بازی درمانی: انواع، تکنیک‌ها و مزایا
بازی درمانی چیست؟
هدف اصلی بازی درمانی، یاری رساندن به کودکانی است که بیان احساسات و گفتگو درباره مسائل درونی برایشان دشوار است. بازی‌درمانگر با ایجاد فضایی مطمئن و آرام، از طریق بازی‌های متنوع به درک احساسات عمیق کودک می‌پردازد. گاهی اوقات اعضای خانواده نیز دعوت می‌شوند تا در فرآیند درمانی مشارکت کنند. این روش بر پایه باور است که کودکان به طور ناخودآگاه از طریق بازی ارتباط برقرار می‌کنند؛ در حین بازی، بدون آگاهی از خود، جنبه‌هایی از شخصیت و احساسات خود را آشکار می‌سازند. کودکان با بازی یاد می‌گیرند چگونه با محیط تعامل کنند و توانایی‌های خود را تقویت نمایند، از این رو بازی ابزاری کارآمد برای ابراز وجود و احساسات است.
انواع بازی درمانی
۱. بازی‌درمانی دستوری
در این روش، درمانگر کودک را با بازی‌های هدایت‌شده یاری می‌دهد تا احساسات خود را بیان نماید. درمانگر دستورالعمل‌های مشخصی ارائه کرده و بر اجرای آن‌ها توسط کودک نظارت می‌کند.
🔗 بیشتر بخوانید: ۱۰ تکنیک روانشناسی برای کنترل سریع هراس از آینده_آفتاب وطن
۲. بازی‌درمانی غیردستوری
در رویکرد غیردستوری و غیرمستقیم، درمانگر کودک را آزاد می‌گذارد تا بازی دلخواهش را انجام دهد و با مداخله‌های محدود، او را در بیان احساسات پشتیبانی می‌کند.
تکنیک‌های بازی‌درمانی
درمانگر می‌تواند از تکنیک‌های متنوعی در جلسات بهره ببرد. انتخاب تکنیک به نیازهای کودک و نوع بازی برگزیده بستگی دارد. یک جلسه معمول ۳۰ تا ۴۵ دقیقه طول می‌کشد. درمانگر ابتدا محیطی راحت و امن فراهم می‌کند، سپس تعامل کودک با اسباب‌بازی‌های ارائه‌شده را رصد می‌کند. با گذشت زمان، بازی‌های هدفمندتر به کار می‌روند که روی مسائل خاص کودک متمرکز باشند. رایج‌ترین بازی‌های مورد استفاده در سطح جهان عبارتند از:
🔗 بیشتر بخوانید: تشخیص و درمان نیش حشرات گوناگون
- بازی فکری;
- قایم‌باشک;
- بازی با لگو;
- بازی با شن;
- بازی‌های هنری;
- بازی‌های رومیزی;
- بازی‌های کارتی;
- بازی با عروسک‌ها;
- بازی با بلوک‌های خانه‌سازی;
- بازی‌های راهبردی همانند شطرنج.
بازی درمانی برای چه افرادی سودمند است؟
این روش برای کسانی که در برقراری ارتباط و بیان وجود به روش‌های سالم دچار مشکل هستند، مفید است. همچنین برای کودکانی که قربانی آزار، حوادث صدمه‌زا یا استرس شده‌اند، می‌تواند اثربخش باشد. درمانگران معمولاً برای کودکان مبتلا به اختلالاتی که عملکرد عاطفی و اجتماعی را مختل کرده، بازی درمانی را تدوین می‌کنند. بر اساس پژوهش‌ها، بازی درمانی می‌تواند در بهبود رفتار کودکان دارای اختلال‌های زیر موثر باشد:
بازی درمانی این شرایط را «درمان» نمی‌کند، بلکه بستر حمایتی عاطفی ایجاد کرده و مهارت‌هایی را آموزش می‌دهد که یادگیری و اجتماعی‌شدن کودک را آسان‌تر می‌سازد.
