وزیر میراث فرهنگی: تاریخ شفاهی باید در همه ۳۱ استان گسترش یابد
سیدرضا صالحی‌امیری، وزیر می‌راث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی، در پیامی به مناسبت آغاز نخستین کارگاه آموزشی و عملی تاریخ شفاهی این وزارتخانه، بر ضرورت توسعه تاریخ شفاهی در تمامی ۳۱ استان کشور تأکید کرد. این پیام در آیین آغاز به کار کارگاه از سوی غلامرضا ظریفیان، رئیس شورای سیاست‌گذاری تدوین تاریخ شفاهی، قرائت شد.
صالحی‌امیری در متن پیام خود، تاریخ شفاهی را عرصه تدوین، تحلیل و صیانت از حافظه یک ملت توصیف کرد و گفت نسل‌های آتی از طریق ثبت تحولات امروز، فردای ایران را خواهند ساخت. او گسترش تاریخ شفاهی به تمام استان‌ها را ضرورتی راهبردی برای صیانت از حافظه تاریخی، فرهنگی و اجتماعی ایران و تکمیل تصویر ملی از تحولات دانست.
به گزارش آفتاب وطن، وزیر می‌راث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی اضافه کرد که بخش مهمی از تجربه‌ها، دانش‌ها، روایت‌ها و تحولات اثرگذار در حوزه‌های میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی در بستر‌های محلی و منطقه‌ای شکل گرفته‌اند و ثبت نشدن آن‌ها می‌تواند به از دست رفتن بخشی از سرمایه تاریخی کشور منجر شود. از این رو، تاریخ شفاهی نباید به محدوده ستاد مرکزی یا چند استان منتخب محدود بماند، بلکه باید با برنامه‌ای ملی، مرحله‌بندی‌شده و متناسب با ظرفیت‌های هر استان توسعه یابد.
تحقق این هدف مستلزم استقرار روش‌شناسی معیار و نظام اجرایی یکپارچه در سطح کشور است، به‌گونه‌ای که تمامی استان‌ها ضمن بهره‌مندی از چارچوب‌های علمی مشترک، امکان ثبت ویژگی‌ها، تجربه‌ها و روایت‌های خاص خود را داشته باشند. در این چارچوب، تدوین دستورالعمل ملی تاریخ شفاهی، تعیین اولویت‌های موضوعی و جغرافیایی، شناسایی راویان واجد اهمیت، طراحی نظام نمونه‌گیری متناسب با اهداف هر پروژه و استفاده از راهنمای مصاحبه استاندارد از الزامات اصلی به شمار می‌رود.
همچنین ثبت مشخصات راویان و مصاحبه‌ها، ضبط فنی باکیفیت، پیاده‌سازی دقیق گفت‌وگو‌ها، بررسی و صحت‌سنجی اطلاعات، مستند‌سازی منابع، ارزیابی کار‌شناسی، حفظ فایل‌های اصلی و تهیه فرا‌داده‌های استاندارد باید در تمام استان‌ها بر اساس ضوابطی روشن و قابل ارزیابی انجام شود. در این مسیر، آموزش و توانمند‌سازی کارشناسان و مصاحبه‌گران استانی، بهره‌گیری از ظرفیت ادارات‌کل استانی و همکاری با دانشگاه‌ها، مراکز پژوهشی، انجمن‌های تخصصی و نهاد‌های فرهنگی محلی می‌تواند به ارتقای کیفیت و پایداری برنامه کمک کند.
رعایت اصول اخلاق پژوهش، اخذ رضایت آگا‌هانه راویان، صیانت از حقوق مادی و معنوی آنان و تعیین ضوابط روشن برای نگهداری، دسترسی و انتشار روایت‌ها نیز باید از ابتدا در طراحی پروژه‌ها پیش‌بینی شود. اجرای این برنامه باید با توجه به تنوع تاریخی، فرهنگی، زبانی، اجتماعی و جغرافیایی استان‌ها صورت گیرد تا تجربه گروه‌های مختلف اجتماعی، پیشکسوتان و مدیران، استادکاران و فعالان صنایع‌دستی، کنشگران حوزه گردشگری، خادمان میراث فرهنگی و جوامع محلی در مجموعه ملی تاریخ شفاهی بازتاب یابد.
برای تحقق این هدف، لازم است برنامه‌ای اجرایی برای هر ۳۱ استان تدوین شود که در آن اولویت‌های پژوهشی، مسئولیت دستگاه‌ها و افراد، زمان‌بندی مصاحبه‌ها، مراحل تدوین و ارزیابی، شیوه نگهداری آرشیوی، مسیر انتشار و شاخص‌های سنجش پیشرفت مشخص باشد. راه‌اندازی بانک اطلاعاتی و آرشیو ملی یکپارچه با قابلیت دسته‌بندی و بازیابی استاندارد اطلاعات می‌تواند زمینه تجمیع امن و نظام‌مند داده‌های استانی و بهره‌برداری پژوهشی و رسانه‌ای از آن‌ها را فراهم کند.
گسترش استانی تاریخ شفاهی زمانی به نتیجه مطلوب می‌رسد که از مرحله گردآوری مصاحبه‌ها فرا‌تر رود و به تولید آثار معتبر و قابل استفاده، از جمله کتاب، مستند، پرتره، محصولات صوتی و تصویری، نمایشگاه‌ها و محتوای آموزشی منجر شود. به این ترتیب، روایت‌های محلی در منظومه‌ای منسجم از تاریخ ملی جای می‌گیرند و ظرفیت تاریخ شفاهی برای انتقال تجربه، تقویت هویت فرهنگی، مستند‌سازی تحولات گردشگری و صنایع‌دستی و پشتیبانی از تصمیم‌گیری‌های آینده افزایش می‌یابد.
نخستین کارگاه آموزشی و عملی تاریخ شفاهی وزارت می‌راث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی با هدف ارتقای دانش و مهارت‌های تخصصی در حوزه ثبت و تدوین تاریخ شفاهی، از صبح پنج‌شنبه ۳۰ مهرماه ۱۴۰۵ آغاز شده است و تا جمعه یکم آبان‌ماه ادامه دارد.