه سینه، پشت و شکم)؛
• تنگی نفس و ناراحتی قفسه سینه؛
• حرکات ناخواسته دست، پا و عضلات صورت؛
• ضعف.

علائم بیماری روماتیسم قلبی بستگی به میزان آسیب دریچه قلب دارد و شامل موارد زیر است:

• تنگی نفس (به‌خصوص هنگام فعالیت یا دراز کشیدن)؛
• غش؛
• بیدار شدن از خواب و نشستن؛
• درد قفسه سینه؛
• ورم شکم، دست‌ها و پاها.

عوارض روماتیسم قلبی

• نارسایی قلبی: در مواردی که دریقه قلبی به شدت تنگ شده یا نشتی داشته باشد، امکان بروز این عارضه وجود دارد.
• اندوکاردیت باکتریایی: نوعی عفونت درون قلبی است که می‌تواند در اثر آسیب تب روماتیسمی به دریچه قلب رخ دهد.
• عوارض بارداری و زایمان ناشی از آسیب قلبی: زنان مبتلا باید پیش از بارداری با پزشک مشورت کنند.
• پارگی دریقه قلب: شرایط اورژانسی است که نیاز به جراحی ترمیم یا جایگزینی دریقه دارد.
• آریتمی.
• فیبریلاسیون دهلیزی.

تشخیص روماتیسم قلبی

بیماران روماتیسم قلبی معمولاً اخیراً دچار عفونت استرپتوکوکی شده‌اند یا در حال حاضر دارای آن هستند. برای تشخیص عفونت می‌توان از کشت بافت گلو یا آزمایش خون استفاده کرد. در هنگام معاینه ریتم قلب، ممکن است سوفل قلبی یا صدای سایش شنونده شود. سوفل قلبی صدایی شبه پچ‌پچ است که ناشی از نشت خون در اطراف دریچه آسیب‌دیده می‌باشد. صدای سایش قلب زمانی رخ می‌دهد که بافت‌های التهاب‌زده قلب به طور ناهمگام حرکت کنند یا با یکدیگر سایش داشته باشند.

علاوه بر سابقه پزشکی و معاینه بالینی، برای تشخیص روماتیسم قلبی از چندین آزمایش کمک گرفته می‌شود، از جمله:

• اکوکاردیوگرام (اکو): در این روش از امواج صوتی برای بررسی اتاق‌ها و دریچه‌های قلب استفاده می‌شود. این امواج تصاویری را روی مانیتور ایجاد می‌کنند که آسیب فلپ‌های دریچه، جریان برگشتی خون، مایع quanh قلب و بزرگ شدن قلب را نشان می‌دهد. این روش گزینه مناسبی برای تشخیص مشکلات دریچه قلب است.
• الکتروکاردیوگرام (ECG): این آزمایش قدرت و زمان فعالیت الکتریکی قلب را ثبت می‌کند و ریتم‌های غیرطبیعی و گاهی آسیب عضله قلبی را آشکار می‌سازد. برای ثبت فعالیت الکتریکی، سنسورهای کوچکی روی پوست قرار می‌گیرند.
• پرتوی ایکس از قفسه سینه: این تصویربرداری برای بررسی ریه و مشاهده بزرگ شدن قلب انجام می‌شود.
• ام.آر.آی قلبی (MRI): نوعی تصویربرداری است که جزئیات قلب را به دقت نشان می‌دهد و برای بررسی دقیق‌تر دریچه و عضله قلب به کار می‌رود.
• آزمایش خون: آزمایش‌های مخصوص خون برای تشخیص عفونت و التهاب انجام می‌شود.

درمان روماتیسم قلبی

درمان قطعی برای روماتیسم قلبی در بزرگسالان و کودکان وجود ندارد و روش درمان به میزان آسیب دریقه قلب بستگی دارد و هدف آن کاهش علائم و کند کردن پیشرفت بیماری است. معمولاً برای پیشگیری از تخرم قلبی و سکته مغزی از رقیق‌کننده‌های خون استفاده می‌شود.

در موارد شدید، جراحی ترمیم یا جایگزینی دریقه انجام می‌شود. در روش ترمیم، یک لوله انعطاف‌پذیر از طریق برش کوچکی در پا یا قفسه سینه وارد شده و یک بالون خالی از طریق لوله به دریقه آسیب‌دیده رسانده می‌شود. بالون باد می‌شود تا جریان خون را تسهیل نماید. اگر ترمیم ممکن نباشد، به جراحی جایگزینی روی می‌آورند که در آن دریقه قلبی با دریقه مصنوعی یا بافتی جایگزین می‌شود. گاهی از روش راس (Ross procedure) استفاده می‌شود که در آن یک دریقه سالم با دریقه آسیب‌دیده جابجا می‌گردد.

پیشگیری از بیماری

بهترین راه مقابله با تب روماتیسمی، پیشگیری از آن است. آنتی‌بیوتیک‌ها عفونت‌های استرپتوکوکی را درمان کرده و از پیشرفت به تب روماتیسمی جلوگیری می