مدیریت بحران البرز: ساماندهی مسیرهای سیلاب کرج با تمرکز بر اقدامات بالادست و هماهنگی دستگاه‌ها
بارندگی‌های روز‌های اخیر در استان البرز، بار دیگر رودخانه‌ها و مسیل‌های این استان را پرآب کرده و چهره‌ای متفاوت به مناطق شهری و روستایی بخشیده است. در شهر کرج نیز افزایش جریان آب در رودخانه‌ها و آبراهه‌ها، در کنار بارش‌های قابل توجه، ضرورت توجه جدی‌تر به مدیریت روان‌آب‌ها و پیشگیری از وقوع سیلاب را یادآوری می‌کند؛ موضوعی که با توجه به تجربه آب‌گرفتگی در برخی نقاط شهر، از جمله محدوده باغستان و عظیمیه، دیگر صرفا یک مسئله فصلی نیست و به یکی از دغدغه‌های مدیریت شهری تبدیل شده است.
تجربه بارندگی‌های اخیر نشان می‌دهد که کنترل سیلاب تنها با اقدامات مقطعی در معابر و محدوده شهری امکان‌پذیر نیست و باید وضعیت مسیرهای طبیعی عبور آب، شرایط ارتفاعات و بالادست شهر و نحوه هدایت روان‌آب‌ها نیز مورد توجه قرار گیرد. اجرای طرح‌های آبخیزداری، ساماندهی مسیرهای خروجی سیلاب و همکاری دستگاه‌هایی مانند شهرداری، منابع طبیعی و شرکت آب منطقه‌ای می‌تواند در کاهش خطرات احتمالی نقش تعیین‌کننده‌ای داشته باشد؛ به‌ویژه در مناطقی که توسعه شهری و تغییر مسیرهای طبیعی آب، ضرورت بررسی دقیق‌تر وضعیت را دوچندان کرده است.
در همین زمینه، گفت‌وگویی با محمدرضا فلاح‌نژاد، مدیرکل مدیریت بحران استانداری البرز، انجام شده تا درباره ضرورت مدیریت سیلاب از بالادست شهر کرج، نقش دستگاه‌های مسئول در اجرای اقدامات آبخیزداری و برنامه‌ریزی برای جلوگیری از تکرار آب‌گرفتگی‌ها تبادل نظر کنیم.
ضرورت آغاز مدیریت سیلاب از بالادست شهر
فلاح‌نژاد در پاسخ به سوالی درباره نقطه آغاز مدیریت سیلاب در شهر کرج، بیان کرد بخشی از موضوع به بالادست شهر و انجام اقدامات آبخیزداری مربوط می‌شود. برای مثال، در محدوده کوه‌نور این موضوع مطرح است که منابع طبیعی باید در بالادست اقدامات آبخیزداری انجام دهد.
وی درباره اهمیت توجه به ارتفاعات و بالادست کرج در کنار اقدامات داخل شهر افزود در این محدوده، یک بخش از اقدامات بر عهده منابع طبیعی است که باید در حوزه آبخیزداری فعالیت کند و بخش دیگر به شهرداری مربوط می‌شود. هر دستگاه باید وظایف خود را در این زمینه انجام دهد.
مسئولیت‌های مشترک در محدوده کوه‌نور
مدیرکل مدیریت بحران استانداری البرز در تشریح نقش دستگاه‌ها در محدوده کوه‌نور گفت منابع طبیعی و شهرداری دو مجموعه‌ای هستند که در این زمینه مسئولیت دارند. منابع طبیعی باید اقدامات آبخیزداری را در بالادست دنبال کند و شهرداری نیز باید در محدوده وظایف خود اقدامات لازم را انجام دهد.
او در پاسخ به سوالی درباره اینکه آیا مسئولیت شهرداری صرفا به مدیریت آب‌های سطحی محدود می‌شود، تأکید کرد شهرداری باید بر اساس بند ۱۴ ماده ۵۵ قانون شهرداری‌ها، شهروندان را در برابر هر‌گونه خطر ایمن نگه دارد. این موضوع از وظایف شهرداری است و باید مورد توجه قرار بگیرد.
