عوامل تعیینکننده تابآوری چیست؟
مواجهه با رویدادهای زندگی میتواند به تدریج تمام وجود انسان را به چالش بکشد. آتشسوزیهای گسترده لسآنجلس در ژانویه ۲۰۲۵، نمونهای بارز از چنین آزمونی بود. در این حادثه افراد نه تنها مسکن خود را از دست دادند، بلکه از جامعه و محل کارشان جدا شدند. حتی اگر شما مستقیماً با چنین ویرانیهایی روبرو نشده باشید، قطعاً در برخی لحظات زندگی با شرایط دشوار مواجه شدهاید. در آن لحظات چه چیزی شما را یاری کرد تا از آنها عبور کنید؟ در ادامه به بررسی عوامل تعیینکننده تابآوری میپردازیم.
پژوهشگران تأثیر وقایع مهم بر سلامت روان با پیشفرضی آغاز میکنند که یک رویداد به خودیخودی استرسزا نیست؛ آنچه اهمیت دارد، ارزیابی فرد از آن رویداد است. با این حال، رویدادهای روزمره و جزئی که به «مزاحمتها» معروف هستند، نیز میتوانند اثرات مخربی بر سلامت روان داشته باشند. در واقع، عاملی که رویدادی را استرسزا میسازد، تأثیر آن بر جنبههای مختلف زندگی روزمره است. در ادامه با عواملی که بر تابآوری شما اثر میگذارند آشنا میشوید.
🔗 بیشتر بخوانید: عوارض نداشتن رابطه جنسی برای زنان متاهل_آفتاب وطن
رویکرد نوینی به تابآوری
طبیعی است که توانایی افراد در بازسازی خود پس از یک رویداد مهم زندگی متفاوت باشد. حتی افرادی که با یک استرس مشترک (مانند یک فاجعه بزرگ) مقابله میکنند، واکنشهای متفاوتی نشان میدهند. ممکن است دوستانی داشته باشید که حتی پس از چنین رویدادی بتوانند با شوخیهایشان شما را بخندانند، در حالی که برخی دیگر حتی نتوانند بدون گریه صحبت کنند. چه چیزی این تفاوتها را ایجاد میکند و چه نکاتی را میتوان یاد گرفت تا در مواجهه با رویدادهای ناگهانی و بزرگ آینده به شما کمک کند؟
بر اساس یافتههای کیرا آهرنس و همکاران، تابآوری کلید درک چگونگی و چرایی واکنشهای متفاوت افراد به استرس است. به تعبیر آنها: «تابآوری، نتیجه سلامت روان در برابر مواجهه با عوامل استرسزاست که احتمال وقوع آن با وجود عوامل تابآوری افزایش مییابد و این عوامل، فرایندهای سازگاری موفق را تسهیل میکنند». به بیان ساده، شما چیزی در درون خود دارید که امکان بهکارگیری استراتژیهای موثر مقابله را فراهم میسازد. سوال اینجاست که آن عامل چیست؟
🔗 بیشتر بخوانید: رابطه با مرد آلفا: آیا با یک مرد آلفا رابطه دارید؟ + ویژگیها مرد آلفا در رابطه_آفتاب وطن
تنها گفتن اینکه سلامت روان خوب فرد در مقابله او را یاری میکند کافی نیست. آهرنس و همکاران تأکید میکنند که باید بتوانید آشکار کنید عامل جادویی که شما را پشتیبانی میکند چیست. آنها معتقدند معنای تابآوری در مفهوم «حس انسجام» یا SOC نهفته است. همانطور که در مطالعه آهرنس و همکاران (با استفاده از پرسشنامه Orientation to Life) اندازهگیری شده، SOC از سه مؤلفه تشکیل شده است: درکپذیری (درک جهان به عنوان چیزی قابل فهم)، مدیریتپذیری (احساس اینکه منابع مورد نیاز در اختیار دارید) و معناداری (دیدن چالشهای زندگی به عنوان فرصتی نه تهدیدی).
پیگیری روند تابآوری در طول زمان
نه تنها یافتن عامل پیشبین برای تابآوری اهمیت دارد، بلکه روشی برای کمیسازی آن نیز ضروری است تا بتوان عوامل تعیینکننده را شناخت. رویکرد دانشگاه گوته برای مطالعه تابآوری، استراتژی مبتنی بر داده بود که واکنش به استرس را بر اساس الگوهای مسیرهای فردی در طول زمان تعریف میکند.
🔗 بیشتر بخوانید: برنج سیاه؛ انواع، فواید و روش پخت آن
با بهرهگیری از دادههای نمونهای بزرگ از بزرگسالان آلمانی که هر سه ماه یک بار در طول چندین سال در مطالعهای به نام LORA (۷۰۷ نفر در بازه سنی ۱۸ تا ۵۰ سال) اندازهگیری شده بودند، آهرنس و همکاران توانستند بر اساس ترکیب مواجهه با رویدادهای زندگی (LE) و مشکلات روزمره (DH)، امتیازی برای هر شرکتکننده محاسبه کنند. سپس امتیاز LE-DH هر فرد به عنوان پیشبین آماری برای مشکلات سلامت روانی (مانند نگرانی، اضطراب، افسردگی) در هر مرحله آزمایش مورد استفاده قرار گرفت. میزان تغییرات سلامت روان افراد بر اساس مواجهه با رویدادهای زندگی به صورت فردی ترسیم شد و این معیار برای اندازهگیری تابآوری در نظر گرفته شد.