🔗 بیشتر بخوانید: عشق وسواسی؛ ۱۰ نشانه خطرناک که نباید نادیده بگیرید
مزایای بازی درمانی
اکثر افراد بازی درمانی را جدی نمی‌گیرند و تصور می‌کنند «فقط بازی کردن» تأثیری بر حل مشکلات رفتاری ندارد، اما واقعیت این است که کودکان از این روش بسیار استقبال می‌کنند و نتایج حاصل معمولاً مطلوب است. کودکی که در خانه با خشونت با اسباب‌بازی‌هایش رفتار می‌کند، ممکن است به عنوان کودکی پرخاشگر تلقی شود، در حالی که این رفتار می‌تواند بازتاب موقعیت خشونت‌آمیزی باشد که کودک در خانواده شاهد داشته است.
برخی از مزایای بازی درمانی عبارتند از:
- کودکانی که برقراری ارتباط کلامی برایشان دشوار است، می‌توانند از طریق بازی احساسات خود را بیان کنند. به همین دلیل برای کودکان خجالتی نیز مفید است.
- بازی درمانی اضطراب کودکان را کاهش داده و فضایی امن برای ابراز وجود و احساسات فراهم می‌آورد.
- کودکان می‌توانند فرآیند درمانی خود را در دست بگیرند. بازی‌درمانی باعث می‌شود کودکان از اسباب‌بازی‌ها و وسایل استفاده کنند که با آن‌ها راحت‌ترند.
- علائم اختلال کم‌توجهی و بیش‌فعالی نظیر مشکل تمرکز را کاهش می‌دهد.
- کودکان یاد می‌گیرند احساسات خود را بشناسند و به خوبی درک کنند.
- کودکانی با اوتیسم می‌توانند پیشرفت چشمگیری در مهارت‌های رفتاری و رشد داشته باشند.
- مهارت‌های ارتباطی و اجتماعی کودکان به مرور زمان تقویت می‌شود. پس از چند جلسه، کودکی که پیش از این صحبت نمی‌کرد، آغاز به گفتار و بیان جملات می‌کند.
اثربخشی بازی درمانی
در پژوهشی انجام‌شده در سال ۲۰۰۹ درباره اثربخشی بازی درمانی بر کودکان پرخاشگر، محققان گروهی از دانش‌آموزان با پیشینه رفتار پرخاشگرانه را به دو دسته تقسیم کردند. یکی گروه شاهد بود و برای گروه دیگر بازی درمانی اجرا شد. نتایج نشان داد رفتارهای پرخاشگرانه کودکان تحت درمان در مقایسه با گروه شاهد به طرز چشمگیری بهبود یافته است.
محققان با تجزیه‌وتحلیل ۹۳ پژوهش انجام‌شده بین سال‌های ۱۹۵۳ تا ۲۰۰۰ به این نتیجه رسیدند که بازی درمانی روشی موثر برای کودکان است.
نکاتی که باید بدانید
- هرچند بازی‌درمانگر بر رفتارهای کودک نظارت می‌کند، والدین یا سرپرست نیز نقش بسزایی در فرآیند درمانی ایفا می‌کنند.
- معمولاً درمانگر یک جلسه مشاوره مشترک و جلسات جداگانه با والدین و کودک برگزار می‌کند تا نیازهای کودک به طور کامل درک شوند.
- در جستجوی بازی‌درمانگر برای حل مشکلات رفتاری کودک، اولویت با اطمینان از داشتن تخصص و صلاحیت مورد نیاز فرد است.
- راحتی کودک با درمانگر نکته حیاتی دیگری است. اگر کودک با درمانگر راحت نباشد یا نتایج معکوس حاصل شود، باید با مداخله به‌موقع به موضوع رسیدگی کرد.
کلام پایانی
بازی درمانی نوعی روان‌درمانی است که به کودکان فرصت می‌دهد تا با بهره‌گیری از بازی، احساسات یا مواردی که بیان لفظی آن‌ها دشوار است، را ابراز کنند. بر اساس آمار، ۷۱ درصد از کودکان تحت بازی درمانی بهبود قابل توجهی در رفتار خود نشان می‌دهند.
آیا تاکنون از روش بازی درمانی در منزل یا در حضور درمانگر استفاده کرده‌اید؟ برای حل چه مشکلی این روش را انتخاب کردید؟ آیا نتیجه‌بخش بوده است؟ لطفاً نظرات و تجربیات ارزشمند خود را با ما و سایر کاربران به اشتراک بگذارید.