سازه‌های ذخیره و کنترل آب در بالادست
فلاح‌نژاد درباره ایجاد سازه‌های ذخیره و کنترل آب در بالادست برای کنترل جریان روان‌آب‌ها اظهار داشت بله، در این زمینه موضوعاتی مانند آب‌بند‌سازی و استخر‌سازی مطرح شده است. همچنین استخر‌های موجود باید تخلیه و ترمیم شوند.
وی درباره وضعیت پیگیری این اقدامات از سوی دستگاه‌های مسئول گفت این موارد به دستگاه‌های مربوطه ابلاغ شده و آن‌ها در حال پیشبرد کار‌های خود در این حوزه هستند. موضوع تخلیه و ترمیم استخر‌های موجود نیز مطرح شده و این اقدامات در کنار سایر موارد باید دنبال شود.
مسیرهای عبور و خروج آب؛ چالش باقی‌مانده
در مورد وضعیت مسیرهای عبور و خروج آب، فلاح‌نژاد بیان کرد بله، بخشی از موضوع به مسیر سیلاب و نحوه خروج آب مربوط می‌شود. در این زمینه قرار شد شرکت آب منطقه‌ای با شهرداری به توافق برسد تا با توجه به مطالعات سیلاب شهر کرج، مسیر برون‌رفت آب مشخص شود.
هدف از این توافق بر اساس توضیحات وی این است که با توجه به مطالعات سیلاب شهر کرج، مسیر مناسبی برای خروج آب در نظر گرفته شود تا روان‌آب‌ها بتوانند به سمت رودخانه اصلی شهر کرج هدایت شوند.
فلاح‌نژاد گزینه‌های در حال بررسی برای ایجاد مسیر خروجی آب را چنین تشریح کرد چند راهکار قابل بررسی است. ممکن است اجرای پروژه‌ای در پایین‌دست در دستور کار قرار بگیرد، ممکن است نیاز به آزاد‌سازی مسیر عبور آب باشد یا اینکه از چاه‌های جذبی استفاده شود. موضوع در چارچوب مطالعات سیلاب شهر کرج در حال پیگیری است و ممکن است راهکار نهایی، اجرای یک پروژه در پایین‌دست، آزاد‌سازی مسیر یا استفاده از چاه‌های جذبی باشد.
وی مقصد نهایی این مسیر‌ها را نیز مشخص کرد بله، موضوع این است که مسیر برون‌رفت آب به‌گونه‌ای مشخص شود که آب به سمت رودخانه اصلی شهر کرج هدایت شود.
فرمانداری کرج؛ محوری هماهنگی دستگاه‌ها
در پاسخ به سوالی درباره مسئولیت هماهنگی میان دستگاه‌ها برای اجرای این اقدامات، مدیرکل مدیریت بحران استانداری البرز گفت در این زمینه فرمانداری شهرستان کرج از سوی استانداری مأمور پیگیری موضوع شده است. قرار است فرمانداری با شهرداری کرج، شرکت آب منطقه‌ای کرج و منابع طبیعی هماهنگی‌های لازم را انجام دهد.
فلاح‌نژاد تأکید کرد که هر سه دستگاه باید به‌صورت مشترک درباره مسیرهای خروجی سیلاب تصمیم‌گیری کنند بله، فرمانداری کرج موضوع را با شهرداری، آب منطقه‌ای و منابع طبیعی پیگیری می‌کند تا اقدامات لازم در این زمینه انجام شود.
نقش استانداری در این فرا‌یند را وی چنین توصیف کرد ما در استانداری، فرمانداری کرج را مأمور کرده‌ایم که این موضوعات را با دستگاه‌های مربوطه دنبال کند و هماهنگی‌های لازم انجام شود. موضوعات به دستگاه‌های مربوطه سپرده شده و فرمانداری کرج نیز باید پیگیری کند که شهرداری، آب منطقه‌ای و منابع طبیعی اقدامات خود را در این حوزه پیش ببرند.