اکنون، با این معیار مبتنی بر دادههای تجربی، آهرنس و همکاران توانستند قدم بعدی را برای شناسایی الگوهای سیستماتیک مسیرها در طول زمان بردارند. با توجه به اینکه تابآوری در میان افراد متفاوت است، رویکرد آماری آنها شامل روش گسترش یافتها بود که توانست خوشههای معتبری از الگوهای تابآوری شکل دهد. سپس مواجهه با رویدادهای زندگی قبلی، SOC و سایر عوامل جمعیتشناختی به پیشبینهایی تبدیل شدند که فرد در کدام خوشه قرار گیرد.
پیش از بررسی نتایج، ارزش دارد نگاهی به رویدادهای مهم زندگی در نمونه LORA بیندازیم. رایجترین این رویدادها شامل اختلافات و جداییهای عاطفی، بیماری جدی یا فوت ازدیان، مشکلات مالی و حقوقی، مشکلات یا بیماریهای شخصی، رویدادهای مرتبط با ازدواج یا فرزندان، مشکلات مسکن و در نهایت تروما یا سواستفادهها بود.
یافتههای دلنشین
همانگونه که پیشتر اشاره شد، این رویدادها به خودی خود میتوانند استرسزا باشند، اما مشکلات ناشی از آنها نیز میتوانند به همان اندازه بد یا حتی بدتر باشند. احتمالاً برای پایان دادن به یک رابطه عاطفی तैयार هستید، اما پس از آن با تمام کارهای اداری، مسائل حقوقی و نیاز به تغییر محل زندگی روبرو شوید. احتمالاً بتوانید با یک یا چند مورد از این رویدادها ارتباط برقرار کنید؛ مشکلات مربوط به «مسکن» به وضوح در صدر فهرست افراد دچار آتشسوزیهای لسآنجلس قرار دارد.
تحلیل الگوهای تابآوری در میان شرکتکنندگان مطالعه LORA به شناسایی مسیرهای متمایزی منجر شد که بهترین مدل شامل تقسیمبندی به پنج گروه بود. ماهیت رویدادهای زندگی نقشی در شکلگیری این الگوها نداشت، اما امتیازات SOC به عنوان پیشبینهای معنادار عمل کردند. افرادی که در گروههای با واکنشپذیری بالا به استرس، پیش از رویدادها و در پاسخ به آنها بودند، امتیازات SOC پایینی داشتند؛ این گروهها ۲۶ درصد از نمونه را تشکیل میدادند. افرادی که در طول دوره واکنش پایینی به استرس نشان دادند (۳۰ درصد از نمونه)، بالاترین امتیازات SOC را داشتند.
این امتیاز نشان میدهد که «درک جهان به عنوان مفهوم قابل فهم، قابل مدیریت و معنادار، کاهش واکنشهای استرسی را پشتیبانی میکند». نکته دلنشین اینجاست که این گروهها از نظر سن تفاوتی نداشتند؛ این مطلب نشان میدهد تنها یادگیری دروس زندگی نیست که به افراد امکان عبور از تغییرات بزرگ را میدهد.
از واکنش به استرس تا تابآوری
یافتههای دانشگاه گوته تاییدی بر نتایج مطالعات قبلی درباره استرس است که نشان میدهند واکنش افراد به رویدادهای مهم زندگی متفاوت است. اما مسئله جدیدی که این مطالعه به آن میپردازد، نقش داشتن حس معنادار بودن زندگی است. افرادی که توانستند از یک رویداد استرسزا عبور کنند، تنها از نظر ذهنی «سالمتر» یا «قویتر» نبودند. آنها به طور خاص توانستند از حس قاطع باور به قابل فهم بودن جهان و داشتن منابع لازم برای مدیریت آنچه جهان در مقابلشان قرار میدهد، بهره ببرند.
برای بهرهگیری عملی از این یافتهها، سعی کنید از روش افرادی که در مسیر تابآوری قرار دارند، الهام بگیرید. وقتی حس میکنید عبور از چند ساعت آینده پس از یک رویداد مهم غیرممکن است، چه برسد به روزها یا سالهای آینده، به راحتی ممکن است دچار وحشت شوید. اما همانگونه که این مطالعه نشان داد، بغض از نوع رویداد، این معناسازی است که شما میسازید و شما را در عبور از این بحران یاری میکند.
در نهایت، تابآوری و عوامل تعیینکننده آن پدیدهای مرموز نیستند یا تنها یک ویژگی شخصیتی محسوب نمیشوند. یافتن رضایت حتی در سختترین شرایط نیز با جستجوی دروس که این موقعیتها میتوانند به شما بیاموزند، دستیافتنی است.
منبع: psychologytoday