مقاومت میکروبی تهدید جدی سلامت عمومی؛ الگو مصرف آنتیبیوتیک در ایران نیازمند بازنگری

به گزارش آفتاب وطن، نازیلا یوسفی مدیرکل دفتر پایش و نظارت بر مصرف فرآوردههای سلامت سازمان غذا و دارو هشدار داد که مقاومت میکروبی یکی از جدیترین چالشهای سلامت عمومی در مقیاس جهانی محسوب میشود و توانایی کاهش اثربخشی داروهای حیاتی را دارد.
این پدیده نه تنها درمان عفونتهای رایج را دشوار میسازد، بلکه سلامت حیوانات، تولید غذا و محیط زیست را نیز درگیر میکند. یوسفی تأکید کرد که مقابله با این تهدید نیازمند همکاری هماهنگ میان نظام سلامت، دامپزشکی، کشاورزی و محیط زیست است، چرا که مدیریت مصرف آنتیبیوتیکها تنها با کاهش حجم تجویز محقق نمیشود.
طبقهبندی سهگانه سازمان جهانی بهداشت
سازمان جهانی بهداشت آنتیبیوتیکها را در نظام به سه دسته دسترسی، مراقبت و ذخیره تقسیم کرده است. بر اساس توصیههای این سازمان، حداقل هفتاد درصد مصرف باید مختص گروه دسترسی باشد که داروهای انتخاب اول برای عفونتهای شایع محسوب میشوند. گروه مراقبت نیازمند نظارت بیشتر است و داروهای گروه ذخیره باید برای عفونتهای ناشی از میکروبهای مقاوم و شرایط خاص حفظ گردند.
یوسفی با اشاره به شعار امسال سازمان جهانی بهداشت با مضمون اقدام یکپارچه برای مهار مقاومت میکروبی، خاطرنشان کرد که تجویز آنتیبیوتیک برای بیماریهای ویروسی مانند سرماخوردگی و آنفلوانزا فاقد اثربخشی درمانی است و مستقیما به گسترش مقاومت کمک میکند. انتخاب دارو باید بر پایه تشخیص دقیق، شواهد علمی و دستورالعملهای درمانی انجام پذیرد.
وضعیت نامناسب ترکیب مصرف در کشور
بررسی الگوی مصرف در ایران نشان میدهد که ترکیب مصرف آنتیبیوتیکها با وضعیت مطلوب مورد انتظار سازمان جهانی بهداشت فاصله قابل توجهی دارد. سهم بالای گروه مراقبت در مقایسه با گروه دسترسی، ضرورت بازنگری جدی در الگوی تجویز و مصرف را آشکار میسازد. این مسئله تنها یک موضوع آماری نیست، بلکه شاخصی مهم برای ارزیابی کیفیت مصرف و ضرورت مداخله هدفمند در نظام درمان محسوب میشود.
تحلیل وضعیت فعلی نشان میدهد که اگر الگوهای تجویز فعلی بدون اصلاح تداوم یابد، درازمدت اثربخشی داروهای حیاتی به خطر خواهد افتاد و هزینههای درمانی به شدت افزایش مییابد. نظام سلامت باید مکانیزمهای نظارت و بازخورد را تقویت کند تا اطمینان حاصل شود که هر تجویزی با نیاز واقعی بیمار همسو است.
حفظ اثربخشی آنتیبیوتیکها سرمایهای برای سلامت امروز و نسلهای آینده است که نیازمند مسئولیتپذیری همه ارکان نظام سلامت و مشارکت فعال مردم میباشد. اصلاح الگوی مصرف، پیشگیری از عفونتها، تشخیص صحیح و مدیریت پسماندهای دارویی باید به عنوان اجزای یک برنامه جامع و یکپارچه دنبال شوند تا مقابله با مقاومت میکروبی به نتیجه برسد.