ارزیابی وضعیت فعلی و چالش‌های باقی‌مانده
فلاح‌نژاد در ارزیابی اثر اقدامات انجام‌شده بر اساس بارندگی‌های اخیر گفت بله، وضعیت نسبت به قبل بهتر شده است، اما همچنان مسائل کوچکی وجود داشته که باید برطرف شود. همان‌طور که اشاره کردم، با وجود بهتر شدن شرایط نسبت به گذشته، همچنان برخی مسائل وجود دارد که باید از سوی دستگاه‌های مربوطه پیگیری شود.
وی درباره ضرورت هماهنگی میان دستگاه‌ها برای جلوگیری از بروز حوادث احتمالی با تداوم بارندگی‌ها افزود ما فرمانداری کرج را مأمور کرده‌ایم تا با شهرداری، شرکت آب منطقه‌ای و منابع طبیعی این موضوعات را پیگیری کند. هدف این است که اقدامات لازم انجام شود و اتفاقی رخ ندهد. این موضوع از طریق فرمانداری کرج و با همکاری دستگاه‌های مربوطه دنبال می‌شود.
آمادگی مجموعه‌های حساس در شرایط اضطراری
در کنار مدیریت سیلاب‌های شهری، فلاح‌نژاد به وضعیت آمادگی مجموعه‌های حساس مانند شیرخوارگاه امام علی(ع) در شرایط اضطراری نیز پرداخت بحران‌ها تقسیم کار شده‌اند و این تقسیم کار از خرد‌ترین اجزا تا مجموعه‌های بزرگ‌تر ادامه دارد. مدیران هر مجموعه نیز آموزش‌های مدیریت بحران دیده‌اند و مطالعه و آمادگی لازم را دارند.
وی درباره مسئولیت مدیریت بحران در مجموعه شیرخوارگاه امام علی(ع) گفت بله، برای مثال مجموعه شیرخوارگاه امام علی(ع) که زیرمجموعه بهزیستی شهرستان کرج و اداره کل بهزیستی استان البرز است، چرخه مدیریت بحران خود را دنبال می‌کند.
فلاح‌نژاد سازوکار هماهنگی این مجموعه با دستگاه‌های بالادستی را چنین تشریح کرد چنانچه نیاز به هماهنگی بیش‌تر وجود داشته باشد، فرمانداری شهرستان کرج وارد عمل می‌شود و در سطح بالا‌تر نیز استانداری آماده همکاری و هماهنگی با مجموعه‌های مربوطه است. مدیران هر مجموعه آموزش‌های لازم را دیده‌اند و چرخه مدیریت بحران خود را دنبال می‌کنند. در صورت نیاز نیز فرمانداری و استانداری برای هماهنگی در کنار آن‌ها هستند.
بارندگی‌های اخیر کرج بار دیگر نشان داد که مدیریت سیلاب به اقداماتی فرا‌تر از جمع‌آوری آب‌های سطحی در معابر نیاز دارد. تأکید مدیرکل مدیریت بحران استانداری البرز بر ضرورت انجام عملیات آبخیزداری در بالادست، ایجاد و ترمیم استخر‌های ذخیره آب و بررسی مسیرهای هدایت روان‌آب‌ها، بیانگر اهمیت نگاه یکپارچه به مدیریت سیلاب در محدوده شهری و ارتفاعات اطراف آن است.
در کنار اقدامات بالادست، مسئله مسیرهای خروجی آب در نقاطی از کرج همچنان نیازمند تعیین تکلیف است. فلاح‌نژاد از مأموریت فرمانداری کرج برای پیگیری این موضوع با همکاری شهرداری، شرکت آب منطقه‌ای و منابع طبیعی خبر داد و گزینه‌هایی مانند آزاد‌سازی مسیر سیلاب، اجرای پروژه هدایت آب به رودخانه اصلی و استفاده از چاه‌های جذبی را مطرح کرد.
با این حال، اذعان وی به باقی ماندن برخی مسائل، نشان می‌دهد که هنوز نمی‌توان از پایان مشکلات سخن گفت؛ موضوعی که با تداوم بارندگی‌ها، ضرورت تسریع در هماهنگی میان دستگاه‌های مسئول و مشخص شدن نتیجه اقدامات را بیش از گذشته برجسته می‌کند.